Αφγανιστάν: Πέντε χρόνια Ταλιμπάν – Οι υποσχέσεις που έγιναν απαγορεύσεις, μαστιγώσεις και καταστολή

Πέντε χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία του Αφγανιστάν, στις 15 Αυγούστου 2021. Οι εικόνες από το αεροδρόμιο της Καμπούλ, με χιλιάδες ανθρώπους να προσπαθούν απεγνωσμένα να εγκαταλείψουν τη χώρα, παραμένουν χαραγμένες στη συλλογική μνήμη.

Τότε, οι Ταλιμπάν επιχειρούσαν να παρουσιάσουν ένα διαφορετικό πρόσωπο. Διαβεβαίωναν ότι οι γυναίκες θα μπορούσαν να σπουδάζουν και να εργάζονται, ότι οι πολιτικοί τους αντίπαλοι θα καλύπτονταν από αμνηστία, ότι τα μέσα ενημέρωσης θα παρέμεναν ελεύθερα και ότι δεν θα υπήρχε μονοπώλιο της εξουσίας.

Πέντε χρόνια αργότερα, η πραγματικότητα έχει αποδειχθεί πολύ διαφορετική.

Η σαρία αποτελεί τη βάση της διακυβέρνησης, οι γυναίκες έχουν σχεδόν εξαφανιστεί από τη δημόσια ζωή, η ελευθερία του Τύπου έχει περιοριστεί δραστικά και οι πρώην αξιωματούχοι και μέλη των αφγανικών δυνάμεων ασφαλείας έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με διώξεις, παρά την περίφημη «γενική αμνηστία».

Οι γυναίκες αποκλείστηκαν από την εκπαίδευση

Οι Ταλιμπάν είχαν υποσχεθεί πριν ακόμη καταλάβουν την εξουσία ότι θα προστατεύσουν το δικαίωμα των γυναικών στην εκπαίδευση και την εργασία.

Η υπόσχεση δεν κράτησε για πολύ.

Τα κορίτσια δεν επέστρεψαν στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση μετά την ανάληψη της εξουσίας από τους Ταλιμπάν, ενώ τον Δεκέμβριο του 2022 απαγορεύτηκε στις γυναίκες και η φοίτηση στα πανεπιστήμια.

Μέχρι τον Αύγουστο του 2026, περίπου 2,4 εκατομμύρια κορίτσια είχαν στερηθεί τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, σύμφωνα με τα στοιχεία της UNESCO.

Παράλληλα, περισσότεροι από 160 περιορισμοί και διατάγματα έχουν επηρεάσει την εκπαίδευση, την εργασία, τις μετακινήσεις, την ενδυμασία και την ελευθερία έκφρασης των γυναικών.

Το Αφγανιστάν αποτελεί πλέον τη μοναδική χώρα στον κόσμο όπου η πρόσβαση των κοριτσιών και των γυναικών στην εκπαίδευση απαγορεύεται επίσημα πέρα από την πρωτοβάθμια.

Ζουν απομονωμένες

Η κατάσταση έχει σοβαρές κοινωνικές και ψυχολογικές συνέπειες.

Έρευνα των Ηνωμένων Εθνών σε περίπου 5.000 Αφγανούς καταγράφει έντονη απομόνωση των γυναικών. Το 90% των γυναικών που συμμετείχαν δήλωσε ότι χρειάζεται την άδεια ενός άνδρα μέλους της οικογένειας για να βγει από το σπίτι.

Περισσότερες από τις μισές ανέφεραν ότι βγαίνουν από το σπίτι μόλις μία ή δύο φορές τον μήνα.

Αντίθετα, περισσότερο από το 95% των ανδρών δήλωσε ότι βγαίνει από το σπίτι καθημερινά.

Παράλληλα, σχεδόν τέσσερις στις δέκα γυναίκες δήλωσαν ότι αισθάνονται μεγαλύτερη πίεση από το περιβάλλον τους να συμμορφωθούν με τους κανόνες των Ταλιμπάν.

Η «γενική αμνηστία» δεν εφαρμόστηκε

Στις 17 Αυγούστου 2021, ο εκπρόσωπος των Ταλιμπάν Ζαμπιχουλάχ Μουτζαχίντ ανακοίνωνε ότι το κίνημα είχε «συγχωρήσει τους πάντες».

Τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, όμως, καταγράφουν τουλάχιστον 800 παραβιάσεις σε βάρος πρώην κυβερνητικών αξιωματούχων και μελών των δυνάμεων ασφαλείας από τον Αύγουστο του 2021 έως τον Ιούνιο του 2023.

Οι καταγγελίες περιλαμβάνουν εξωδικαστικές εκτελέσεις, αυθαίρετες συλλήψεις, βασανιστήρια, κακομεταχείριση και εξαναγκαστικές εξαφανίσεις.

Και η κατάσταση δεν φαίνεται να αποτελεί αποκλειστικά παρελθόν. Από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο του 2026 καταγράφηκαν ακόμη οκτώ φόνοι, 29 αυθαίρετες συλλήψεις και πέντε περιπτώσεις βασανιστηρίων ή κακομεταχείρισης ανθρώπων που συνδέονταν με το προηγούμενο καθεστώς.

Από την ελευθερία του Τύπου στην καταστολή

Ανάλογη ήταν η πορεία και για τα μέσα ενημέρωσης.

Οι Ταλιμπάν είχαν διαβεβαιώσει ότι τα ιδιωτικά μέσα θα μπορούσαν να λειτουργούν ελεύθερα και ανεξάρτητα. Πέντε χρόνια αργότερα, περισσότερα από 20 διατάγματα έχουν περιορίσει τη λειτουργία του Τύπου, ενώ οι περιορισμοί στις γυναίκες δημοσιογράφους έχουν ενταθεί.

Το Αφγανιστάν βρίσκεται το 2026 στην 175η θέση μεταξύ 180 χωρών στον δείκτη ελευθερίας του Τύπου.

Σε ορισμένες περιοχές οι περιορισμοί έχουν φτάσει ακόμη και στην απαγόρευση μετάδοσης εικόνων έμβιων όντων.

«Δεν πιστεύουμε στο μονοπώλιο της εξουσίας»

Το 2021 οι Ταλιμπάν υποστήριζαν ότι δεν επιθυμούσαν να μονοπωλήσουν την εξουσία και ότι όλοι οι Αφγανοί θα μπορούσαν να συμμετέχουν στη διακυβέρνηση.

Η προσωρινή κυβέρνηση που ανακοινώθηκε τον Σεπτέμβριο του 2021 αποτελούνταν αποκλειστικά από Ταλιμπάν.

Πέντε χρόνια μετά, οι κορυφαίες πολιτικές θέσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στα χέρια του κινήματος, χωρίς ουσιαστική συμμετοχή άλλων πολιτικών δυνάμεων.

Η διεθνής αναγνώριση

Οι Ταλιμπάν είχαν επίσης υποσχεθεί ότι το νέο Αφγανιστάν θα είχε καλές σχέσεις με τους γείτονές του και τη διεθνή κοινότητα.

Η διπλωματική τους απομόνωση, ωστόσο, παραμένει σημαντική. Μέχρι τον Αύγουστο του 2026, μόνο η Ρωσία είχε αναγνωρίσει επίσημα την κυβέρνηση των Ταλιμπάν, τον Ιούλιο του 2025.

Παράλληλα, οι σχέσεις με το Πακιστάν παραμένουν ιδιαίτερα τεταμένες, ενώ οι συγκρούσεις στα σύνορα έχουν προκαλέσει σοβαρή επιδείνωση των διμερών σχέσεων.

Το νέο ποινικό πλαίσιο

Η εξέλιξη που προκαλεί ίσως τη μεγαλύτερη ανησυχία είναι το νέο ποινικό πλαίσιο που προωθήθηκε από τους Ταλιμπάν στις αρχές του 2026.

Το κείμενο, έκτασης 58 σελίδων, αποτελείται από 10 κεφάλαια και 119 άρθρα και προβλέπει αυστηρές ποινές για συμπεριφορές που θεωρούνται αντίθετες στους κανόνες του καθεστώτος.

Η ελευθερία της έκφρασης περιορίζεται ακόμη περισσότερο, ενώ ακόμη και η προσβολή ηγετών των Ταλιμπάν μπορεί να οδηγήσει, σύμφωνα με τις σχετικές καταγγελίες, σε 20 μαστιγώσεις και έξι μήνες φυλάκιση.

Το πλαίσιο περιγράφεται επίσης ως ένα σύστημα που επιχειρεί να επιβάλει αυστηρή κοινωνική ιεραρχία, διαχωρίζοντας τους πολίτες σε διαφορετικές κοινωνικές κατηγορίες.

Η λέξη «σκλάβος» στον νόμο

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η χρήση του όρου «Ghulam», που σημαίνει «σκλάβος» ή «υπηρέτης», σε διατάξεις του νέου ποινικού πλαισίου.

Η αφγανική οργάνωση ανθρωπίνων δικαιωμάτων Rawadari υποστηρίζει ότι η χρήση του όρου δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για το εάν το νέο πλαίσιο αφήνει περιθώριο για τη νομιμοποίηση μορφών ανθρώπινης εκμετάλλευσης.

Ανησυχίες έχουν διατυπωθεί και για την προστασία των παιδιών, καθώς καταγγέλλεται ότι το νέο πλαίσιο δεν αντιμετωπίζει επαρκώς μορφές σωματικής, ψυχολογικής και σεξουαλικής κακοποίησης ανηλίκων.

Πέντε χρόνια μετά

Η 15η Αυγούστου 2021 δεν αποτελεί πλέον μόνο την ημερομηνία επιστροφής των Ταλιμπάν στην εξουσία. Αποτελεί και το σημείο αναφοράς για έναν απολογισμό πέντε ετών.

Οι υποσχέσεις για δικαιώματα, ελευθερίες, πολιτική συμμετοχή και αμνηστία διαψεύστηκαν σε μεγάλο βαθμό στην πράξη.

Στη θέση τους διαμορφώθηκε ένα αυστηρό καθεστώς που περιορίζει δραστικά τα δικαιώματα των γυναικών, ελέγχει την ενημέρωση, τιμωρεί την αντίθετη άποψη και επιχειρεί να επιβάλει ένα ολοένα αυστηρότερο κοινωνικό και νομικό πλαίσιο.

Και ίσως η μεγαλύτερη απόσταση ανάμεσα στο Αφγανιστάν που περιέγραφαν οι Ταλιμπάν το 2021 και σε εκείνο που έχουν δημιουργήσει το 2026 συμπυκνώνεται σε μία λέξη: «Ghulam» – σκλάβος.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News