ΕΚΤ: Το πλουσιότερο 10% κατέχει πάνω από τον μισό πλούτο στις χώρες της κρίσης – Ανάμεσά τους η Ελλάδα

Η κρίση χρέους δεν άφησε πίσω της μόνο μειωμένα εισοδήματα και οικονομικές απώλειες. Άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο κατανέμεται η περιουσία μεταξύ των νοικοκυριών, δημιουργώντας ανισότητες που αποδείχθηκαν πολύ πιο ανθεκτικές από την ίδια την ύφεση. Στην Ελλάδα και σε ακόμη πέντε χώρες που επλήγησαν έντονα από την κρίση, το πλουσιότερο 10% των νοικοκυριών κατείχε το 2023 το 51,8% του συνολικού καθαρού πλούτου, έναντι 46% το 2010.

Η μεταβολή αποτυπώνεται σε νέα ανάλυση που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη (11/11) από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, η οποία εξετάζει τις μακροχρόνιες συνέπειες της κρίσης στην κατανομή της περιουσίας.

Τα ευρήματα αφορούν συνολικά την Ελλάδα, την Κύπρο, την Ισπανία, την Ιρλανδία, την Ιταλία και την Πορτογαλία. Το κοινό χαρακτηριστικό τους δεν είναι απλώς ότι γνώρισαν βαθύτερη οικονομική αναταραχή, αλλά ότι η μεταγενέστερη ανάκαμψη δεν αποκατέστησε τις προηγούμενες ισορροπίες στον πλούτο των νοικοκυριών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Πληθωρισμός 5,7%: Στέγαση και μεταφορές ευθύνονται για σχεδόν τα 3/4 της ακρίβειας – Πού αυξήθηκαν οι τιμές και πώς η ακρίβεια πιέζει την Αχαΐα

Το πλουσιότερο 10% κέρδισε έδαφος – Τι συνέβη στο φτωχότερο μισό

Η συγκέντρωση του πλούτου στις έξι χώρες αποκαλύπτει μια σταθερή μετατόπιση κατά την περίοδο 2010–2023.

Το μερίδιο που κατείχε το οικονομικά ισχυρότερο 10% αυξήθηκε κατά 5,8 ποσοστιαίες μονάδες, φτάνοντας στο 51,8%. Στην αντίθετη πλευρά της κατανομής, το φτωχότερο 50% των νοικοκυριών είδε το δικό του μερίδιο να περιορίζεται από 10,4% σε 9%.

Την ίδια εξέλιξη καταγράφει ο συντελεστής Gini, ένας δείκτης που μετρά την ανισότητα στην κατανομή του πλούτου. Στην ομάδα των έξι χωρών αυξήθηκε από 61,5 μονάδες το 2010 σε 65,9 το 2023, παραμένοντας στο επίπεδο που είχε ήδη φτάσει το 2021.

Η σύγκριση με την υπόλοιπη ευρωζώνη είναι αποκαλυπτική. Στις άλλες χώρες που εξετάζονται, ο αντίστοιχος δείκτης μειώθηκε από 71,8 σε 69,7 μονάδες. Επομένως, παρότι οι υπόλοιπες οικονομίες εξακολουθούσαν να εμφανίζουν υψηλότερη ανισότητα σε απόλυτους όρους, η κατεύθυνση ήταν αντίθετη: εκεί το χάσμα περιοριζόταν, ενώ στις χώρες της κρίσης είχε διευρυνθεί σε σχέση με το 2010.

Πώς η πτώση των ακινήτων άλλαξε την περιουσία των νοικοκυριών

Η εξήγηση βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στην αγορά κατοικίας. Για πολλά νοικοκυριά, το σπίτι αποτελεί το σημαντικότερο περιουσιακό τους στοιχείο. Όταν οι τιμές των ακινήτων υποχώρησαν κατά την κρίση, μειώθηκε μαζί τους και η αξία αυτής της περιουσίας.

Οι συνέπειες ήταν βαρύτερες για όσους είχαν αποκτήσει κατοικία με τραπεζικό δανεισμό. Η εμπορική αξία του σπιτιού τους μειωνόταν, χωρίς το ανεξόφλητο υπόλοιπο του δανείου να περιορίζεται αντίστοιχα.

Η διάκριση έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς η ανάλυση εξετάζει τον καθαρό πλούτο: την αξία των ακινήτων, των καταθέσεων και των υπόλοιπων περιουσιακών στοιχείων, αφού αφαιρεθούν οι οφειλές.

Την ίδια περίοδο, τα νοικοκυριά με περιορισμένους οικονομικούς πόρους αναγκάστηκαν να χρησιμοποιήσουν μέρος των αποταμιεύσεών τους για να αντιμετωπίσουν τις δυσκολίες. Αντίθετα, οι χρηματιστηριακές τοποθετήσεις, που συγκεντρώνονται περισσότερο στα ανώτερα περιουσιακά στρώματα, ανέκαμψαν ταχύτερα.

Έτσι, η κρίση δεν επηρέασε μόνο το ύψος της περιουσίας, αλλά και τη δυνατότητα διαφορετικών ομάδων να ανακτήσουν όσα είχαν χάσει.

Γιατί η ανάκαμψη των ακινήτων δεν ωφέλησε όλους

Η σταδιακή άνοδος των τιμών των κατοικιών μετά την κρίση θα μπορούσε να περιορίσει την ανισότητα, ενισχύοντας την περιουσία των ιδιοκτητών. Στις χώρες που είχαν πληγεί περισσότερο, ωστόσο, μεσολάβησε μια σημαντική αλλαγή: το ποσοστό ιδιοκατοίκησης μειώθηκε, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων νοικοκυριών.

Αυτό σημαίνει ότι η ανάκαμψη της αγοράς ακινήτων δεν μπορούσε να ωφελήσει στον ίδιο βαθμό όσους είχαν παραμείνει εκτός ιδιοκτησίας.

Για ένα νοικοκυριό που ήδη διαθέτει κατοικία, η αύξηση της εμπορικής της αξίας ενισχύει την περιουσιακή του θέση. Για κάποιον που προσπαθεί να αγοράσει το πρώτο του σπίτι, η ίδια αύξηση ανεβάζει το απαιτούμενο κεφάλαιο και δυσκολεύει την είσοδό του στην αγορά.

Πρόκειται για δύο διαφορετικές συνέπειες της ίδιας οικονομικής εξέλιξης, που βοηθούν να εξηγηθεί γιατί η άνοδος των τιμών των ακινήτων δεν συνεπάγεται αυτομάτως μείωση της ανισότητας.

Η ΕΚΤ επισημαίνει επίσης ότι τα οικονομικά ασθενέστερα νοικοκυριά στις χώρες της κρίσης δυσκολεύτηκαν να ανασυγκροτήσουν τις αποταμιεύσεις τους. Χωρίς αυτό το απόθεμα, περιορίζεται τόσο η αντοχή απέναντι σε νέες ανατιμήσεις όσο και η δυνατότητα δημιουργίας περιουσίας.

Ο πληθωρισμός και οι διαφορετικές επιπτώσεις στον πλούτο

Στην ήδη επιβαρυμένη εικόνα προστέθηκε, την περίοδο 2021–2023, η απότομη άνοδος του πληθωρισμού.

Οι ανατιμήσεις στην ενέργεια και στα βασικά αγαθά αύξησαν το κόστος διαβίωσης, ασκώντας μεγαλύτερη πίεση στα νοικοκυριά που διαθέτουν υψηλό ποσοστό του εισοδήματός τους για αναγκαίες δαπάνες. Για αρκετούς, η κάλυψη των καθημερινών αναγκών προϋπέθετε περαιτέρω χρήση αποταμιεύσεων.

Παράλληλα, ο πληθωρισμός περιόρισε την πραγματική αγοραστική αξία των καταθέσεων. Ακόμη και όταν το ποσό ενός τραπεζικού λογαριασμού παρέμενε αμετάβλητο, τα χρήματα αυτά μπορούσαν πλέον να αγοράσουν λιγότερα προϊόντα και υπηρεσίες.

Η επίδραση, πάντως, δεν ήταν μονοσήμαντη. Ο υψηλός πληθωρισμός μείωσε επίσης την πραγματική αξία υφιστάμενων χρεών, γεγονός που λειτούργησε ευνοϊκά για ορισμένα περισσότερο δανεισμένα νοικοκυριά. Σε συνδυασμό με τα στοχευμένα κρατικά μέτρα στήριξης, αυτή η εξέλιξη περιόρισε μέρος των ανισοτήτων σε επίπεδο ευρωζώνης.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Ενοίκια: «Φωτιά» στη στέγη – Αυξήσεις έως 4,3%, πάνω από 9 ευρώ το τ.μ. στην Πάτρα

Τι σημαίνουν τα στοιχεία για την Ελλάδα

Η νέα ανάλυση βασίζεται στην έρευνα Household Finance and Consumption Survey του Ευρωσυστήματος, η οποία αξιοποιεί περίπου 90.000 συνεντεύξεις νοικοκυριών από 22 χώρες και εξετάζει την περιουσία, το εισόδημα και τις υποχρεώσεις τους.

Τα ποσοστά για το πλουσιότερο 10% και το φτωχότερο 50% αφορούν τη συνολική ομάδα των έξι χωρών και όχι αποκλειστικά την Ελλάδα. Αποτυπώνουν, όμως, το κοινό αποτύπωμα που άφησε η κρίση στις οικονομίες οι οποίες δέχθηκαν τις εντονότερες πιέσεις.

Η διαφοροποίηση από την υπόλοιπη ευρωζώνη είναι ουσιαστική: ενώ συνολικά η ανισότητα του πλούτου είχε επιστρέψει το 2023 κοντά στα επίπεδα του 2010, στις χώρες που επλήγησαν περισσότερο η επιστροφή αυτή δεν είχε ολοκληρωθεί.

Το σημαντικότερο συμπέρασμα δεν περιορίζεται στη συγκέντρωση περιουσίας στα ανώτερα στρώματα. Αφορά την αυξανόμενη δυσκολία ενός νοικοκυριού να δημιουργήσει δικό του πλούτο όταν δεν διαθέτει κατοικία, αποταμιεύσεις ή οικονομικό περιθώριο για να αντέξει μια νέα κρίση.

Και αυτή είναι ίσως η πιο μακροχρόνια κληρονομιά της περιόδου του δημόσιου χρέους: η οικονομία μπορεί να επιστρέφει σε τροχιά ανάπτυξης, χωρίς να έχουν αποκατασταθεί στον ίδιο βαθμό οι δυνατότητες των νοικοκυριών να αποκτήσουν και να διατηρήσουν περιουσία.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News