Ντέιβιντ Μπερν: Πόσες μεγάλες ιδέες απορρίψαμε επειδή έφτασαν νωρίς;
Στο νέο του βιβλίο, «Sleeping Beauties», ο Ντέιβιντ Μπερν αναζητά έργα, ανακαλύψεις και τεχνολογίες που αγνοήθηκαν επί χρόνια και ρωτά ποιος αποφασίζει πότε μια ιδέα αξίζει να ακουστεί
Μας αρέσει να πιστεύουμε ότι μια πραγματικά καλή ιδέα αναγνωρίζεται αμέσως. Ότι η ιδιοφυΐα είναι τόσο φωτεινή ώστε καμία επιτροπή, αγορά ή προκατάληψη δεν μπορεί να την κρατήσει για πολύ στο σκοτάδι.
Η Ιστορία υποστηρίζει το αντίθετο.
Έργα που σήμερα θεωρούνται αριστουργήματα πέρασαν δεκαετίες στη λήθη. Επιστημονικές εργασίες έμειναν σχεδόν χωρίς αναφορές μέχρι μια μεταγενέστερη ανακάλυψη να αποδείξει την αξία τους. Τεχνολογίες εγκαταλείφθηκαν και επέστρεψαν όταν άλλαξαν οι οικονομικές ή περιβαλλοντικές συνθήκες.
Αυτές τις ιδέες αναζητά ο Ντέιβιντ Μπερν στο Sleeping Beauties: Why Good Ideas Go Dormant and How They Wake Up. Ο πρώην ηγέτης των Talking Heads δεν γράφει ένα αισιόδοξο εγχειρίδιο που υπόσχεται πως κάθε αποτυχημένη ιδέα θα δικαιωθεί. Εξετάζει κάτι πολύ πιο ενδιαφέρον: την απόσταση που μπορεί να χωρίζει την αξία από την αναγνώριση.
Οι «Ωραίες Κοιμωμένες» της γνώσης
Η αφετηρία του βιβλίου ήταν μια επιστημονική εργασία του 2004 για τις λεγόμενες «sleeping beauties». Ο όρος χρησιμοποιείται στη βιβλιομετρία για μελέτες που συγκέντρωσαν ελάχιστη προσοχή όταν δημοσιεύθηκαν, παρέμειναν αδρανείς επί χρόνια και άρχισαν ξαφνικά να αναφέρονται μαζικά από άλλους επιστήμονες.
Ο Μπερν πήρε την έννοια και την απελευθέρωσε από τα όρια της επιστήμης. Στο βιβλίο παρακολουθεί περισσότερες από τριάντα περιπτώσεις από την τέχνη, τη λογοτεχνία, την τεχνολογία και τις υποδομές.
Ανάμεσά τους βρίσκονται καλλιτέχνες όπως ο Καραβάτζο, ο Βερμέερ και ο Γκαουντί, η μουσική του Μπαχ, ο Μόμπι Ντικ του Χέρμαν Μέλβιλ, αλλά και ιδέες γύρω από το πλύσιμο των χεριών, την κίνηση των ηπείρων και τη διαχείριση του νερού.
Η επίσημη παρουσίαση του βιβλίου περιγράφει αυτή τη διαδρομή ως μια έρευνα για τις ιδέες που ήταν πολύ παράξενες, πολύ ενοχλητικές ή απλώς πολύ πρόωρες για την εποχή τους.
Δεν αρκεί να έχεις δίκιο
Η εύκολη ερμηνεία θα ήταν ότι οι μεγάλες ιδέες δικαιώνονται πάντοτε στο τέλος. Το Sleeping Beauties δεν επιτρέπει τέτοια βεβαιότητα.
Μια ιδέα δεν ξυπνά μόνη της. Χρειάζεται έναν άνθρωπο που θα επιστρέψει σε αυτήν, ένα διαφορετικό οικονομικό περιβάλλον, μια νέα τεχνολογία ή μια κρίση που θα κάνει ξαφνικά χρήσιμο εκείνο που παλαιότερα έμοιαζε άχρηστο.
Ο Μπερν εξετάζει, για παράδειγμα, παραδοσιακά συστήματα διαχείρισης νερού στη νότια Ινδία. Οι τοπικές κοινότητες είχαν αναπτύξει υποδομές προσαρμοσμένες στο έδαφος, στη βροχόπτωση και στις πραγματικές ανάγκες τους. Η αποικιακή διοίκηση τις αντικατέστησε με πιο συγκεντρωτικά μοντέλα, επειδή θεωρούσε τη δική της γνώση ανώτερη. Οι παλιότερες πρακτικές αποκτούν ξανά ενδιαφέρον τώρα που η κλιματική κρίση επιβάλλει οικονομικότερη και βιώσιμη διαχείριση του νερού.
Η λήθη, λοιπόν, δεν είναι πάντοτε φυσική. Μπορεί να αποτελεί αποτέλεσμα ισχύος. Κάποιες ιδέες δεν απορρίπτονται επειδή είναι λανθασμένες, αλλά επειδή προέρχονται από τον λάθος άνθρωπο, τη λάθος κοινότητα ή έναν χώρο που δεν διαθέτει το κύρος να επιβάλει τη γνώση του.
Το Sleeping Beauties κυκλοφορεί στις ΗΠΑ στις 6 Οκτωβρίου και στη Βρετανία στις 8 Οκτωβρίου
Οι ειδικοί, οι ερασιτέχνες και τα κλειστά δωμάτια
Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες παρατηρήσεις του βιβλίου είναι ότι οι ξεχασμένες ιδέες ξυπνούν συχνά όταν κάποιος περνά τα σύνορα ανάμεσα σε δύο πεδία.
Οι ειδικοί γνωρίζουν σε βάθος το αντικείμενό τους, αλλά μπορεί να έχουν εκπαιδευτεί να απορρίπτουν ό,τι δεν ταιριάζει στις αναγνωρισμένες κατηγορίες του. Ένας άνθρωπος που έρχεται από διαφορετικό χώρο μπορεί να δει μια σύνδεση που παραμένει αόρατη στους μυημένους.
Ο Μπερν αποκαλεί τέτοιους ανθρώπους «φωτισμένους ερασιτέχνες». Δεν εννοεί ότι η γνώση ή η τεκμηρίωση είναι περιττές. Μιλά για την αξία της περιέργειας που δεν υπακούει στα σύνορα ενός επαγγέλματος.
Δεν είναι τυχαίο ότι ενδιαφέρεται γι’ αυτούς. Ολόκληρη η δική του πορεία στηρίχθηκε στη μετακίνηση ανάμεσα σε δωμάτια που συνήθως παραμένουν χωριστά: art school και rock, αφρικανικοί ρυθμοί και ηλεκτρονική μουσική, ποπ συναυλία και σύγχρονο θέατρο, δισκογραφία, κινηματογράφος, φωτογραφία, εικαστικά και αστικός σχεδιασμός.
Με τους Talking Heads έκανε την αμηχανία, την αποξένωση και τη διανοητική νευρικότητα χορευτική μουσική. Με τον Μπράιαν Ίνο στο My Life in the Bush of Ghosts εργάστηκε πάνω στο sampling προτού γίνει η κοινή γλώσσα της ποπ. Με τη Luaka Bop έφερε ξανά στο προσκήνιο μουσικούς όπως οι Os Mutantes και ο William Onyeabor. Με το American Utopia μετέτρεψε μια συναυλία σε κινούμενη θεατρική εγκατάσταση.
Ίσως γι’ αυτό αποτελεί τον κατάλληλο ξεναγό σε ένα βιβλίο για ιδέες που δεν χωρούσαν εύκολα στην εποχή τους.
Διαβάστε επίσης: David Byrne στο ΚΠΙΣΝ: Το Ξέφωτο χόρεψε με Talking Heads, synth-pop και art-punk
Το πρόβλημα της εκ των υστέρων σοφίας
Υπάρχει, ασφαλώς, μια παγίδα. Για κάθε ιδέα που απορρίφθηκε και αργότερα δικαιώθηκε, υπάρχουν χιλιάδες που ξεχάστηκαν επειδή πράγματι δεν λειτουργούσαν. Η απόρριψη δεν αποτελεί από μόνη της απόδειξη ιδιοφυΐας.
Ο Μπερν δεν προσφέρει μηχανισμό με τον οποίο θα μπορούσαμε να εντοπίζουμε τις μεγάλες ιδέες του μέλλοντος. Κοιτάζει αναγκαστικά προς τα πίσω, γνωρίζοντας ήδη ποιες «Ωραίες Κοιμωμένες» ξύπνησαν. Αυτή είναι ταυτόχρονα η αδυναμία και η γοητεία της μεθόδου του.
Η δύναμη του βιβλίου δεν βρίσκεται σε κάποια συνταγή πρόβλεψης. Βρίσκεται στην αμφιβολία που εισάγει στις σημερινές μας βεβαιότητες. Μήπως απορρίπτουμε μια ιδέα επειδή δεν λειτουργεί ή επειδή δεν διαθέτουμε ακόμη τη γλώσσα για να την καταλάβουμε;
Οι ιδέες στην εποχή των άμεσων μετρήσεων
Το ερώτημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε έναν πολιτισμό που απαιτεί από κάθε έργο να αποδείξει αμέσως την αξία του.
Ένα τραγούδι κρίνεται από τις πρώτες ακροάσεις, μια ταινία από το εναρκτήριο Σαββατοκύριακο, ένα βιβλίο από τις προπαραγγελίες και μια επιστημονική εργασία από το πόσο γρήγορα αρχίζει να συγκεντρώνει αναφορές. Οι πλατφόρμες επιβραβεύουν ό,τι αναγνωρίζεται αμέσως και υποβαθμίζουν ό,τι χρειάζεται χρόνο.
Η πιο επίκαιρη σκέψη του Sleeping Beauties είναι ότι η ποιότητα και η αναγνώριση δεν κινούνται πάντοτε με την ίδια ταχύτητα. Μερικές ιδέες χρειάζονται μια άλλη γενιά, μια διαφορετική κρίση ή απλώς έναν άνθρωπο αρκετά περίεργο ώστε να επιστρέψει εκεί όπου όλοι οι υπόλοιποι σταμάτησαν να κοιτούν.
Το βιβλίο κυκλοφορεί στις ΗΠΑ στις 6 Οκτωβρίου και στη Βρετανία στις 8 Οκτωβρίου. Δεν μας ζητά να πιστεύουμε ότι κάθε ξεχασμένη ιδέα είναι σπουδαία.
Μας ζητά κάτι δυσκολότερο: να δεχθούμε ότι η εποχή μας μπορεί να μην είναι ο καλύτερος κριτής όλων όσων γεννιούνται μέσα της.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
