Ακης Παπαντώνης: «Τα πιο κρίσιμα πράγματα είναι αυτά που δεν συζητιούνται»

Κρίστυ Κουνινιώτη

Με φόντο τον πιο καυτό καλοκαιρινό μήνα, ο Ακης Παπαντώνης αφηγείται είκοσι έξι ιστορίες με επίκεντρο τις εύθραυστες ανθρώπινες σχέσεις, χαρίζοντάς μας ακόμα ένα λογοτεχνικό διαμαντάκι με τίτλο «Στα Θερμοκήπια του Αυγούστου».

Ο βραβευμένος συγγραφέας μιλά στην εφημερίδα «Πελοπόννησο» για το βιβλίο του, τη μικρή φόρμα που αγαπά, τη συνοδοιπορία επιστήμης-λογοτεχνίας, αλλά και για την ανησυχία του για την άνοδο του νεοφασισμού.

 -Πώς προέκυψαν οι είκοσι έξι ιστορίες της συλλογής σας, κάποιες από τις οποίες βασίζονται σε παλιότερες δημοσιευμένες; Τις ζήσατε, τις ακούσατε ή αποτελούν προϊόν μυθοπλασίας;

Κάτι που συνέβη στ’ αλήθεια δεν συνιστά από μόνο του πειστική λογοτεχνία. Οι πιο πειστικές αφηγήσεις είναι συνήθως κράματα βιωμάτων, ιστοριών που κρυφακούσαμε και «δανειστήκαμε», και επινοημένων γεγονότων -ιδωμένα όλα μαζί μέσα από τον παραμορφωτικό καθρέφτη της μνήμης. Με λίγα λόγια είναι αφηγήσεις από δεύτερο χέρι που σκοπό έχουν να μας θυμίζουν μύχια ερωτήματα που δεν έπαψαν να μας τρώνε. Ετσι, δημοσιευμένες ή μη, οι είκοσι έξι αυτές ιστορίες βασίζονται όλες σε ένα τέτοιου είδους κράμα, με την ελπίδα οι αναγνώστες να βρουν κάτι δικό τους σε κάποιες εξ αυτών.

 -Χρησιμοποιείτε δεύτερο ενικό πρόσωπο, ενώ οι υποσημειώσεις σε κάθε ιστορία λειτουργούν συμπληρωματικά, σαν επεξήγηση. Γιατί επιλέξατε αυτόν τον τρόπο αφήγησης;

Και το μεν και το δε αποτελούν οργανικά κομμάτια της αφήγησης, εξ ου και όλες οι ιστορίες έπρεπε να μπορούν να υποστηρίξουν (και να υποστηριχθούν από) αυτές τις επιλογές. Το δεύτερο ενικό πρόσωπο κάνει την αφήγηση να απευθύνεται ευθέως σχεδόν στον αναγνώστη, ενώ δημιουργεί μια σύγχυση για το πόσο ταυτίζονται οι ήρωες των 26 ιστοριών. Η σύγχυση αυτή είναι ηθελημένη μιας και οι πρωταγωνιστές έχουν περισσότερα κοινά απ’ όσα ίσως υποθέτει κανείς κατά την πρώτη ανάγνωση. Οι υποσημειώσεις, από την άλλη, είναι η «ιστορία μες στην ιστορία», είναι η δεύτερη ζωή της κάθε αφήγησης· δεν επεξηγούν τόσο όσο αλλάζουν τη γωνία θέασης των γεγονότων και διαβάζονται -ίσως- ως αντήχηση του κυρίως κειμένου.

 -Ποιος ο αόρατος κρίκος που συνδέει τον ζεστό μήνα Αύγουστο, κατά τον οποίο εκτυλίσσονται οι ιστορίες σας, με τα θερμοκήπια, ώστε να επιλέξετε τον συνδυασμό τους ως τίτλο της συλλογής σας;

Ο Αύγουστος είναι ο κατεξοχήν μήνας των διακοπών, της ανεμελιάς, αλλά και του καύσωνα. Τα θερμοκήπια, ως γνωστόν, παραμένουν άδεια και αχρείαστα τον Αύγουστο λόγω υψηλών θερμοκρασιών. Σε αυτή την αναντιστοιχία αναφέρεται ο τίτλος της συλλογής, υπαινισσόμενος συνθήκες πνιγηρές, αλλά και τεχνητές, οι οποίες μπορούν να κυοφορήσουν αναπάντεχες στιγμές.

-Μετά από ένα μυθιστόρημα, δύο νουβέλες, μια ποιητική συλλογή, πώς θα περιγράφατε τη συνάντησή σας, αυτή τη φορά, με τη μικρή φόρμα; Τι σας ιντρίγκαρε;

Ημουν, είμαι και θα παραμείνω σκληροπυρηνικός οπαδός-αναγνώστης της μικρής φόρμας (Δ. Χατζής, Η.Χ. Παπαδημητρακόπουλος, Τ. Χατζητάτσης, Ρ. Κάρβερ, Τζ. Τσίβερ, Λ. Μπερλίν, κ.ο.κ.)· η πύκνωση με γοητεύει. Την ίδια στιγμή όμως, όταν γράφω, επιλέγω απλώς εκείνη τη φόρμα που ταιριάζει σε αυτό που θέλω να αφηγηθώ. Ισως (ποιος ξέρει;), κάποια στιγμή γράψω κι εγώ ένα ογκώδες μυθιστόρημα.

-Σχέσεις βαλτωμένες, ραγισμένες ή κατεστραμμένες, επιθυμίες ματαιωμένες, απώλειες… Οι ιστορίες σας αποπνέουν μια θλίψη-κόμπο στον λαιμό. Ποιο ήταν το στοίχημα για να αποδώσετε αυτό το τελεσίδικο που βιώνουν οι ήρωες/ηρωίδες σας;

Μιλώντας για μια στιγμή ως βιολόγος: η ζωή μας έχει, από αρχής μέχρι τέλους, έναν τελεσίδικο χαρακτήρα. Η ανθρώπινη φύση τον διαχειρίζεται, όμως, μέσα από τον έρωτα, τη χαρά της γονεϊκότητας, την αντοχή στις δυσκολίες, αλλά και μέσα από το παραμορφωτικό φίλτρο της μνήμης. Ετσι, παρά το ότι οι ιστορίες μου όντως αναπαριστούν σχέσεις βαλτωμένες, αδιέξοδες ή ματαιωμένες, αναπαριστούν εξίσου και την πρώτη ερωτική σπίθα της εφηβείας, το φίλτρο της γονεϊκής αγάπης, τους άρρηκτους δεσμούς ανάμεσα στις γενιές και τη γλυκόπικρη γεύση των αναμνήσεων.

-Τι σας γοητεύει σε ό,τι αχνοφέγγει πίσω από τις σιωπές, σε ό,τι υπονοείται στις ιστορίες σας;

Κατά την άποψή μου (και την εμπειρία των 47 ετών μου), τα πιο κρίσιμα πράγματα είναι αυτά τα οποία δεν συζητιούνται, αυτά για τα οποία δεν αρθρώνεται λόγος και τα οποία μένουν ημίφωτα. Στις σιωπές αχνοφέγγει το ανάποδραστο τέλος, αλλά -καμιά φορά- και η ελπίδα για κάτι το καινούργιο, το αισιόδοξο. Οι αναγνώστες καλούνται να διαβάσουν στις σιωπές του κειμένου αυτά που πιστεύουν πως κρύβονται εκεί.

 -Από τον «Καρυότυπο» μέχρι το «Στα θερμοκήπια του Αυγούστου» έχουν μεσολαβήσει 12 χρόνια και τρία βραβεία. Τι έχει αλλάξει ή έχει παραμείνει ίδιο όταν ξεκινάτε την πρώτη φράση ενός βιβλίου;

Δεν έχει αλλάξει το παραμικρό από το μακρινό 2014, όταν και κυκλοφόρησε το πρώτο μου βιβλίο. Ισως να έχω αποκτήσει λίγο μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στο κριτήριό μου (σχετικά με το τι θέλω και μπορώ να γράψω τη δεδομένη στιγμή), αλλά η αγωνία μπροστά στο άνοιγμα κάθε νέου βιβλίου παραμένει ακλόνητη εκεί. Πρέπει, επιστρέφοντας στο εκάστοτε πρωτόλειο, να νιώσω πως είναι ό,τι καλύτερο μπορώ να γράψω τη δεδομένη στιγμή -αλλιώς το παρατάω. Ο σκληρός δίσκος του υπολογιστή μου είναι γεμάτος δοκιμές που δεν πέρασαν αυτό τον πήχη, και θα παραμείνουν εσαεί δοκιμές.

 -Η ενασχόληση με τις λέξεις (συγγραφή / μετάφραση) πώς λειτουργεί στην καθημερινότητα ενός καθηγητή Επιγενετικής στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου του Γκέτινγκεν;

Με την ημέρα να έχει μόνο 24 ώρες και την ερευνητική διαδικασία να είναι σταθερά απαιτητική (ίσως περισσότερο τώρα που η τεχνητή νοημοσύνη εισβάλλει ποικιλοτρόπως στο πεδίο μου), η ενασχόλησή μου με τη λογοτεχνία -είτε πρόκειται για διάβασμα είτε για συγγραφή και μετάφραση- δεν βρίσκει άπλετο χώρο και χρόνο. Παρόλα αυτά, δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου χωρίς αυτό το βάσανο. Υπάρχουν, δεν σας το κρύβω, στιγμές που σκέφτομαι πως όταν πάρω σύνταξη, θα έχω επιτέλους περισσότερο χρόνο για διάβασμα και γράψιμο. Προσώρας τα λογοτεχνικά βιβλία διαγκωνίζονται με τα επιστημονικά άρθρα. Την ίδια στιγμή, βέβαια, σκέφτομαι πως ίσως αυτή η, εν πρώτοις, αταίριαστη σχέση να λειτουργεί ευεργετικά για τον υποφαινόμενο βιολόγο που γράφει -ακόμα κι αν συχνά πυκνά τα επιστημονικά γραπτά μου «λογοτεχνίζουν».

 -Ως μόνιμος κάτοικος Γερμανίας, πώς σχολιάζετε τη νίκη του ακροδεξιού κόμματος AfD στις εκλογές στη Σαξονία – Ανχαλτ;

Η ανησυχία μου για τη σταθερή επικράτηση του νεοφασισμού και της λαϊκιστικής ακροδεξιάς στη Γερμανία (και τον κόσμο) είναι μεγάλη. Κάνουμε ό,τι περνάει από το χέρι μας για να μορφώσουμε τα παιδιά και τους φοιτητές μας, ώστε να μην παραδοθούμε αμαχητί σε όλο αυτό, και η λογοτεχνία είναι ένας ακόμα δρόμος προς αυτόν τον στόχο.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News