Αρτσιμπόλντο: Το πιο παλιό face filter είχε πινέλο
Πριν τα AI φίλτρα, τα avatars και τα πορτρέτα που γεννά η τεχνητή νοημοσύνη, ο Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο είχε ήδη κάνει το ανθρώπινο πρόσωπο παιχνίδι εικόνας, φτιάχνοντάς το από φρούτα, λουλούδια, ψάρια και αντικείμενα
Πολύ πριν οι εφαρμογές μάς έκαναν avatars και η τεχνητή νοημοσύνη μάς γύριζε πίσω πορτρέτα πιο αψεγάδιαστα απ’ όσο είμαστε, ο Τζουζέπε Αρτσιμπόλντο είχε ήδη κάνει το πρόσωπο παιχνίδι. Μόνο που αντί για φίλτρα, prompts και αλγόριθμους, είχε φρούτα, λουλούδια, ψάρια, βιβλία και πινέλο.
Με την πρώτη ματιά, τα πορτρέτα του μοιάζουν με ανθρώπους. Με τη δεύτερη, το βλέμμα αρχίζει να ξεγελιέται ευχάριστα. Μια μύτη μπορεί να είναι αγγούρι. Ένα μάγουλο ροδάκινο. Τα μαλλιά στάχυα. Τα χείλη κεράσια. Το πρόσωπο κρατά την ανθρώπινη φόρμα του, αλλά έχει φτιαχτεί από πράγματα που κανονικά ανήκουν σε πάγκους αγοράς, κήπους, θάλασσες και βιβλιοθήκες.
Διαβάστε επίσης: Ντε Κίρικο: Ο ζωγράφος που γεννήθηκε στον Βόλο και έκανε την πόλη να μοιάζει με γρίφο
Το πρόσωπο ως παζλ
Σήμερα το πρόσωπο έχει γίνει το πιο εύκολο υλικό της ψηφιακής εποχής. Το φωτίζουμε, το λειαίνουμε, το μικραίνουμε, το μεγαλώνουμε, του αλλάζουμε ηλικία, χαρακτηριστικά, ύφος, ατμόσφαιρα. Το κάνουμε καρτούν, κούκλα, ήρωα fantasy, κινηματογραφικό close-up, εκδοχή λίγο πιο λαμπερή και λίγο πιο άγνωστη από εμάς.
Ο Αρτσιμπόλντο έπαιζε με αυτή την ιδέα αιώνες νωρίτερα. Δεν τον ενδιέφερε να κάνει το πρόσωπο πιο όμορφο. Τον ενδιέφερε να δείξει πόσο εύκολα μπορεί να ξαναχτιστεί. Πόσα διαφορετικά κομμάτια χρειάζεται το μάτι για να πει «ναι, αυτό είναι άνθρωπος». Πόσο γρήγορα μια σύνθεση από φρούτα και φύλλα μπορεί να γίνει ταυτότητα.
Αυτό κάνει τα έργα του να μοιάζουν τόσο σημερινά. Δεν χρειάζεται να ξέρεις πολλά για την ιστορία της τέχνης για να σταθείς μπροστά τους. Σε πιάνουν αμέσως. Πρώτα γελάς. Μετά πλησιάζεις. Μετά αρχίζεις να μετράς τα κομμάτια. Κι όσο κοιτάς, τόσο το πρόσωπο χάνεται και ξαναφτιάχνεται μπροστά σου.
Το πιο παλιό φίλτρο δεν έκρυβε την κατασκευή
Τα σημερινά φίλτρα συνήθως προσπαθούν να μη φαίνονται. Θέλουν να σβήσουν την κούραση, να γυαλίσουν το δέρμα, να διορθώσουν τη γωνία, να πουλήσουν μια εικόνα που μοιάζει φυσική ενώ έχει περάσει από επεξεργασία.
Ο Αρτσιμπόλντο έκανε το αντίθετο. Άφηνε την κατασκευή ανοικτή. Δεν έκρυβε τα υλικά του. Τα έβαζε μπροστά στα μάτια μας, προκλητικά και με χιούμορ. Το πρόσωπο λειτουργεί επειδή βλέπουμε ταυτόχρονα και τον άνθρωπο και τα υλικά που τον φτιάχνουν.
Κάπως έτσι, τα πορτρέτα του συνομιλούν άνετα με την εποχή των AI εικόνων. Οι σημερινές γεννήτριες εικόνας συνθέτουν πρόσωπα από δεδομένα, μοτίβα, υφές και πιθανότητες. Ο Αρτσιμπόλντο, με τον δικό του αναλογικό τρόπο, έδειχνε ότι η ταυτότητα μπορεί να προκύψει από συνδυασμούς. Μόνο που εκείνος είχε το θράσος να μας δείχνει κάθε κομμάτι της κατασκευής.
Γιατί μας τραβούν ακόμη αυτά τα παράξενα πρόσωπα
Τα πορτρέτα του έχουν κάτι αστείο, σχεδόν σκανταλιάρικο, αλλά και κάτι ελαφρώς ανησυχητικό. Σε κάνουν να νιώθεις ότι το πρόσωπο, αυτό που θεωρούμε τόσο δικό μας και τόσο αναγνωρίσιμο, μπορεί να είναι πιο εύθραυστο απ’ όσο νομίζουμε.
Αυτό το ξέρει καλά και η σημερινή κουλτούρα της εικόνας. Στα social media, στα φίλτρα, στα avatars και στα AI portraits, το πρόσωπο δεν λειτουργεί μόνο ως χαρακτηριστικό. Γίνεται μήνυμα. Γίνεται επιθυμία. Γίνεται στιλ. Γίνεται εκδοχή του εαυτού που ανεβαίνει, δοκιμάζεται, σχολιάζεται και μετά αλλάζει ξανά.
Ο Αρτσιμπόλντο δεν προέβλεψε την εποχή των AI εικόνων. Έκανε κάτι πιο απλό και πιο ανθεκτικό: έδειξε ότι το πρόσωπο δεν είναι ποτέ μόνο πρόσωπο. Είναι κατασκευή, παιχνίδι, βλέμμα και επιθυμία.
Γι’ αυτό τα παράξενα πορτρέτα του μοιάζουν ακόμη σημερινά. Επειδή κι εμείς, αιώνες μετά, συνεχίζουμε να πειράζουμε την εικόνα μας μέχρι να μας μοιάζει λίγο περισσότερο — ή λίγο λιγότερο.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
