Η πρώτη απαγόρευση καπνίσματος στην Ελλάδα: Ο φόβος της φωτιάς και η υπογραφή της Αμαλίας

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Τρία άρθρα και μία σελίδα αρκούσαν για την πρώτη απαγόρευση καπνίσματος στη νεότερη Ελλάδα. Το διάταγμα εκδόθηκε επί βασιλείας Όθωνα και έβγαλε τα τσιμπούκια και τα πούρα από τα δημόσια γραφεία και τις κρατικές υπηρεσίες.

Η πράξη φέρει ημερομηνία 31 Ιουλίου 1856 και τον τίτλο «Περί απαγορεύσεως του καπνίζειν εντός των δημοσίων γραφείων και καταστημάτων». Το κίνητρό της καταγράφεται ήδη στην πρώτη πρόταση: η αποτροπή δυστυχημάτων από ενδεχόμενες πυρκαγιές.

Καπνοσύριγκα και σιγάρα εκτός δημοσίων γραφείων

Το πρώτο άρθρο απαγόρευε τη χρήση καπνού «είτε δια καπνοσυρίγκων (τσιμπουκίων), είτε δια σιγάρων» σε όλους τους υπαλλήλους και τους υπηρέτες του κράτους μέσα στα δημόσια γραφεία και καταστήματα.

Η ορολογία του 1856 χρειάζεται τη σημερινή της εξήγηση. Η αναφορά στα «δημόσια καταστήματα» δεν παρέπεμπε σε εμπορικά μαγαζιά, αλλά σε κρατικές εγκαταστάσεις και υπηρεσίες. Το μέτρο αφορούσε, επομένως, τον χώρο του Δημοσίου και όχι συνολικά τα καφενεία, τις ταβέρνες, τις ιδιωτικές επιχειρήσεις ή κάθε κλειστό χώρο στον οποίο συγκεντρωνόταν κόσμος.

Το δεύτερο άρθρο διεύρυνε την απαγόρευση πέρα από το προσωπικό. Κάθε πολίτης που προσερχόταν σε δημόσιο γραφείο «χάριν υποθέσεως ή άλλης τινός αιτίας» όφειλε επίσης να μη χρησιμοποιεί τσιμπούκι ή πούρο μέσα στον χώρο.

Έτσι, το διάταγμα κάλυπτε τόσο τον δημόσιο υπάλληλο πίσω από το γραφείο όσο και τον επισκέπτη που περίμενε να εξυπηρετηθεί. Το κάπνισμα παρέμενε νόμιμο έξω από αυτό το συγκεκριμένο περιβάλλον.

Το μέτρο στόχευε στην πυρασφάλεια

Η ιατρική γνώση για τις συνέπειες του ενεργητικού και του παθητικού καπνίσματος δεν αποτέλεσε το επιχείρημα της απόφασης. Το κράτος αντιμετώπισε το αναμμένο τσιμπούκι και το πούρο ως πιθανές εστίες φωτιάς μέσα σε χώρους εργασίας.

Η διατύπωση του εγγράφου είναι σαφής: σκοπός ήταν να προληφθούν, «όσον ένεστι», τα δυστυχήματα που θα μπορούσαν να προκληθούν από πυρκαγιές. Με τους φακέλους, τα έγγραφα, τα ξύλινα έπιπλα και τα μέσα θέρμανσης της εποχής, ο αναμμένος καπνός αποτελούσε έναν καθημερινό πρακτικό κίνδυνο για τη δημόσια διοίκηση.

Tο Βασιλικό Διάταγμα του 1856 που απαγόρευε το κάπνισμα

Στο ίδιο το μονοσέλιδο διάταγμα δεν καθορίζεται πρόστιμο ή κάποια άλλη συγκεκριμένη ποινή για τους παραβάτες. Το τρίτο και τελευταίο άρθρο αναθέτει στον υπουργό Εσωτερικών τη δημοσίευση και την εκτέλεσή του.

Πρόκειται, επομένως, για έναν πρώιμο κανόνα ασφάλειας στους δημόσιους χώρους εργασίας, ο οποίος είχε ως αντικείμενο το κάπνισμα χωρίς να στηρίζεται στη λογική της σημερινής αντικαπνιστικής νομοθεσίας.

Η υπογραφή της Αμαλίας

Το διάταγμα έχει συνδεθεί με τον Όθωνα και καταγράφεται ως βασιλική πράξη της περιόδου του. Στο τέλος του αυθεντικού εγγράφου, όμως, εμφανίζεται η φράση «Εν ονόματι του Βασιλέως» και ακολουθεί η υπογραφή της βασίλισσας Αμαλίας.

Η λεπτομέρεια αυτή διορθώνει τη διαδεδομένη εντύπωση ότι ο Όθωνας υπέγραψε προσωπικά την απαγόρευση. Η πράξη εκδόθηκε στο όνομά του, αλλά το σωζόμενο κείμενο φέρει την υπογραφή της Αμαλίας.

Ο τίτλος, η ημερομηνία και το πλήρες περιεχόμενο του βασιλικού διατάγματος διατηρούνται στη βάση εθνικής νομοθεσίας του ΕΛΙΝΥΑΕ. Το έγγραφο του 1856 καταγράφει με ακρίβεια το εύρος της απαγόρευσης: δημόσιοι υπάλληλοι και επισκέπτες, τσιμπούκια και πούρα, δημόσια γραφεία και κρατικές εγκαταστάσεις. Στην πρώτη του γραμμή βρίσκεται και ολόκληρη η αιτιολογία του: ο φόβος της πυρκαγιάς.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News