Οι ταξιδιωτικές αφίσες που εφηύραν το τέλειο καλοκαίρι

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ένας τόπος μπορεί να μας φαίνεται γνώριμος χωρίς να έχουμε πάει ποτέ. Η Ελλάδα είναι λευκό και γαλάζιο, η Ριβιέρα μια ξαπλώστρα κάτω από ριγέ ομπρέλα, η Νέα Υόρκη ουρανοξύστες και κίτρινα ταξί. Οι εικόνες αυτές δεν δημιουργήθηκαν από μόνες τους. Επιλέχθηκαν, σχεδιάστηκαν και επαναλήφθηκαν τόσο πολύ, ώστε στο τέλος έγιναν σχεδόν ταυτόσημες με τους ίδιους τους προορισμούς.

Πριν αναλάβουν αυτή τη δουλειά οι ταξιδιωτικές εκπομπές, οι πλατφόρμες κρατήσεων και τα social media, την έκανε η αφίσα. Ένα μεγάλο, τυπωμένο φύλλο χαρτιού που έπρεπε μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να τραβήξει το βλέμμα και να γεννήσει μια πολύ συγκεκριμένη σκέψη: θέλω να βρίσκομαι εκεί.

Οι ταξιδιωτικές αφίσες βάζουν την απόδραση στο τρένο

Η μεγάλη εποχή της ταξιδιωτικής αφίσας άρχισε μαζί με την εξάπλωση των σιδηροδρόμων. Το ταξίδι αναψυχής έπαψε σταδιακά να αποτελεί αποκλειστικό προνόμιο των εύπορων και οι παραθαλάσσιες πόλεις βρέθηκαν σε απόσταση μιας διαδρομής από τα μεγάλα αστικά κέντρα.

Διαβάστε επίσης: «Stand by Me»: Το καλοκαίρι που τέλειωσε η παιδική ηλικία

Οι σιδηροδρομικές εταιρείες χρειάζονταν επιβάτες και οι παραθεριστικοί προορισμοί επισκέπτες. Έτσι, οι σταθμοί γέμισαν με παραλίες, λουόμενους και ξενοδοχεία που έμοιαζαν να ζουν σε μόνιμη λιακάδα. Σύμφωνα με την ιστορία των βρετανικών τουριστικών αφισών του Victoria and Albert Museum, στις αρχές του 20ού αιώνα οι ίδιες οι εταιρείες που εξυπηρετούσαν τα παραθαλάσσια θέρετρα αναλάμβαναν συχνά και την προβολή τους.

Οι πρώτες αφίσες θύμιζαν ζωγραφικούς πίνακες. Αργότερα, επαγγελματίες σχεδιαστές έφεραν καθαρές γραμμές, δυνατές χρωματικές επιφάνειες και επιρροές από το Art Deco, τον μοντερνισμό και τον σουρεαλισμό. Η ομορφιά παρέμενε σημαντική, αλλά η αμεσότητα ήταν σημαντικότερη. Η εικόνα έπρεπε να διαβάζεται γρήγορα από κάποιον που περνούσε βιαστικά από μια αποβάθρα.

Ένας τόπος σε τρία χρώματα

Η ταξιδιωτική αφίσα δεν ενδιαφερόταν να καταγράψει έναν προορισμό με ακρίβεια. Διάλεγε όσα στοιχεία μπορούσαν να τον κάνουν επιθυμητό και άφηνε τα υπόλοιπα έξω από το κάδρο.

Μια παραλία χωρούσε σε μια λωρίδα χρυσής άμμου και λίγα μέτρα καθαρής θάλασσας. Μια χώρα μπορούσε να εκπροσωπηθεί από ένα μνημείο, ένα φυτό ή μια τοπική φορεσιά. Οι δρόμοι ήταν άδειοι, ο καιρός σταθερά καλός και οι άνθρωποι ξεκούραστοι, κομψοί και διαθέσιμοι για περιπέτεια.

Οι δημιουργοί δεν απέφευγαν ούτε τις πολύ πρακτικές υποσχέσεις. Μια αφίσα του 1938 ή 1939 για το Sea Cliff της Νέας Υόρκης διαφήμιζε τη θέα, το υψόμετρο και, με μεγάλα γράμματα, την απουσία κουνουπιών. Το «No mosquitos!» δεν άφηνε περιθώριο για παρερμηνείες: οι ιδανικές διακοπές ήταν εκείνες από τις οποίες είχαν αφαιρεθεί εκ των προτέρων όλες οι μικρές ενοχλήσεις.

Στην ψηφιακή συλλογή ταξιδιωτικών αφισών της Library of Congress αυτή η μέθοδος φαίνεται καθαρά. Οι Βερμούδες γίνονται μια ρομαντική βόλτα με άμαξα, το Πουέρτο Ρίκο φοίνικες και ήρεμα νερά, οι αμερικανικοί εθνικοί δρυμοί καταρράκτες, φαράγγια και βουνά χωρίς ίχνος ανθρώπινης παρέμβασης. Κάθε αφίσα κρατά μία μόνο ιδέα και τη μετατρέπει σε ολόκληρο προορισμό.

Η Ελλάδα μαθαίνει να κοιτάζει τον φακό

Στο ιστορικό αρχείο του ΕΟΤ σώζεται μια ελληνική τουριστική αφίσα του 1929 με φωτογραφία της Nelly’s. Οι κίονες της Ακρόπολης κυριαρχούν στη σύνθεση, ο Παρθενώνας εμφανίζεται στο βάθος και η χώρα παρουσιάζεται στο γαλλόφωνο κοινό με μία λέξη: «Grèce».

Η επιλογή ήταν σαφής. Η Ελλάδα έμπαινε στον διεθνή τουριστικό χάρτη μέσα από την αρχαιότητα. Στα μεταπολεμικά χρόνια, όμως, η εικόνα της άρχισε να διευρύνεται. Το αρχαίο μνημείο δεν εξαφανίστηκε, αλλά δίπλα του μπήκαν τα νησιά, τα λιμάνια, η λαϊκή αρχιτεκτονική, οι παραδοσιακές φορεσιές και η καθημερινότητα.

Η έκθεση «Διαφημίζοντας την Ελλάδα – Οι απαρχές του ελληνικού τουρισμού» του Εθνικού Ιστορικού Μουσείου ανέδειξε αυτή τη μετάβαση από τον προπολεμικό ρομαντισμό στον μοντερνισμό και τη γραφιστική τόλμη της δεκαετίας του 1960. Ανάμεσα στους δημιουργούς των ελληνικών αφισών βρίσκονται ο Παναγιώτης Τέτσης, ο Σπύρος Βασιλείου, ο Γιάννης Τσαρούχης, ο Μιχάλης Κατζουράκης και ο Φρέντυ Κάραμποτ.

Δεν φιλοτέχνησαν μια ενιαία Ελλάδα. Κατασκεύασαν, όμως, ένα λεξιλόγιο εικόνων που χρησιμοποιείται ακόμη: δυνατό φως, καθαρό χρώμα, αρχαιότητα, νησιωτική απλότητα και η υπόσχεση μιας ζωής που κυλά πιο αργά.

Η εικόνα προηγείται ακόμη του ταξιδιού

Οι ταξιδιωτικές αφίσες σήμερα αγοράζονται ως συλλεκτικά αντικείμενα και κρεμιούνται σε σπίτια που μπορεί να απέχουν χιλιάδες χιλιόμετρα από τον προορισμό τους. Η επιτυχία τους δεν οφείλεται μόνο στη νοσταλγία. Οι εικόνες τους παραμένουν αποτελεσματικές επειδή δεν καταγράφουν το ταξίδι όπως είναι, αλλά όπως θα θέλαμε να το θυμόμαστε.

Η ίδια σκηνοθεσία συνεχίζεται στις οθόνες μας. Περιμένουμε να αδειάσει η παραλία, αποφεύγουμε τον γεμάτο κάδο, διορθώνουμε το χρώμα του ουρανού και κρατάμε μία εικόνα από μια ολόκληρη ημέρα. Δεν αντιγράφουμε συνειδητά τις παλιές αφίσες. Έχουμε όμως μάθει να κοιτάζουμε τους τόπους με τη δική τους λογική: να απομονώνουμε ένα αναγνωρίσιμο στοιχείο και να αφήνουμε έξω οτιδήποτε χαλά την υπόσχεση.

Όταν φτάνουμε κάπου για πρώτη φορά, σπάνια κοιτάζουμε τον τόπο από την αρχή. Τον συγκρίνουμε με μια εικόνα που υπήρχε ήδη στο μυαλό μας. Και αυτή η εικόνα, πολύ συχνά, ξεκίνησε από μια αφίσα.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News