Γιατί δυσκολευόμαστε τόσο να πούμε «έκανα λάθος»; Η ψυχολογία έχει μια ενδιαφέρουσα απάντηση

Πελοπόννησος Newsroom

Μια συζήτηση αρχίζει με μια απλή διαφωνία. Κάποιος παρουσιάζει στοιχεία που αντικρούουν την άποψή μας και, αντί να τα εξετάσουμε, αρχίζουμε να υπερασπιζόμαστε με μεγαλύτερη ένταση αυτό που πιστεύαμε εξαρχής. Ακόμη κι όταν αντιλαμβανόμαστε ότι ίσως έχουμε άδικο, η παραδοχή μοιάζει δυσκολότερη από την ίδια τη διαφωνία.

Γιατί συμβαίνει αυτό; Και γιατί ορισμένοι άνθρωποι καταφέρνουν να αλλάζουν γνώμη χωρίς να θεωρούν ότι χάνουν κάτι από την προσωπική τους αξία;

Η απάντηση σχετίζεται με μια έννοια που απασχολεί ολοένα περισσότερο την ψυχολογική έρευνα: τη διανοητική ταπεινότητα (intellectual humility). Πρόκειται για την ικανότητα να αναγνωρίζουμε ότι οι γνώσεις και οι πεποιθήσεις μας μπορεί να είναι ελλιπείς ή λανθασμένες, διατηρώντας παράλληλα την αυτοπεποίθησή μας.

Μια συστηματική ανασκόπηση που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο του 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Community & Applied Social Psychology εξέτασε 24 εμπειρικές μελέτες, αναζητώντας τους ψυχολογικούς μηχανισμούς που σχετίζονται με αυτή την ικανότητα και τους τρόπους με τους οποίους μπορεί να καλλιεργηθεί.

Διαβάστε επίσης: Γιατί πεινάμε περισσότερο τα βράδια του χειμώνα; Οι λιγούρες έχουν την εξήγησή τους

Όταν μια άποψη γίνεται κομμάτι της ταυτότητάς μας

Το πρόβλημα δεν είναι πάντοτε ότι δεν καταλαβαίνουμε τα επιχειρήματα της άλλης πλευράς. Μερικές φορές τα καταλαβαίνουμε πολύ καλά, αλλά δυσκολευόμαστε να τα αποδεχτούμε.

Οι πεποιθήσεις μας συνδέονται συχνά με την εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας, τις εμπειρίες μας και τις κοινωνικές ομάδες στις οποίες ανήκουμε. Όταν κάποιος τις αμφισβητεί, μπορεί να αισθανθούμε ότι αμφισβητεί ταυτόχρονα την κρίση ή την αξία μας.

Έτσι, η προσπάθεια να αποδείξουμε ότι έχουμε δίκιο μπορεί να γίνει σημαντικότερη από την αναζήτηση της αλήθειας.

Η διανοητική ταπεινότητα δεν σημαίνει ότι συμφωνούμε με τους πάντες ή ότι εγκαταλείπουμε εύκολα τις θέσεις μας. Σημαίνει ότι μπορούμε να διαχωρίσουμε μια πεποίθηση από την προσωπική μας αξία.

Με άλλα λόγια, το γεγονός ότι κάναμε λάθος σε κάτι δεν σημαίνει ότι είμαστε ανίκανοι να σκεφτούμε σωστά.

Η ευελιξία της σκέψης και η συναισθηματική ανθεκτικότητα

Οι ερευνητές της ανασκόπησης του 2026 εντόπισαν τρεις σημαντικές διαστάσεις της διανοητικής ταπεινότητας: τη γνωστική ευελιξία, τη συναισθηματική ανθεκτικότητα και το κίνητρο για ουσιαστική εξέταση των πληροφοριών.

Η γνωστική ευελιξία μάς επιτρέπει να εξετάζουμε ένα πρόβλημα από διαφορετικές οπτικές και να αναθεωρούμε μια εξήγηση όταν προκύπτουν νέα δεδομένα.

Η συναισθηματική ανθεκτικότητα βοηθά να αντέχουμε τη δυσφορία που μπορεί να προκαλεί η αμφισβήτηση των πεποιθήσεών μας.

Το κίνητρο, τέλος, αφορά τη διάθεση να αναζητούμε την καλύτερη δυνατή απάντηση, ακόμη κι όταν αυτή δεν συμφωνεί με όσα περιμέναμε.

Μια παλαιότερη μελέτη, δημοσιευμένη το 2019 στο Personality and Individual Differences, είχε επίσης εντοπίσει σχέσεις ανάμεσα στη γνωστική ευελιξία, τη νοημοσύνη και τη διανοητική ταπεινότητα.

Τα αποτελέσματα, ωστόσο, δεν σημαίνουν ότι όποιος παραδέχεται τα λάθη του διαθέτει απαραίτητα υψηλότερο IQ. Πρόκειται για διαφορετικά χαρακτηριστικά που μπορεί να συνδέονται, χωρίς να ταυτίζονται.

Μπορούμε να μάθουμε να αλλάζουμε γνώμη;

Η ενδιαφέρουσα διάσταση της νεότερης επιστημονικής ανασκόπησης είναι ότι εξετάζει κατά πόσο η διανοητική ταπεινότητα μπορεί να καλλιεργηθεί.

Μεταξύ των παρεμβάσεων που μελετήθηκαν περιλαμβάνονται ασκήσεις προσωπικού αναστοχασμού μέσω γραφής και πρακτικές ενίσχυσης της αίσθησης προσωπικής αξίας.

Η βασική ιδέα είναι ότι όταν αισθανόμαστε πιο ασφαλείς με τον εαυτό μας, μπορεί να γίνεται ευκολότερο να εξετάσουμε μια αντίθετη άποψη χωρίς να αντιδράσουμε αμυντικά.

Αυτό δεν σημαίνει ότι μια απλή άσκηση αρκεί για να αλλάξει ο τρόπος με τον οποίο σκεφτόμαστε. Τα διαθέσιμα ερευνητικά δεδομένα παραμένουν ανομοιογενή και χρειάζονται περισσότερες μελέτες για να διαπιστωθεί ποιες παρεμβάσεις έχουν σταθερά αποτελέσματα.

Ωστόσο, η έρευνα αναδεικνύει μια ενδιαφέρουσα προοπτική: η ικανότητα να αναγνωρίζουμε τα όρια των γνώσεών μας δεν είναι απαραίτητα ένα αμετάβλητο χαρακτηριστικό της προσωπικότητας.

Μπορεί να επηρεάζεται από τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τα λάθη, την αβεβαιότητα και τη διαφωνία.

Σε μια εποχή όπου οι συζητήσεις, ιδιαίτερα στο διαδίκτυο, μετατρέπονται συχνά σε διαγωνισμό βεβαιότητας, η δυνατότητα να πούμε «δεν το γνώριζα» ή «ίσως χρειάζεται να το ξανασκεφτώ» αποκτά ιδιαίτερη σημασία.

Γιατί το να αλλάζουμε γνώμη όταν εμφανίζονται καλύτερα στοιχεία δεν σημαίνει ότι χάσαμε μια συζήτηση. Σημαίνει ότι μάθαμε κάτι που δεν γνωρίζαμε προηγουμένως.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News