Χαιρετίσματα από την Πάτρα: Οι καρτ ποστάλ που έμαθαν την πόλη να ποζάρει

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Μια εικόνα της Πάτρας, λίγες λέξεις στην πίσω πλευρά, ένα γραμματόσημο. Οι καρτ ποστάλ της Πάτρας ταξίδευαν για δεκαετίες σε σπίτια, συρτάρια και οικογενειακά άλμπουμ, μεταφέροντας μαζί τους την εικόνα που η πόλη επέλεγε να δείξει στον κόσμο.

Σήμερα η ίδια κίνηση χρειάζεται ένα κινητό και μερικά δευτερόλεπτα. Το μέσο είναι καινούργιο· η ανάγκη παλιά: να δηλώσεις ότι βρέθηκες κάπου και να επιλέξεις την εικόνα που θα εκπροσωπήσει αυτό το «κάπου» στους άλλους.

Μια Πάτρα φτιαγμένη για να ταξιδεύει

Οι καρτ ποστάλ γνώρισαν μεγάλη άνθηση στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα. Η περίοδος 1907–1915 έχει καταγραφεί ως η «χρυσή εποχή» τους, όταν η διαίρεση της πίσω πλευράς άφησε χώρο και για το μήνυμα και για τη διεύθυνση. Η εικόνα κατέλαβε πλέον ολόκληρη την μπροστινή όψη και ο τόπος απέκτησε τον πρώτο του μικρό, φορητό εκθεσιακό χώρο.

Διαβάστε επίσης: Πριν από το branding, η Πάτρα είχε ήδη λογότυπα: Τα ξεχασμένα σήματα μιας βιομηχανικής πόλης

Στα ψηφιοποιημένα τεκμήρια της Πάτρας συναντά κανείς τίτλους όπως «Souvenir de Patras», «Place Georges 1er» και «Vue de Patras». Οι γαλλικές λεζάντες δείχνουν ότι αυτές οι κάρτες υπολόγιζαν και σε κοινό έξω από τα ελληνικά σύνορα. Η πόλη εμφανιζόταν ως προορισμός, εμπορικό λιμάνι και ανάμνηση που μπορούσε να περάσει από χέρι σε χέρι.

Μια καρτ ποστάλ του 1907, που διασώζεται στις ψηφιακές συλλογές του ΕΛΙΑ-ΜΙΕΤ μέσω του SearchCulture.gr, παρουσιάζει την πλατεία Γεωργίου ως «Place Georges 1er». Το γαλλικό όνομα, η πλατεία, τα σιντριβάνια και οι προσόψεις των κτιρίων συγκροτούν μια εικόνα σαφώς αναγνωρίσιμη και εύκολη να ταξιδέψει.

Οι καρτ ποστάλ της Πάτρας και οι “καλές” γωνίες της πόλης

Η πλατεία Γεωργίου σε παλιά καρτ ποστάλ, ένα από τα σταθερά φωτογενή σημεία της πόλης (Daniel Thornton / Wikimedia Commons, CC BY 2.0)

Στις καρτ ποστάλ που έχουν διασωθεί επανέρχονται ορισμένα σημεία: η πλατεία Γεωργίου, τα Ψηλά Αλώνια, το κάστρο, η παραλιακή ζώνη, το λιμάνι και οι δρόμοι με τις δεντροστοιχίες. Άλλοτε η πόλη φωτογραφίζεται από ψηλά και οι στέγες κατεβαίνουν προς τη θάλασσα. Άλλοτε το βλέμμα έρχεται από το νερό και η Πάτρα απλώνεται κατά μήκος της ακτής, σαν πόλη έτοιμη να υποδεχθεί τον ταξιδιώτη.

Η πανοραμική καρτ ποστάλ των αρχών του 20ού αιώνα από το κάστρο είναι ίσως το πιο ολοκληρωμένο παράδειγμα. Στο πρώτο επίπεδο βρίσκονται τα τείχη και οι φρουροί. Πίσω τους απλώνεται η πόλη και στο βάθος διακρίνονται το λιμάνι, τα πλοία και η απέναντι στεριά. Ένα μόνο κάδρο συνδέει την ιστορία, την αστική ανάπτυξη και τη σχέση της Πάτρας με τη θάλασσα.

Αυτές οι εικόνες είχαν περάσει από πολλά βλέμματα πριν φτάσουν στον παραλήπτη. Ο φωτογράφος επέλεγε το σημείο λήψης, ο εκδότης την εικόνα που θα τυπωνόταν, ο καταστηματάρχης τις κάρτες που θα έβαζε στη βιτρίνα και ο αγοραστής εκείνη που θα έστελνε. Η δημόσια εικόνα της πόλης διαμορφωνόταν μέσα από αυτή τη διαδοχή επιλογών.

Όσα έμπαιναν στο κάδρο

Η Πάτρα από τη θάλασσα σε καρτ ποστάλ ηλικίας άνω των εκατό ετών — η πόλη ως λιμάνι και προορισμός (Άγνωστος δημιουργός / Wikimedia Commons, Public Domain)

Η συχνή παρουσία των ίδιων σημείων φανερώνει ποια όψη της Πάτρας θεωρούσαν πιο αναγνωρίσιμη και ελκυστική οι δημιουργοί και οι αγοραστές των καρτών. Οι πλατείες, τα μνημεία, οι ανοιχτές θέες και το λιμάνι είχαν σαφές προβάδισμα.

Στα τεκμήρια που εξετάζουμε, οι εικόνες της εργασίας και της καθημερινής ζωής εμφανίζονται λιγότερο συχνά. Η κίνηση στις αποθήκες, τα εργαστήρια, οι μικρές αυλές και τα στενά των γειτονιών σπάνια γίνονται το κεντρικό θέμα. Η καρτ ποστάλ κρατούσε μια επιλεγμένη εκδοχή της πόλης: ευρύχωρη, φωτεινή, ιστορική και στραμμένη προς τη θάλασσα.

Από τη διεύθυνση στο κοινό

Η καρτ ποστάλ είχε συγκεκριμένο παραλήπτη. Έφθανε σε ένα πρόσωπο, κουβαλώντας μαζί της έναν τόπο και μια σύντομη προσωπική είδηση. Η σημερινή φωτογραφία απευθύνεται σε ένα κοινό που μπορεί να αριθμεί από λίγους φίλους έως χιλιάδες αγνώστους. Ανάμεσα στις δύο εποχές άλλαξαν η ταχύτητα, η κλίμακα και ο τρόπος διάδοσης της εικόνας.

Οι γωνίες λήψης, ωστόσο, παραμένουν οικείες. Η πλατεία, η πόλη από ψηλά, η θέα προς τη θάλασσα και το λιμάνι την ώρα που πέφτει το φως εξακολουθούν να σηκώνουν πάνω τους φωτογραφικές μηχανές και κινητά.

Πριν από κάθε ανάρτηση, ένας φωτογράφος είχε ήδη σταθεί σε κάποιο από αυτά τα σημεία. Κάποιος εκδότης είχε διαλέξει τη λήψη και ένας ταξιδιώτης είχε γράψει στην πίσω πλευρά δυο λόγια πριν τη στείλει μακριά. Το μέσο άλλαξε. Η επιλογή της Πάτρας που θέλουμε να ταξιδέψει έμεινε.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News