Πεντεντάττιλο: Το χωριό-φάντασμα της Ιταλίας με το ελληνικό όνομα και τη σκοτεινή ιστορία

Ένας κοκκινωπός βράχος που θυμίζει τεράστιο ανθρώπινο χέρι υψώνεται πάνω από την ιονική ακτή της Καλαβρίας. Στη βάση του, περίπου 250 μέτρα πάνω από τη θάλασσα, βρίσκεται το Πεντεντάττιλο (Pentedattilo), ένας παλιός οικισμός της Κάτω Ιταλίας με όνομα ελληνικής προέλευσης και ιστορία που εκτείνεται από τους βυζαντινούς χρόνους μέχρι σήμερα.

Τα πέτρινα σπίτια, τα ερείπια του μεσαιωνικού κάστρου και οι στενοί δρόμοι του χωριού συνδέονται με μια πραγματική τραγωδία του 17ου αιώνα, έναν καταστροφικό σεισμό και δεκαετίες εγκατάλειψης.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, το Πεντεντάττιλο γνωρίζει μια διαφορετική περίοδο, καθώς παλιά κτίρια αποκαθίστανται και τεχνίτες επιστρέφουν στον ιστορικό οικισμό.

Γιατί το χωριό έχει ελληνικό όνομα

Το Πεντεντάττιλο βρίσκεται στη νότια Καλαβρία, στην περιοχή του Ρηγίου, κοντά στην πόλη Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο.

Η ονομασία του προέρχεται από τις ελληνικές λέξεις «πέντε» και «δάκτυλος» και σχετίζεται με τη μορφή του βράχου Μόντε Καλβάριο, ο οποίος μοιάζει με πελώρια παλάμη που υψώνεται προς τον ουρανό.

Στο πέρασμα των αιώνων, τμήματα του βράχου έχουν καταρρεύσει και το φυσικό ανάγλυφο δεν διατηρεί πλέον όλα τα αρχικά χαρακτηριστικά του. Η ονομασία, όμως, παραμένει.

Ο οικισμός ανήκει στην ευρύτερη περιοχή της Area Grecanica, της ελληνόφωνης Καλαβρίας, όπου η ελληνική γλωσσική και πολιτιστική κληρονομιά έχει αφήσει ισχυρό αποτύπωμα.

Οι πρώτες ιστορικές μαρτυρίες για το Πεντεντάττιλο ανάγονται στον 9ο αιώνα, όταν η θέση του είχε στρατηγική σημασία για την προστασία της περιοχής από επιδρομές.

Από το ύψωμα μπορούσε να ελέγχεται η επικοινωνία ανάμεσα στην ιονική ακτή και τα ορεινά περάσματα του Ασπρομόντε. Κατά τον Μεσαίωνα, το χωριό αναπτύχθηκε γύρω από το κάστρο του, ενώ στη συνέχεια πέρασε στην εξουσία των Νορμανδών και διαφόρων φεουδαρχικών οικογενειών.

Η βεντέτα του 1686 που σημάδεψε το κάστρο

Ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια της ιστορίας του Πεντεντάττιλο γράφτηκε τη νύχτα της 16ης Απριλίου 1686.

Στο επίκεντρο βρέθηκαν δύο ισχυρές οικογένειες της Καλαβρίας, οι Αλμπέρτι (Alberti), που κατείχαν το φέουδο του χωριού, και οι Αμπεναβόλι (Abenavoli), οι οποίοι είχαν παλαιότερα δεσμούς εξουσίας με την περιοχή.

Η αντιπαράθεσή τους συνδέθηκε με έναν σχεδιαζόμενο γάμο.

Ο βαρόνος Μπερναρντίνο Αμπεναβόλι επιθυμούσε να παντρευτεί την Αντονιέτα Αλμπέρτι. Όταν πληροφορήθηκε ότι η οικογένειά της είχε συμφωνήσει τον γάμο της με άλλον άνδρα, η παλιά διαμάχη αναζωπυρώθηκε.

Τη νύχτα της 16ης Απριλίου, ο Αμπεναβόλι εισέβαλε στο κάστρο μαζί με ενόπλους και σκότωσε μέλη της οικογένειας Αλμπέρτι, ανάμεσά τους τον μαρκήσιο Λορέντσο και τον μικρότερο αδελφό του.

Η Αντονιέτα οδηγήθηκε μακριά από το χωριό και, σύμφωνα με την ιστορική αφήγηση που διασώζει ο τουριστικός φορέας του Ρηγίου, εξαναγκάστηκε να παντρευτεί τον βαρόνο λίγες ημέρες αργότερα.

Ακολούθησε κινητοποίηση των αρχών, ενώ ο Αμπεναβόλι κατάφερε να διαφύγει. Η Αντονιέτα πέτυχε αργότερα την ακύρωση του γάμου της.

Η υπόθεση έμεινε γνωστή ως «Σφαγή των Αλμπέρτι» και πέρασε στην τοπική παράδοση.

Με την πάροδο των χρόνων δημιουργήθηκαν θρύλοι που συνδέουν τον βράχο και το κάστρο με τη βίαιη εκείνη νύχτα. Μία από τις αφηγήσεις θέλει τις φωνές των νεκρών να ακούγονται όταν φυσά δυνατός άνεμος.

Ο σεισμός που άλλαξε την πορεία του χωριού

Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, το Πεντεντάττιλο βρέθηκε αντιμέτωπο με μια νέα καταστροφή.

Το 1783, ένας από τους ισχυρούς σεισμούς που έπληξαν τη νότια Καλαβρία προκάλεσε σοβαρές ζημιές στον οικισμό και επιτάχυνε τη σταδιακή εγκατάλειψή του.

Οι κάτοικοι άρχισαν να μετακινούνται προς χαμηλότερες περιοχές, ιδιαίτερα προς το Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο, αναζητώντας ασφαλέστερη εγκατάσταση και καλύτερες συνθήκες διαβίωσης.

Η ερήμωση συνεχίστηκε τους επόμενους αιώνες, επηρεασμένη από τον κίνδυνο κατολισθήσεων, τις φυσικές καταστροφές και τη μετανάστευση.

Στη δεκαετία του 1960, ο παλιός οικισμός εγκαταλείφθηκε ουσιαστικά, καθώς η περιοχή κρίθηκε ακατάλληλη για μόνιμη κατοίκηση.

Τα σπίτια άδειασαν, πολλά κτίρια άρχισαν να καταρρέουν και το Πεντεντάττιλο απέκτησε τη φήμη ενός από τα χαρακτηριστικότερα χωριά-φαντάσματα της Καλαβρίας.

Τι μπορείς να δεις σήμερα

Η επίσκεψη ξεκινά από τον μικρό χώρο στάθμευσης πριν από τον οικισμό και συνεχίζεται με τα πόδια.

Τα στενά περάσματα οδηγούν ανάμεσα σε πέτρινα σπίτια, παλιές καμάρες και κτίρια που έχουν αποκατασταθεί τα τελευταία χρόνια.

Στο ψηλότερο τμήμα βρίσκονται τα κατάλοιπα του μεσαιωνικού κάστρου. Η πρόσβαση προς τα ερείπια περιλαμβάνει απότομη σκάλα και απαιτεί προσοχή, αλλά από τα υψηλότερα σημεία ανοίγεται θέα προς την κοιλάδα και το Ιόνιο Πέλαγος.

Σημαντική στάση αποτελεί η εκκλησία των Αγίων Πέτρου και Παύλου, η οποία μνημονεύεται σε ιστορικά έγγραφα ήδη από το 1310.

Ο ναός συνδέεται με τη θρησκευτική ιστορία της ελληνόφωνης Καλαβρίας. Το 1655 πραγματοποιήθηκαν εργασίες ανακαίνισης που σχετίζονταν με τη μετάβαση από το ελληνικό στο λατινικό λειτουργικό τυπικό.

Στο εσωτερικό του διατηρούνται ιστορικά στοιχεία, μεταξύ των οποίων επιτύμβια πλάκα του 1627 που συνδέεται με την οικογένεια Αλμπέρτι.

Ο ναός συνδέεται και με μια ιδιαίτερη ιστορία. Το 1972, ένας πολύτιμος πίνακας του 17ου αιώνα, που απεικόνιζε τους Αγίους Πέτρο και Παύλο μαζί με την Παναγία, εκλάπη από το εσωτερικό του. Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, η τύχη του έργου παραμένει άγνωστη, αφήνοντας ένα σημαντικό κενό στην πολιτιστική κληρονομιά του χωριού.

Πώς το χωριό άρχισε να ξαναζωντανεύει

Η προσπάθεια αναβίωσης του Πεντεντάττιλο ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, με τη συμμετοχή εθελοντών από διάφορες ευρωπαϊκές χώρες.

Σταδιακά αποκαταστάθηκαν ορισμένα σπίτια, δημιουργήθηκαν μικροί χώροι φιλοξενίας και άνοιξαν εργαστήρια χειροτεχνίας.

Σήμερα στον ιστορικό οικισμό δραστηριοποιούνται τεχνίτες που ασχολούνται με το ξύλο, το γυαλί και την κεραμική, ενώ λειτουργούν και μικρές τουριστικές επιχειρήσεις.

Η πολιτιστική ζωή ενισχύεται από εκδηλώσεις όπως το Pentedattilo Film Festival, που ξεκίνησε το 2006, αλλά και από τη σύνδεση της περιοχής με το μουσικό φεστιβάλ Paleariza, το οποίο αναδεικνύει την παράδοση της ελληνόφωνης Καλαβρίας.

Πώς να οργανώσεις την επίσκεψη

Το Πεντεντάττιλο απέχει περίπου 30 χιλιόμετρα από το Ρήγιο της Καλαβρίας (Reggio Calabria).

Με αυτοκίνητο, η πρόσβαση γίνεται μέσω της παραλιακής οδού SS106 και στη συνέχεια από τον δρόμο που οδηγεί προς το εσωτερικό, κοντά στην περιοχή Αννά (Annà).

Το τελευταίο τμήμα της διαδρομής είναι περίπου τέσσερα χιλιόμετρα από τη διασταύρωση και οδηγεί προς τον ιστορικό οικισμό.

Όσοι ταξιδεύουν χωρίς αυτοκίνητο μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη σιδηροδρομική σύνδεση προς το Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο και από εκεί να οργανώσουν μεταφορά με ταξί.

Για μια επίσκεψη στο χωριό, με περίπατο στα στενά και στάσεις στα βασικά μνημεία, μπορείς να αφιερώσεις μισή ημέρα.

Χρειάζονται άνετα παπούτσια, καθώς οι δρόμοι είναι πετρώδεις και σε αρκετά σημεία ανηφορικοί. Μετά από βροχή, η πρόσβαση στα πιο απότομα τμήματα απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή.

Για διαμονή, το Ρήγιο προσφέρει περισσότερες επιλογές, ενώ το Μέλιτο ντι Πόρτο Σάλβο βρίσκεται κοντά στον προορισμό.

Μια δεύτερη ημέρα στην ελληνόφωνη Καλαβρία

Αν διαθέτεις περισσότερο χρόνο, η επίσκεψη μπορεί να συνδυαστεί με τη Μπόβα (Bova), έναν ιστορικό ορεινό οικισμό που θεωρείται σημαντικό κέντρο της ελληνόφωνης παράδοσης της Καλαβρίας.

Εκεί βρίσκεται το Μουσείο Ελληνοκαλαβρικής Γλώσσας «Gerhard Rohlfs», αφιερωμένο στη γλωσσική κληρονομιά της περιοχής.

Η περιήγηση προσφέρει την ευκαιρία να γνωρίσεις την ιστορία των ελληνόφωνων κοινοτήτων, τις τοπικές παραδόσεις και τη γαστρονομία της Κάτω Ιταλίας.

Στις γεύσεις της περιοχής συναντά κανείς προϊόντα με περγαμόντο, παραδοσιακά τυριά, χειροποίητα ζυμαρικά και συνταγές που συνδέονται με την αγροτική ζωή της Καλαβρίας.

Με μία ημέρα στο Πεντεντάττιλο και μία δεύτερη στην περιοχή της Μπόβα, το ταξίδι αποκτά έναν επιπλέον ιστορικό άξονα: την παρουσία και την εξέλιξη της ελληνικής γλώσσας στη νότια Ιταλία.

---

• Αργεντινή: Το χωριό των 389 κατοίκων που έγινε προορισμός για καλοφαγάδες
• Αυτός είναι ο πιο «χαρούμενος» προορισμός στον κόσμο
• Πόρτο: Η πόλη που βάφει τον Ντούρο με χρώματα

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News