Αντώνης Σκιαθάς: Μια σύγχρονη ματιά για τα όσα μας προτείνονται για ζωή.
Ο Αντώνης Σκιαθάς μιλάει στην «Π» για τη σχέση ποίησης και μνήμης, τη διαχρονικότητα του ανθρώπινου τραύματος, την αντοχή της γλώσσας στην εποχή της οθόνης, αλλά και για το ταξίδι των «Χειρογράφων» εκτός ελληνικών συνόρων.
Στα «Χειρόγραφά» του καταθέτει έναν βαθιά στοχαστικό ποιητικό λόγο. Με αφορμή την παρουσίαση τους, που θα γίνει αύριο Κυριακή (ώρα 19:30) στο «Επίκεντρο+», ο Αντώνης Σκιαθάς μιλάει στην «Π» για τη σχέση ποίησης και μνήμης, τη διαχρονικότητα του ανθρώπινου τραύματος, την αντοχή της γλώσσας στην εποχή της οθόνης, αλλά και για το ταξίδι των «Χειρογράφων» εκτός ελληνικών συνόρων.
– Στα «Χειρόγραφα» ξετυλίγεται ένας διάλογος με μεγάλες μορφές του πνεύματος, συνδέοντας την ποίησή σας με την προσωπικότητα και το έργο τους. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα και με ποια κριτήρια επιλέξατε τους «συνομιλητές» σας;
Η διακειμενικότητα ως κώδικας γραφής είναι απ’ εκείνα που με απασχολούν στην ποιητική μου διαδρομή. Ο διάλογος με τις προσωπικότητες που με τη βιωτή τους αλλά και τις δημιουργίες τους νοηματοδότησαν την καθημερινότητα των ανθρώπων έχει ξεκινήσει εδώ και αρκετά χρόνια, καθώς με αφορά η αισθητική των κειμενικών τους αξιών και γενικά η πολυπλοκότητα με ό,τι σημαίνει αυτό στον βίο τους.
Τα κριτήρια επιλογής των «συνομιλητών» είναι το φορτίο το κοινωνικό του βίου τους. Ακούω τη φωνή τους περιγράφοντας αρκετές φορές τη βιωτή μου, χωρίς όμως το βιβλίο να είναι αυτοαναφορικό.
Η ιδέα της συνομιλίας αυτής ακολουθεί τη γενικότερη στάση που έχω στην καθημερινότητά μου με όσα έχω δημιουργήσει και αφορά, σαφώς, τη διαδικασία της προσφοράς. Συνομιλεί άμεσα με την ταυτοτική συμπεριφορά του εμείς που τόσο πολύ με ενδιαφέρει ως πρόταση για τον επέκεινα χρόνο και για το κοινωνικό εμείς, που στην εποχή του ΑΙ σπάει τα τετριμμένα της μονήρους συμπεριφοράς.
– Ο τίτλος «Χειρόγραφα» παραπέμπει σε ευθραυστότητα -στη φθορά ή και την απώλεια του καταγεγραμμένου λόγου. Είναι η επιλογή του μια μορφή αντίστασης απέναντι σε αυτή τη μοίρα;
Τα χειρόγραφα συνομιλούν με τις αποτυπώσεις μιας εποχής που βρίσκεται προς το τέλος της. Μιας εποχής που τα χαρακτηριστικά της καθημερινότητάς της ήταν χειροποίητα. Ο καταγεγραμμένος λόγος περιέγραφε τη φθορά και το όποιο τραύμα με τη γραφή τότε να περιγράφει τις συμπεριφορές στο λογικό επίπεδο της πραγματικότητας.
Η αντίσταση είναι κανόνας ιερός για την ποιητική δημιουργία, καθώς χωρίς αυτήν είναι αδύνατη η όποια προσέγγιση των όρων με τους οποίους ολοκληρώνεται κάθε φορά το ανθρώπινο βίωμα. Αλλωστε, αυτές οι χειρονομίες ζωής πλέον είναι είδος προς εξαφάνιση, καθώς η οθόνη ως ταυτότητα της εποχής της τεχνητής νοημοσύνης περιγράφει τα γεγονότα, τις συμπεριφορές, τις επιθυμίες, αλλά και τους εγκλεισμούς με τις εμμονές των σύγχρονων ανθρώπων με τρόπους τελείως διαφορετικούς.
Πλέον τα χειρόγραφα ως πράξεις γραφής, ως συνήθεια, ως σχέση βιώσιμη με το χαρτί, δεν υπάρχουν. Το πληκτρολόγιο και αυτό πλέον είναι παρωχημένο. Ακούγονται μόνο οι ήχοι που προβάλλουν οι εναλλασσόμενες εικόνες της οθόνης. Καταργήθηκε η γραφή, όπως την γνωρίσαμε εμείς οι εκδρομείς του περασμένου αιώνα. Παρ’ όλα αυτά, τα «Χειρόγραφα» δεν είναι μουσειακό κομμάτι, αλλά καταθέτουν μια σύγχρονη ματιά για τα όσα μας προτείνονται για ζωή.
-Οι «συνομιλητές» σας είναι πρόσωπα που βίωσαν ολέθρους και τραυματικές εμπειρίες. Η ποίησή σας προσεγγίζει το τραύμα για να το φωτίσει ή για να αναδείξει τη διαχρονικότητά του;
Η ποιητική μου διαδρομή από την πρώτη της παρουσία που έγινε μάλιστα στα φοιτητικά μου χρόνια, είχε ως κυρίαρχο χαρακτηριστικό της τα ιστορικά τοπόσημα, που με τόσο γλαφυρό τρόπο έχουν σηματοδοτήσει τη ζωή των σύγχρονων Ελλήνων. Αυτά τα ιστορικά τοπόσημα έχουν κυρίαρχες προτάσεις κοινωνικής συμπεριφοράς με «πρωτεργάτες» τον όλεθρο, τον ξεριζωμό, την ήττα.
Προίκιζαν με τραυματικές εμπειρίες είτε τους ίδιους τους συμμετέχοντες στα γεγονότα (που περιέγραψαν τις τελευταίες γενιές), είτε τους συνομιλητές τους, οι οποίοι προσέγγισαν όλο αυτό με ιδιοτελείς εμπειρίες. Αναδεικνύει τη διαχρονικότητα του ανθρωπίνως τρωτού, αναδεικνύει με λίγα λόγια όλα αυτά που μας δώρισε ο σύγχρονος τρόπος ζωής.
Αλήθεια είναι ότι η διαδικασία καταγραφής όλων αυτών των τραυματικών εμπειριών που φέρει ως γεγονός η σύγχρονη κοινωνία, είναι επίπονη. Γι’ αυτό αναφέρουν πολλαπλώς οι κριτικοί αυτού του έργου ότι η συνομιλία με αυτές τις προσωπικότητες μας περιγράφει και τα τραύματα που υπάρχουν στους σύγχρονους οδοιπόρους, μ’ όλα φυσικά τα αίτια που τα προκάλεσαν. Τα προκάλεσαν όχι μόνο οι αδικίες των δύο τελευταίων μεγάλων πολέμων, αλλά και ο σύγχρονος τρόπος ζωής.
-«Φορτώστε τις βαλίτσες μ’ όλες τις ορθογραφίες / της μνήμης του εγώ, του εσύ, του εμείς»… Λειτουργεί η ποίησή σας ως παρότρυνση για τη διάσωση της μνήμης;
Η μνήμη είναι ανθούσα όταν καταγράφεται με τον τρόπο που ορίζει η μελέτη του κάθε γεγονότος με επιστημονικά χαρακτηριστικά. Οταν πρόκειται για δημόσια γεγονότα που υμνούν την ταυτότητα μιας χώρας, μιας πόλης, κ.λπ., τότε η μνήμη οφείλει να συνομιλεί με το δίκαιο και το αληθές ως πράξη και όχι να γίνεται προπαγάνδα αυτών που μπορούν να καταχωρήσουν τη βιωτή μιας κοινότητας με τα δικά τους ιδιοτελή χαρακτηριστικά.
Οταν πρόκειται όμως για τα προσωπικά μας βιωμένα και όσα καταγράφουμε με την προφορικότητα για τα συμβάντα του βίου μας, η μνήμη έρχεται να μας συντροφεύσει για τα όσα η ηλικία μας περιγράφει.
Ειδικά το κείμενο για το οποίο μιλήσατε είναι μια συνομιλία με την εμπειρία των περυσινών καλοκαιρινών εμπρησμών, από δύο προσωπικότητες άταιρες χρονικά μεταξύ τους, που έχουν όμως ως κυρίαρχο χαρακτηριστικό της ζωής τους τη βία της φωτιάς. Ξέρετε, το ποιητικό εύρημα ή καλύτερα το λογοτεχνικό εύρημα είναι εκείνο που περιγράφει αξιολογικά και το εύρος των κειμενικών αξιών ενός λογοτεχνικού έργου.
– «Αρρωστες οι μέρες χωρίς ποιητές». Σε μια εποχή ψηφιακής υπερπαραγωγής λόγου, ποια η αντοχή της ποίησης;
Αυτή η ερώτηση είναι εξαιρετικά επίκαιρη. Είναι αλήθεια ότι βιώνουμε τη μετάβαση από την αναλογική στην ψηφιακή εποχή, όχι μόνο βίαια, αλλά και με ταχύτατους ρυθμούς. Εχει πλέον δημιουργηθεί ο νέος τύπος ανθρώπου που είναι ο μετα-άνθρωπος με όλα τα χαρακτηριστικά που του προσδίδει το πρώτο τέταρτο του 21ου αιώνα.
Αυτή η πληθωριστική παραγωγή λόγου που ελάχιστους και ελάχιστες αφορά δημιουργεί μια τεράστια σύγχυση που με τον ένα ή τον άλλο τρόπο διαμορφώνει νέα δεδομένα για τη λογοτεχνία. Ηδη υπάρχουν εκδόσεις με την επισήμανση ότι το συγκεκριμένο έργο είναι προϊόν τεχνητής νοημοσύνης. Και από δω και πέρα θα υπάρχουν δύο προτάσεις για το αναγνωστικό κοινό, τα έργα που έχουν πλαστεί από τον ανθρώπινο νου και τα έργα που έχουν δημιουργηθεί από την τεχνητή νοημοσύνη.
– Εργα σας έχουν μεταφραστεί έως τώρα σε 17 γλώσσες. Να περιμένουμε τα «Χειρόγραφα» να ακολουθήσουν την ίδια ρότα;
Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερο τα κείμενά μου βρίσκουν διαδρομές σε άλλες γλώσσες και αυτό είναι εξαιρετικά τιμητικό για το ποιητικό μου έργο. Ηδη μετά τη βράβευση που είχα στη Ρουμανία, ο εκδοτικός μου οίκος σ’ αυτή τη χώρα προγραμματίζει να εκδώσει μετά την «Αρχιτεκτονική της Σιωπής», το «Ημερολόγιο Θηριοδαμαστή» αλλά και τα «Χειρόγραφα».
Ταυτόχρονα, ήδη προγραμματίζεται τα «Χειρόγραφα» να κυκλοφορήσουν ακόμα σε δύο ευρωπαϊκές γλώσσες και σε μια χώρα εκτός Ευρώπης. Συνεχίστηκε η συμμετοχή μου και αυτή τη χρονιά σε συλλογικές εκδόσεις ανά το κόσμο (πέντε ανθολογίες), οι οποίες προτείνουν ποιητικές φωνές από τη σύγχρονη ελληνική ποίηση.
Μέχρι το τέλος του χρόνου, προγραμματίζεται να εκδοθεί η ανθολογία που δημιουργήσαμε με την καθηγήτρια του ΕΚΠΑ, Λιάνα Σακελλίου, με θέμα τον καρκίνο του μαστού και τίτλο «Ιστοί Αφήγησης» που θα εκδοθεί στα Ελληνικά και τα Αγγλικά με την αιγίδα του Πανεπιστημίου Columbia.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
