Γιώργος Καπινιάρης: «Φοβόμαστε να αλλάξουμε, γιατί δεν ξέρουμε τι θα βρούμε απέναντι»

Μπορεί να θέλεις να αλλάξεις τη ζωή σου και να μην τολμάς ούτε το πρώτο βήμα. Να προσπαθείς να πλησιάσεις έναν άνθρωπο και να καταλήγεις να μαλώνεις για ένα ποτήρι. Σε αυτές τις οικείες αντιφάσεις αναγνωρίζει ο Γιώργος Καπινιάρης τους ήρωες του Αντόν Τσέχωφ. Και μαζί τους, τον εαυτό του.

Λίγο πριν από τις τρεις τελευταίες παραστάσεις του «Τσέχωφ³» στο Θέατρο ACT της Πάτρας, στις 9, 10 και 11 Οκτωβρίου, ο ηθοποιός και σκηνοθέτης μιλά στο pelop.gr για τους ανθρώπους που διψούν για ζωή, αλλά δυσκολεύονται να διεκδικήσουν όσα επιθυμούν. Εξηγεί πώς γεννιέται το γέλιο χωρίς να χάνεται η αλήθεια ενός ρόλου και γιατί μια παράσταση γίνεται καλύτερη όταν οι συνεργάτες της μπορούν να αμφισβητούν ο ένας τον άλλον.

Διαβάστε επίσης: Πάτρα: Επιστρέφει στο Θέατρο ACT η παράσταση «Τσέχωφ³» – Για 6 μόνο παραστάσεις τον Οκτώβριο

Μια πρόταση γάμου, μια διάλεξη για το κάπνισμα και η απαίτηση να πληρωθεί ένα χρέος. Τι ενώνει αυτές τις τρεις ιστορίες στη δική σας παράσταση;

Οι άνθρωποι. Άνθρωποι λίγο χαμένοι, λίγο απελπισμένοι, που θέλουν πάρα πολύ να ζήσουν αλλά δεν ξέρουν πώς να το κάνουν. Είναι άνθρωποι καθημερινοί, που μπορεί να τους συναντήσεις δίπλα σου. Έχουν ανάγκη από αγάπη, από αναγνώριση, από ασφάλεια, από ένα καλύτερο αύριο. Αλλά όταν έρχεται η στιγμή να διεκδικήσουν αυτά που θέλουν, συνήθως τα κάνουν όλα λάθος.

Στην «Πρόταση γάμου» δύο άνθρωποι θέλουν να παντρευτούν και καταλήγουν να τσακώνονται για ένα κτήμα και έναν σκύλο. Στην «Αρκούδα» ένας άντρας και μια γυναίκα ξεκινούν σχεδόν με μια σύγκρουση ζωής και θανάτου και καταλήγουν να ερωτεύονται. Και στις «Βλαβερές συνέπειες του καπνού» ένας άνθρωπος βρίσκει επιτέλους μια ευκαιρία να μιλήσει για τη ζωή του, παρόλο που υποτίθεται ότι κάνει μια διάλεξη για το κάπνισμα.

Τελικά, και τα τρία έργα μιλούν για ανθρώπους που θέλουν να επικοινωνήσουν και δεν μπορούν. Και νομίζω ότι αυτό είναι κάτι που μας αφορά όλους.

Ο φόβος της αλλαγής

Στο σημείωμά σας μιλάτε για ανθρώπους «ηττημένους», που εξακολουθούν όμως να διψούν για ζωή. Τι τους εμποδίζει να κάνουν την αλλαγή που επιθυμούν;

Ο φόβος. Νομίζω ότι πάντα εκεί καταλήγουμε. Φοβόμαστε την απώλεια, την απόρριψη, την αλλαγή. Φοβόμαστε να χάσουμε αυτό που έχουμε, ακόμη κι αν αυτό που έχουμε μας κάνει δυστυχισμένους. Φοβόμαστε να αλλάξουμε, γιατί δεν ξέρουμε τι θα βρούμε απέναντι.

Οι ήρωες του Τσέχωφ πολλές φορές ξέρουν πολύ καλά τι θέλουν. Το πρόβλημα είναι ότι δεν μπορούν να κάνουν το βήμα. Και ίσως γι’ αυτό με συγκινούν τόσο. Δεν τους βλέπω σαν αποτυχημένους ανθρώπους. Τους βλέπω σαν ανθρώπους που συνεχίζουν να παλεύουν, ακόμη κι όταν έχουν χάσει πολλές φορές. Και όσο κάποιος εξακολουθεί να θέλει κάτι, εξακολουθεί και να ελπίζει.

Αυτό, για μένα, είναι πολύ σημαντικό στον Τσέχωφ. Μέσα στη ματαιότητα υπάρχει πάντα μια τεράστια δίψα για ζωή!

Στην «Πρόταση γάμου», μια συζήτηση για γάμο εκτροχιάζεται από καβγάδες για κτήματα και σκυλιά. Τι βλέπετε πίσω από την ανάγκη αυτών των ανθρώπων να έχουν δίκιο, ακόμη και τη στιγμή που προσπαθούν να έρθουν κοντά;

Είναι ένας πολύ ανθρώπινος μηχανισμός. Όταν δεν μπορείς να διαχειριστείς αυτό που πραγματικά συμβαίνει μέσα σου, πιάνεσαι από κάτι άλλο.

Ο Λομώφ και η Νατάλια δεν μπορούν να πουν απλά «σε θέλω» ή «φοβάμαι να παντρευτώ». Άρα θα μιλήσουν για τα κτήματα. Για τον σκύλο. Για το ποιος έχει δίκιο. Και όσο περισσότερο πλησιάζουν ο ένας τον άλλον, τόσο περισσότερο επιτίθενται.

Αυτό ήταν κάτι που με ενδιέφερε πάρα πολύ στη δουλειά μας. Να μη δούμε αυτούς τους ανθρώπους σαν δύο γραφικούς που απλώς τσακώνονται. Να καταλάβουμε ότι πίσω από κάθε καβγά υπάρχει κάτι άλλο.

Γιατί, αν το σκεφτείς, το κάνουμε όλοι. Μπορεί να είμαστε θυμωμένοι με κάποιον επειδή στην πραγματικότητα φοβόμαστε ότι θα τον χάσουμε. Αλλά δεν θα του πούμε «φοβάμαι ότι θα σε χάσω». Θα του πούμε «γιατί άφησες το ποτήρι εκεί;».

Εξομολόγηση, επιθυμία και εξουσία

Στο μονόπρακτο «Οι βλαβερές συνέπειες του καπνού», μια διάλεξη γίνεται εξομολόγηση. Τι επιτρέπει στον ήρωα να μιλήσει μπροστά σε αγνώστους για όσα δεν τολμά να πει μέσα στο σπίτι του;

Η δικαιολογία. Πηγαίνει να μιλήσει για το κάπνισμα και ξαφνικά βρίσκει μπροστά του ανθρώπους που δεν τον γνωρίζουν. Και μέσα από αυτή τη διάλεξη αρχίζει να μιλάει για τον εαυτό του. Είναι συγκλονιστικό, αν το σκεφτείς.

Υπάρχουν άνθρωποι που μπορούν να πουν την αλήθεια σε έναν άγνωστο πολύ πιο εύκολα απ’ ό,τι στον άνθρωπο που αγαπούν. Και υπάρχει κάτι που αφορά πολύ και εμάς τους ηθοποιούς. Η σκηνή μάς δίνει τη δυνατότητα να πούμε πράγματα που στην πραγματική ζωή ίσως δεν θα τολμούσαμε ποτέ να πούμε. Κρυβόμαστε πίσω από έναν ρόλο και, τελικά, μέσα από τον ρόλο αποκαλύπτουμε τον εαυτό μας.

Ίσως γι’ αυτό το συγκεκριμένο μονόπρακτο, παρόλο που έχει κωμική χροιά, έχει εξίσου μια βαθιά μελαγχολία.

Όπως αναφέρει ο ήρωας σε ένα σημείο του μονολόγου:

«Εγώ, βέβαια, μεθάω με το πρώτο ποτήρι, και τότε χαλαρώνω και νιώθω υπέροχα, όμως ταυτόχρονα νιώθω μέσα μου και μια θλίψη — δεν μπορώ να σας περιγράψω πόση θλίψη!…»

Στην «Αρκούδα», η ερωτική έλξη εμφανίζεται μέσα σε μια σύγκρουση που φτάνει στην απειλή μονομαχίας. Πώς δουλέψατε αυτή τη συνύπαρξη στη σκηνή, με δεδομένη τη σημερινή συζήτηση για τα όρια στις σχέσεις;

Προσπαθήσαμε να μην κάνουμε την «Αρκούδα» απλώς μια χαριτωμένη κωμωδία όπου ένας άντρας και μια γυναίκα τσακώνονται και στο τέλος ερωτεύονται. Υπάρχει πραγματικός θυμός εκεί. Υπάρχει επιθετικότητα, υπάρχει εξουσία, υπάρχει σεξουαλικότητα.

Νομίζω μάλιστα ότι σήμερα η «Αρκούδα» μπορεί να ανοίξει μια πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση. Δεν χρειάζεται να δικαιολογήσουμε τους ήρωες ούτε να τους κάνουμε πιο «σωστούς» από αυτό που είναι. Χρειάζεται όμως να τους παρατηρήσουμε.

Τι συμβαίνει όταν δύο άνθρωποι που είναι γεμάτοι θυμό ξαφνικά αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον κάτι που τους έλκει; Πού τελειώνει η σύγκρουση και πού αρχίζει η επιθυμία;

Αυτά τα ερωτήματα με ενδιαφέρουν πολύ περισσότερο από το να πούμε απλώς ότι «τελικά ερωτεύτηκαν».

Κτήματα, χρήματα, χρέη: το χρήμα είναι παρόν ακόμη και στις πιο προσωπικές σχέσεις αυτών των ανθρώπων. Πόσο καθορίζει ποιος έχει δύναμη και ποιος εξαρτάται από τον άλλον;

Το χρήμα είναι πάντα παρόν στις ανθρώπινες σχέσεις. Και όταν δεν είναι το ίδιο το χρήμα, είναι η εξουσία που δημιουργεί το χρήμα. Ποιος έχει; Ποιος χρωστάει; Ποιος περιμένει κάτι από τον άλλον; Ποιος μπορεί να φύγει και ποιος δεν μπορεί; Ακόμη και στον έρωτα αυτά τα πράγματα υπάρχουν. Και ο Τσέχωφ, κατά τη γνώμη μου, δεν τα αντιμετωπίζει σαν κοινωνιολογικό μάθημα. Τα βάζει μέσα στις σχέσεις των ανθρώπων και τα αφήνει να τις δηλητηριάσουν.

Αυτό μου φαίνεται πολύ σύγχρονο. Γιατί όσο κι αν θέλουμε να πιστεύουμε ότι στις προσωπικές μας σχέσεις είμαστε απολύτως ελεύθεροι, η οικονομική πραγματικότητα επηρεάζει πάρα πολύ το πώς αγαπάμε, πώς χωρίζουμε, πώς μένουμε ή φεύγουμε.

Η παράσταση ανήκει σε όλους

Ποια σκηνή θα επιλέγατε για να μας εξηγήσετε τη δική σας ματιά στον Τσέχωφ; Τι κάνατε εκεί με τους ηθοποιούς που θεωρείτε καθοριστικό;

Θα επέλεγα το τέλος της «Πρότασης γάμου» ή, ακόμη περισσότερο, τη στιγμή που αντιλαμβάνεσαι ότι αυτοί οι άνθρωποι, ενώ είναι έτοιμοι να παντρευτούν, δεν μπορούν ούτε για λίγα λεπτά να σταματήσουν να πολεμούν. Γιατί εκεί βρίσκεται όλο αυτό που αγαπώ στον Τσέχωφ: γελάς και ταυτόχρονα αισθάνεσαι μια μικρή θλίψη για αυτούς τους ανθρώπους.

Δουλέψαμε έτσι ώστε να μην «παίζουμε το αστείο». Αυτή είναι η κατεύθυνση που ήθελα να ακολουθήσουμε. Για μένα, αν ο ηθοποιός ξέρει ότι είναι αστείος και μένει σ’ αυτό, χάνεται η αλήθεια του ρόλου. Αν όμως πιστεύει ότι εκείνη τη στιγμή διακυβεύεται η ζωή του, τότε ο θεατής γελάει επειδή αναγνωρίζει την ανθρώπινη παραδοξότητα.

Αυτό προσπάθησα να κάνω και στα τρία μονόπρακτα: να αντιμετωπίσουμε τους ρόλους με απόλυτη σοβαρότητα και να αφήσουμε το γέλιο να γεννηθεί από μόνο του.

Παίζετε στην παράσταση που σκηνοθετείτε. Ποιος μπορεί να σας πει ότι μια δική σας επιλογή πάνω στη σκηνή δεν λειτουργεί, και πόσο εύκολα δέχεστε αυτή την παρατήρηση;

Είναι δύσκολο. Πολύ δύσκολο. Για να είμαι ειλικρινής, αυτή τη στιγμή που μιλάμε, δεν νιώθω σκηνοθέτης. Αυτό θα το δείξει ο χρόνος. Αυτή τη στιγμή είμαι ένας ηθοποιός που σκηνοθετεί. Έχει διαφορά.

Όταν σκηνοθετείς, έχεις μια εικόνα ολόκληρης της παράστασης. Όταν όμως μπαίνεις στη σκηνή, παύεις να έχεις αυτή την απόσταση. Ο ηθοποιός που βρίσκεται απέναντί μου μπορεί να δει κάτι που εγώ, επειδή είμαι μέσα στη σκηνή, δεν μπορώ να δω. Γι’ αυτό χρειάζομαι τους ανθρώπους γύρω μου. Χρειάζομαι τον συμπαίκτη μου, τους συνεργάτες μου, ανθρώπους που θα μου πουν «όχι, αυτό δεν λειτουργεί».

Δεν έχω κανένα πρόβλημα να ακούσω μια αντίθετη άποψη. Το αν θα δεχτώ μια παρατήρηση εξαρτάται, όσον αφορά εμένα, απ’ το αν με πείθει. Το δύσκολο είναι να αποδεχτείς ότι κάτι που εσύ αγαπάς και σ’ αρέσει μπορεί τελικά να μην εξυπηρετεί την παράσταση.

Και αυτό είναι ένα από τα πράγματα που μου αρέσουν στο θέατρο: δεν είναι ατομική υπόθεση. Ακόμη κι αν έχεις μια πολύ συγκεκριμένη άποψη, στο τέλος η παράσταση ανήκει σε όλους. Η παράσταση γίνεται καλύτερη όταν υπάρχει χώρος για αμφισβήτηση.

Στην επιστροφή στο ACT συμμετέχει η Έλενα Μεγγρέλη. Τι ξαναδουλέψατε με την αλλαγή της διανομής και τι καινούργιο έφερε η παρουσία της στις σχέσεις των χαρακτήρων;

Η αλλαγή ενός ηθοποιού δεν είναι ποτέ απλώς μια αλλαγή προσώπου. Αλλάζει ολόκληρη τη δυναμική μιας παράστασης. Αλλάζει η σχέση. Αλλάζει ο ρυθμός. Αλλάζει το βλέμμα. Αλλάζει η ενέργεια πάνω στη σκηνή.

Με την Έλενα χρειάστηκε να ξαναδούμε πράγματα που θεωρούσαμε ότι τα είχαμε «κατακτήσει» απ’ το πρώτο ανέβασμα της παράστασης. Και αυτό τελικά ήταν πολύ καλό για την παράσταση, γιατί μας ανάγκασε να ξαναψάξουμε τις σχέσεις. Δεν ήθελα να μπει απλώς σε μια έτοιμη παράσταση. Ήθελα να υπάρξει η δική της παρουσία, η δική της ενέργεια, ο δικός της τρόπος να βλέπει τον χαρακτήρα.

Και όταν ένας καινούργιος άνθρωπος μπαίνει σε μια ήδη διαμορφωμένη σχέση, αυτή η σχέση αναγκαστικά ξαναγεννιέται.

Σε ποια αδυναμία αυτών των ηρώων αναγνωρίζετε πιο καθαρά τον εαυτό σας;

Στο ότι πολλές φορές δεν λέω αυτό που πραγματικά θέλω να πω. Μπορεί να ξέρω ακριβώς τι αισθάνομαι και, αντί να το πω, να μιλήσω για κάτι άλλο. Να κάνω ένα αστείο. Να θυμώσω. Να προσπαθήσω να έχω δίκιο.

Νομίζω ότι όλοι έχουμε λίγο από τους ήρωες του Τσέχωφ. Και αυτό είναι ίσως που με συγκινεί περισσότερο σε αυτούς. Δεν μπορώ να τους κοιτάξω αφ’ υψηλού. Τους αναγνωρίζω. Και όταν γελάω μαζί τους, κάποιες φορές σκέφτομαι ότι μπορεί να γελάω και με τον εαυτό μου.

Ίσως τελικά αυτό είναι το πιο δύσκολο και το πιο όμορφο πράγμα στον Τσέχωφ: σου επιτρέπει να γελάσεις με την ανθρώπινη ανοησία χωρίς να πάψεις να αγαπάς τον άνθρωπο.

Οι τελευταίες παραστάσεις στο ACT

Το «Τσέχωφ³» συνδυάζει τα μονόπρακτα «Πρόταση γάμου», «Οι βλαβερές συνέπειες του καπνού» και «Η αρκούδα», σε μετάφραση Ερρίκου Μπελιέ και σκηνοθεσία Γιώργου Καπινιάρη. Παίζουν η Έλενα Μεγγρέλη, ο Άλκης Ζούπας και ο Γιώργος Καπινιάρης.

Οι τελευταίες παραστάσεις του κύκλου είναι την Παρασκευή 9 και το Σάββατο 10 Οκτωβρίου 2026 στις 21.00 και την Κυριακή 11 Οκτωβρίου στις 20.00, στο Θέατρο ACT, Γεροκωστοπούλου 65. Διάρκεια: 75 λεπτά.

Εισιτήρια: 15 ευρώ γενική είσοδος, 12 ευρώ για φοιτητές και άτομα άνω των 65 ετών, 10 ευρώ για ανέργους και ατέλειες. Κρατήσεις: 2610 272037 και 6936 122263. Προπώληση μέσω More.com.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News