«End Times Fascism»: Οι δισεκατομμυριούχοι που ετοιμάζονται να ξεφύγουν από το τέλος του κόσμου

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Υπόγεια καταφύγια, ιδιωτικά νησιά, απομονωμένες κοινότητες και σχέδια για εγκατάσταση ανθρώπων έξω από τη Γη. Για τη Ναόμι Κλάιν και την Άστρα Τέιλορ, όλα αυτά δεν αποτελούν απλώς ιδιοτροπίες ανθρώπων με υπερβολικά πολλά χρήματα. Στο νέο τους βιβλίο End Times Fascism: And the Fight for the Living World, που κυκλοφόρησε στις 15 Σεπτεμβρίου, τα αντιμετωπίζουν ως ενδείξεις μιας βαθύτερης αλλαγής στον τρόπο με τον οποίο ορισμένοι από τους ισχυρότερους ανθρώπους του πλανήτη φαντάζονται το μέλλον.

Το βιβλίο συνδέει τρεις κόσμους που εκ πρώτης όψεως μοιάζουν αρκετά μακρινοί μεταξύ τους: θρησκευτικά αποκαλυπτικά κινήματα, δισεκατομμυριούχους της Silicon Valley και σύγχρονες εθνικιστικές και ακροδεξιές πολιτικές δυνάμεις. Η σύνδεση αυτή αποτελεί το βασικό επιχείρημα των δύο συγγραφέων και όχι κάποια ευρέως αποδεκτή πολιτική ταξινόμηση. Ο ίδιος ο Guardian, σε θετική κριτική του βιβλίου, σημειώνει ότι η χρήση του όρου «φασισμός» με τόσο ευρύ τρόπο παραμένει αντικείμενο θεωρητικής διαφωνίας.

Από τη διάσωση του κόσμου στη διάσωση του εαυτού

Η πιο ενδιαφέρουσα ιδέα του βιβλίου βρίσκεται αλλού. Η Κλάιν και η Τέιλορ ρωτούν τι σημαίνει όταν άνθρωποι με τεράστια οικονομική και τεχνολογική ισχύ αντιμετωπίζουν την κλιματική κρίση, την κοινωνική αστάθεια ή τις τεχνολογικές ανατροπές όχι μόνο ως προβλήματα που πρέπει να λυθούν συλλογικά, αλλά και ως κινδύνους από τους οποίους πρέπει να μπορούν προσωπικά να διαφύγουν.

Στην περιγραφή του βιβλίου, η Penguin μιλά για τεχνολογικούς δισεκατομμυριούχους που επενδύουν σε τεχνητή νοημοσύνη, ιδιωτικές υποδομές και διαφορετικές εκδοχές ενός μέλλοντος στο οποίο δεν είναι δεδομένο ότι όλοι θα έχουν την ίδια πρόσβαση στην ασφάλεια. Οι συγγραφείς χρησιμοποιούν αυτή την εικόνα για να περιγράψουν μια λογική «επιβίωσης των εκλεκτών», όπως την ονομάζουν, απέναντι στην ιδέα μιας κοινής κοινωνικής απάντησης στις κρίσεις.

Στο ευρύτερο δοκίμιό τους για τον Guardian, φέρνουν μεταξύ άλλων στο προσκήνιο τον Τζεφ Μπέζος και τα μακροπρόθεσμα οράματά του για ανθρώπινες εγκαταστάσεις στο Διάστημα. Η δική τους ανάγνωση είναι ότι τέτοιες ιδέες αποκαλύπτουν μια σημαντική μετατόπιση: αντί να θεωρείται δεδομένο ότι ο πλανήτης και οι κοινωνικές του υποδομές πρέπει να παραμείνουν κατοικήσιμες για όλους, εμφανίζεται η σκέψη ότι ένα μέρος της ανθρωπότητας θα μπορούσε απλώς να μετακινηθεί αλλού.

Το εξώφυλλο του End Times Fascism: And the Fight for the Living World των Naomi Klein και Astra Taylor

Όταν το ιδιωτικό καταφύγιο γίνεται πολιτική εικόνα

Από εκεί οι δύο συγγραφείς περνούν στην πολιτική. Υποστηρίζουν ότι η ίδια λογική μπορεί να εμφανιστεί σε μεγαλύτερη κλίμακα, όταν κράτη και κοινωνίες αρχίζουν να αντιμετωπίζονται σαν «φρούρια» που πρέπει να προστατεύσουν συγκεκριμένες ομάδες από έναν κόσμο αυξανόμενης ανασφάλειας.

Η Κλάιν και η Τέιλορ συνδέουν αυτή την τάση με σύγχρονα ακροδεξιά και εθνοεθνικιστικά κινήματα, τα οποία, κατά την ανάλυσή τους, μετατρέπουν πραγματικούς φόβους γύρω από τη στέγαση, την οικονομική ανισότητα, τη μετανάστευση και την κλιματική πίεση σε πολιτική του αποκλεισμού. Πρόκειται για τη δική τους ερμηνεία της σημερινής πολιτικής συγκυρίας και η κριτική του Guardian επισημαίνει τόσο τη δύναμη όσο και τα όρια αυτής της μεγάλης σύνδεσης διαφορετικών φαινομένων.

Και η AI μπαίνει στην ίδια εξίσωση

Η τεχνητή νοημοσύνη εμφανίζεται στο βιβλίο επειδή συγκεντρώνει δύο από τις βασικές ανησυχίες των συγγραφέων: πρωτοφανή τεχνολογική ισχύ σε λίγες εταιρείες και αυξανόμενες απαιτήσεις σε ενέργεια, νερό και υποδομές.

Για την Κλάιν και την Τέιλορ, υπάρχει μια αντίφαση όταν η AI παρουσιάζεται ως τεχνολογία που θα λύσει τεράστια προβλήματα της ανθρωπότητας, ενώ η ανάπτυξή της απαιτεί παράλληλα ολοένα περισσότερους φυσικούς πόρους. Και εδώ, όμως, το βιβλίο δεν λειτουργεί τόσο ως τεχνική ανάλυση της AI όσο ως πολιτικό επιχείρημα για το ποιος αποφασίζει πώς χρησιμοποιούνται οι πόροι και ποιος επωφελείται από αυτούς.

Το End Times Fascism δεν είναι ουδέτερο βιβλίο και δεν προσποιείται ότι είναι. Η Κλάιν και η Τέιλορ γράφουν από σαφώς προοδευτική πολιτική θέση και προτείνουν ως απάντηση περισσότερη συλλογική οργάνωση, δημοκρατικό έλεγχο και επένδυση σε κοινές κοινωνικές υποδομές.

Το ενδιαφέρον του, όμως, δεν εξαρτάται από το αν ο αναγνώστης θα αποδεχθεί ολόκληρο το θεωρητικό τους σχήμα. Το πιο δυνατό ερώτημα παραμένει πολύ πιο απλό: αν οι μεγάλες κρίσεις του μέλλοντος είναι πράγματι κοινές, πόσο ανησυχητικό είναι όταν εκείνοι που διαθέτουν τη μεγαλύτερη ισχύ αρχίζουν να σχεδιάζουν τη δική τους έξοδο κινδύνου;

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News