Ενα καλώδιο – ορόσημο πάνω στον χάρτη της νέας γεωπολιτικής της Αν. Μεσογείου

Δημήτρης Σταθακόπουλος

Υπάρχουν καλώδια που μεταφέρουν ηλεκτρικό ρεύμα και υπάρχουν καλώδια που μεταφέρουν μαζί τους γεωπολιτική. Το υποθαλάσσιο ηλεκτρικό καλώδιο που φιλοδοξεί να ενώσει την Ελλάδα με την Κύπρο και στη συνέχεια την Κύπρο με το Ισραήλ δεν είναι απλώς ένα μεγάλο ενεργειακό έργο. Είναι μια υποδομή που μπορεί να αλλάξει τη θέση της Κύπρου στην Ευρώπη, να ενισχύσει τον ρόλο της Ελλάδας στην Ανατολική Μεσόγειο και να δημιουργήσει έναν νέο ενεργειακό διάδρομο ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ενωση και το Ισραήλ.

Γι’ αυτό ακριβώς η είδηση των τελευταίων ημερών έχει πολύ μεγαλύτερη σημασία από αυτή που μπορεί να αντιληφθεί κάποιος διαβάζοντας απλώς ότι «η Meridiam μπαίνει στο καλώδιο».

Η γαλλική επενδυτική εταιρεία εισέρχεται στον Great Sea Interconnector/GSI ως πλειοψηφικός επενδυτής, δίνοντας στο έργο κάτι που του έλειπε τα προηγούμενα χρόνια: το ισχυρό διεθνές επενδυτικό στήριγμα.

Δεν σημαίνει ότι το καλώδιο θα ποντιστεί αύριο. Σημαίνει όμως ότι το project, το οποίο είχε βρεθεί αντιμέτωπο με οικονομικές, πολιτικές και γεωπολιτικές αβεβαιότητες, αποκτά πλέον πολύ καλύτερες πιθανότητες να περάσει από τις ανακοινώσεις στην πράξη.

Τα πραγματικά δύσκολα της υλοποίησης

Είναι ένα καλώδιο περίπου 900 χιλιομέτρων• μια υποθαλάσσια ηλεκτρική διασύνδεση υψηλής τάσης συνεχούς ρεύματος (HVDC).
Το πρώτο σκέλος συνδέει την Κρήτη με την Κύπρο.

Η απόσταση είναι περίπου 900 χιλιόμετρα και η σχεδιαζόμενη δυναμικότητα ανέρχεται σε 1.000 MW.

Στη συνέχεια προβλέπεται η επέκταση προς το Ισραήλ, μ’ ένα δεύτερο υποθαλάσσιο τμήμα περίπου 310 χιλιομέτρων.

Αυτή η αλληλουχία είναι που δίνει στο έργο το πραγματικό του βάρος.

Η Κύπρος είναι σήμερα ηλεκτρικά απομονωμένη. Δεν έχει ηλεκτρική διασύνδεση με άλλο κράτος της Ευρωπαϊκής Ενωσης.

Ο GSI αλλάζει αυτή την πραγματικότητα

Με την ολοκλήρωση της διασύνδεσης, η Κύπρος θα συνδεθεί με το ευρωπαϊκό ηλεκτρικό σύστημα μέσω της Ελλάδας.
Αυτό σημαίνει ότι σε περιόδους υψηλής ζήτησης θα μπορεί να εισάγει ηλεκτρική ενέργεια.
Η ηλεκτρική διασύνδεση επομένως δεν είναι απλώς ένα καλώδιο. Είναι ένας τρόπος να αλλάξει το ενεργειακό μοντέλο της Κύπρου.

Το κόστος είναι τεράστιο
Οι μέχρι σήμερα εκτιμήσεις τοποθετούν το συνολικό κόστος περίπου στα €1,9 δισ.
Μόνο η σύμβαση με τη γαλλική Nexans για το καλωδιακό σκέλος ανέρχεται περίπου σε €1,43 δισ.
Αλλά δεν θα σηκώσουν το βάρος Ελλάδα και Κύπρος μόνες τους.
Η Ευρωπαϊκή Ενωση έχει ήδη διαθέσει περίπου €657 εκατ. από το Connecting Europe Facility για το τμήμα Κρήτη – Κύπρος.
Οι Βρυξέλλες δεν αντιμετωπίζουν τον GSI ως ένα περιφερειακό έργο μεταξύ δύο κρατών, αλλά ως τμήμα της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τις ενεργειακές διασυνδέσεις.

Ποιος θα πληρώσει όμως τελικά;
Εδώ βρίσκεται ένα από τα πιο δύσκολα πολιτικά ερωτήματα.
Τα ευρωπαϊκά χρήματα μειώνουν το κόστος που πρέπει να καλυφθεί από την επένδυση. Ομως δεν το εξαφανίζουν.
Η διασύνδεση θα πρέπει να έχει τρόπο να ανακτήσει το κόστος της μέσα από το ρυθμιζόμενο ενεργειακό πλαίσιο.
Ιδιαίτερα στην Κύπρο, το θέμα έχει προκαλέσει συζητήσεις για το πότε θα αρχίσει η ανάκτηση του κόστους και με ποιον τρόπο.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο Κύπριος ή ο Ελληνας καταναλωτής θα πάρει έναν λογαριασμό με την ένδειξη «1,9 δισ. ευρώ». Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Υπάρχει ευρωπαϊκή επιδότηση. Υπάρχουν ιδιωτικά κεφάλαια.

Γιατί η είσοδος της Meridiam έχει σημασία;

Η Meridiam δεν είναι απλώς ένας ακόμη μέτοχος.
Η είσοδός της αποτελεί ένδειξη ότι ένας μεγάλος διεθνής επενδυτής είναι διατεθειμένος να αναλάβει σημαντικό μέρος του ρίσκου ενός έργου που μέχρι σήμερα αντιμετώπισε αρκετές αμφιβολίες.
Το project είχε δύο προβλήματα.
1. Ποιος θα βάλει τα χρήματα και ποιος θα αναλάβει το οικονομικό ρίσκο;
2. Τι γίνεται εάν το έργο συγκρουστεί με τις γεωπολιτικές πραγματικότητες της Ανατολικής Μεσογείου;
Η Meridiam απαντά σε μεγάλο βαθμό στο πρώτο ερώτημα, όμως δεν μπορεί να δώσει απάντηση στο δεύτερο.
Γιατί αυτό το δεύτερο πρόβλημα έχει όνομα: Τουρκία. Οποιος αντιμετωπίζει το GSI αποκλειστικά ως οικονομικό project, χάνει το σημαντικότερο κομμάτι της ιστορίας.
Η διαδρομή του καλωδίου περνά από μια περιοχή όπου υπάρχουν σοβαρές ελληνοτουρκικές διαφωνίες σχετικά με τις θαλάσσιες ζώνες. Και έχουμε ήδη δει τι μπορεί να σημαίνει αυτό στην πράξη.
Η Τουρκία μπορεί να δημιουργήσει πρόβλημα στις εργασίες που συνδέονται με το έργο. Και εδώ πρέπει να γίνει μια πολύ σημαντική διάκριση.
Δεν χρειάζεται κάποιος να «κόψει» το καλώδιο για να το εμποδίσει. Αρκεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον όπου τα πλοία που κάνουν έρευνες ή εργασίες στον βυθό δεν μπορούν να λειτουργήσουν με ασφάλεια ή χωρίς να δημιουργηθεί σοβαρή κρίση.

Τι θα συμβεί εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες;

Αυτό είναι το σενάριο που κανείς δεν θέλει να δοκιμάσει.
Γιατί τότε ένα τεχνικό έργο μετατρέπεται μέσα σε λίγες ώρες σε ελληνοτουρκική κρίση με ευρωπαϊκή διάσταση. Η Ελλάδα είναι κράτος – μέλος της ΕΕ. Η Κύπρος είναι κράτος – μέλος της ΕΕ. Το project έχει ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και έχει χαρακτηριστεί ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος. Αρα μια σοβαρή παρεμπόδιση των εργασιών δεν θα μπορούσε εύκολα να αντιμετωπιστεί ως μια απλή διμερής διαφωνία Αθήνας – Αγκυρας.
Θα είχε ευρωπαϊκό βάρος.

Γιατί η Αγκυρα βλέπει το project με καχυποψία;

Ο σχεδιασμός είναι: Ευρώπη – Ελλάδα – Κύπρος – Ισραήλ.
Η Τουρκία δεν βρίσκεται στη διαδρομή. Αυτό σημαίνει ότι δημιουργείται ένας ενεργειακός άξονας στην Ανατολική Μεσόγειο, ο οποίος λειτουργεί χωρίς τουρκική συμμετοχή.
Δεν είναι επίσημα ένα «αντιτουρκικό project». Αλλά η γεωπολιτική πραγματικότητα είναι ότι ένας τέτοιος διάδρομος μειώνει τη δυνατότητα της Τουρκίας να λειτουργεί ως απαραίτητος ενδιάμεσος ενεργειακός κόμβος στην περιοχή.
Και αυτό έχει στρατηγική σημασία. Το Ισραήλ είναι το κομμάτι που αλλάζει την εξίσωση.
Εάν το project σταματούσε στην Κύπρο, θα ήταν ένα πολύ σημαντικό έργο για την Κύπρο και την Ελλάδα.
Με το Ισραήλ όμως η εικόνα αλλάζει. Η Κύπρος γίνεται γέφυρα. Η Ελλάδα γίνεται η πύλη προς την Ευρώπη.
Και το Ισραήλ αποκτά τη δυνατότητα να συνδεθεί ηλεκτρικά με την ευρωπαϊκή αγορά μέσω ενός άξονα που περνά από Ελλάδα και Κύπρο.
Ετσι, ο GSI αποκτά μια γεωπολιτική διάσταση που υπερβαίνει κατά πολύ το κόστος του. Αφορά ποιος συνδέεται με ποιον και ποιος μένει εκτός.

Το καλώδιο ως εργαλείο γεωπολιτικής:

Η ενέργεια έχει πάψει εδώ και χρόνια να είναι απλώς οικονομικό αγαθό.
Οι αγωγοί φυσικού αερίου, οι τερματικοί σταθμοί LNG, οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις και τα δίκτυα μεταφοράς είναι πλέον μέρος της στρατηγικής ισχύος των κρατών.
Ο GSI εντάσσεται ακριβώς σε αυτή τη νέα πραγματικότητα.
Η Ελλάδα δεν αποκτά απλώς μια ακόμη διασύνδεση. Ενισχύει τη θέση της ως ενεργειακή πύλη της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη. Η Κύπρος παύει να είναι ηλεκτρικά απομονωμένη. Το Ισραήλ αποκτά δυνητικά έναν νέο δρόμο προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Και η Ευρώπη αποκτά έναν ακόμη κρίκο στο δίκτυο ενεργειακών διασυνδέσεών της.

Υπάρχει και μια παγίδα
Η είσοδος της Meridiam δεν σημαίνει ότι όλα λύθηκαν.
Το project εξακολουθεί να έχει: υψηλό κόστος, τεχνική πολυπλοκότητα, ρυθμιστικές εκκρεμότητες, χρηματοδοτικό ρίσκο και γεωπολιτική αβεβαιότητα.
Και υπάρχει ένας πολύ απλός τρόπος να καταλάβουμε αν πραγματικά ξεμπλόκαρε: Να δούμε τα πλοία στη θάλασσα. Η πραγματική στιγμή της αλήθειας θα έρθει όταν τα εξειδικευμένα πλοία αρχίσουν ξανά να κάνουν τις απαιτούμενες έρευνες και εργασίες στον βυθό και, τελικά, όταν αρχίσει η πόντιση.

Τελικά, αξίζει το ρίσκο;

Από καθαρά οικονομική άποψη, πρόκειται για μια επένδυση με μεγάλο αρχικό κόστος και σύνθετο μοντέλο απόσβεσης.
Από ενεργειακή άποψη, όμως, η διασύνδεση έχει ισχυρή λογική.
Και από στρατηγική άποψη, το όφελος μπορεί να είναι ακόμη μεγαλύτερο.
Η Κύπρος βγαίνει από την ενεργειακή απομόνωση. Η Ελλάδα ενισχύει τη θέση της ως ενεργειακός κόμβος. Η Ευρώπη επεκτείνει το διασυνδεδεμένο ηλεκτρικό της σύστημα.
Το Ισραήλ αποκτά δυνητικά ηλεκτρική σύνδεση με την Ευρώπη.
Αυτό είναι το θετικό σενάριο. Το αρνητικό είναι ότι το έργο θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπο με νέα γεωπολιτική ένταση πριν καν ολοκληρωθεί.

Η εκτίμηση

Το μεγάλο ερωτηματικό πλέον βρίσκεται αλλού: Στη θάλασσα. Εκεί όπου οι χάρτες των ενεργειακών έργων συναντούν τους χάρτες των θαλάσσιων διεκδικήσεων.
Εάν η κατασκευή προχωρήσει χωρίς σοβαρή παρεμπόδιση, ο Great Sea Interconnector μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές υποδομές της Ανατολικής Μεσογείου.
Εάν όμως η Τουρκία επιχειρήσει να εμποδίσει τις εργασίες, τότε το ζήτημα θα πάψει να είναι ένα project ύψους περίπου 1,9 δισ. ευρώ. Θα γίνει ζήτημα κυριαρχίας, ευρωπαϊκής πολιτικής και στρατηγικής ισχύος.

Η πιο κρίσιμη ερώτηση
Και τότε η ερώτηση δεν θα είναι πλέον «πόσο θα κοστίσει το καλώδιο;». Θα είναι «ποιος αποφασίζει τι μπορεί να περάσει από τον βυθό της Ανατολικής Μεσογείου;».
Αυτό είναι το πραγματικό στοίχημα του Great Sea Interconnector.
Γιατί ένα καλώδιο μήκους περίπου 900 χιλιομέτρων μπορεί τελικά να αποδειχθεί πολύ περισσότερο από μια γραμμή μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Μπορεί να γίνει γραμμή πάνω στον χάρτη της νέας γεωπολιτικής της Ανατολικής Μεσογείου.

* Ο Δημήτρης Σταθακόπουλος είναι Δρ. κοινωνιολογίας της Ιστορίας στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, οθωμανολόγος, συνεργάτης του Εργαστηρίου Τουρκικών και Ευρασιατικών Μελετών του Πανεπιστημίου Πειραιά, δικηγόρος παρ’ Αρείω Πάγω. Διδάσκει στη Σχολή Πολέμου του Πολεμικού Ναυτικού και στη Διακλαδική Μονάδα Υποστηρίξεως Πληροφοριακών Επιχειρήσεων του ΓΕΕΘΑ.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News