ΗΠΑ – Ιράν: Οι 2+1 φάσεις των κρίσιμων συνομιλιών στο Πακιστάν
Με βαριά δυσπιστία, ξεχωριστές αίθουσες και πακιστανική διαμεσολάβηση ξεκινούν οι κρίσιμες συνομιλίες ανάμεσα σε ΗΠΑ και Ιράν στο Ισλαμαμπάντ. Το ζητούμενο δεν είναι μόνο αν θα υπάρξει πρόοδος, αλλά αν οι δύο πλευρές θα καταφέρουν να κρατήσουν ανοιχτό τον δίαυλο σε μια στιγμή που όλα παραμένουν εύθραυστα.
Σε ένα απολύτως ελεγχόμενο και πολιτικά φορτισμένο περιβάλλον μπαίνουν οι συνομιλίες ΗΠΑ – Ιράν στο Πακιστάν, με τις δύο πλευρές να προσέρχονται χωρίς κοινή εμπιστοσύνη, χωρίς κοινή ανάγνωση της εκεχειρίας και χωρίς καμία διάθεση να δείξουν ότι χαλαρώνουν τις θέσεις τους. Στο Ισλαμαμπάντ δεν στήνεται ένα κλασικό τραπέζι διαπραγμάτευσης, αλλά μια σύνθετη διαδικασία επαφών, στην οποία το Πακιστάν αναλαμβάνει ρόλο κεντρικού διαμεσολαβητή, προσπαθώντας να κρατήσει όρθιο ένα εξαιρετικά ασταθές πλαίσιο.
Η ουσία της διαδικασίας βρίσκεται ακριβώς στον τρόπο με τον οποίο θα εξελιχθούν οι επαφές. Σύμφωνα με τις πληροφορίες που έχουν μεταδοθεί, οι συνομιλίες ακολουθούν ένα μοντέλο «2+1 φάσεων», όπου οι δύο αντιπροσωπείες δεν ξεκινούν από απευθείας πολιτική σύγκρουση πρόσωπο με πρόσωπο, αλλά από διαδοχικά και ελεγχόμενα βήματα. Αυτό από μόνο του δείχνει και το πόσο δύσκολο παραμένει το πεδίο: η διαδικασία είναι χτισμένη πάνω στην προσπάθεια να αποφευχθεί μια άμεση ρήξη πριν καν αρχίσει η διαπραγμάτευση.
Πώς στήνονται οι 2+1 φάσεις των συνομιλιών
Στην πρώτη φάση, ΗΠΑ και Ιράν πραγματοποιούν χωριστές επαφές με τον Πακιστανό πρωθυπουργό Σεχμπάζ Σαρίφ, ο οποίος εμφανίζεται ως ο βασικός μεσολαβητής της διαδικασίας. Το Πακιστάν προσπαθεί να λειτουργήσει ως το απαραίτητο ενδιάμεσο στήριγμα ανάμεσα σε δύο πλευρές που δεν είναι έτοιμες να μιλήσουν από την πρώτη στιγμή στο ίδιο τραπέζι.
Στη δεύτερη φάση, αρχίζουν οι έμμεσες διαπραγματεύσεις. Αυτό σημαίνει ότι οι αμερικανικές και οι ιρανικές θέσεις δεν ανταλλάσσονται απευθείας, αλλά μέσω του πακιστανικού διαύλου. Οι δύο αντιπροσωπείες παραμένουν σε διαφορετικές αίθουσες και το Ισλαμαμπάντ μεταφέρει αιτήματα, αντιρρήσεις και προτάσεις από τη μία πλευρά στην άλλη. Είναι ένα σχήμα που χρησιμοποιείται όταν η πολιτική απόσταση είναι τόσο μεγάλη ώστε ακόμη και η κοινή φυσική παρουσία στο ίδιο δωμάτιο θεωρείται πρόωρη ή επικίνδυνη για την ίδια τη διαδικασία.
Η τρίτη φάση είναι η πιο αβέβαιη, αλλά και η πιο κρίσιμη. Εάν οι προηγούμενες επαφές δώσουν έστω ένα ελάχιστο δείγμα σύγκλισης, τότε θα μπορούσαν να ακολουθήσουν απευθείας συνομιλίες ανάμεσα στις δύο αντιπροσωπείες. Αυτό είναι το μοναδικό σημείο στο οποίο η διαδικασία θα μπορούσε να περάσει από τη διαχείριση της έντασης σε πραγματική διαπραγμάτευση. Μέχρι να συμβεί αυτό, όμως, το βασικό χαρακτηριστικό της συνάντησης είναι η απόσταση και όχι η προσέγγιση.
Η καχυποψία είναι ήδη πάνω στο τραπέζι
Αν κάτι καθορίζει από την αρχή το περιβάλλον των συνομιλιών, αυτό είναι η έλλειψη εμπιστοσύνης. Ο επικεφαλής της ιρανικής αποστολής Μοχάμαντ Μπαγέρ Γκαλιμπάφ έχει ήδη δηλώσει ότι η Τεχεράνη προσέρχεται με «καλές προθέσεις», αλλά χωρίς εμπιστοσύνη απέναντι στις ΗΠΑ, θυμίζοντας τις προηγούμενες αποτυχημένες απόπειρες συνεννόησης και τις αθετημένες, κατά την ιρανική πλευρά, υποσχέσεις της Ουάσινγκτον.
Από την άλλη πλευρά, ο Αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς έχει προειδοποιήσει ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να δείξουν ανοχή σε οποιαδήποτε προσπάθεια «τακτικισμού» από την ιρανική πλευρά. Με αυτή τη γραμμή, η Ουάσινγκτον δείχνει ότι δεν πηγαίνει στο Πακιστάν για μια ανοιχτή διαδικασία χωρίς όρια, αλλά για μια δοκιμή προθέσεων, στην οποία θέλει να δει άμεσα αν υπάρχει έδαφος για αποτέλεσμα ή αν το Ιράν επιδιώκει απλώς να αγοράσει χρόνο.
Αυτό ακριβώς κάνει και το κλίμα τόσο βαρύ. Οι δύο πλευρές δεν διαφωνούν μόνο στα αιτήματα. Διαφωνούν και στο βασικό ερώτημα του τι ακριβώς είναι αυτές οι συνομιλίες: μια σοβαρή διαδικασία αποκλιμάκωσης ή ένας ακόμη γύρος πίεσης, ελιγμών και δοκιμής αντοχών.
Ο ρόλος του Πακιστάν και το μικρό καλάθι για συμφωνία
Το Ισλαμαμπάντ επιχειρεί να εμφανιστεί ως ο κόμβος που μπορεί να κρατήσει τη διαδικασία ζωντανή, αλλά ούτε η πακιστανική πλευρά κρύβει ότι ο δρόμος είναι στενός. Ο πρωθυπουργός Σεχμπάζ Σαρίφ έχει επιδιώξει να προβάλλει τις συνομιλίες ως ευκαιρία για «εδραίωση της ειρήνης», ενώ ο υπουργός Εξωτερικών του Πακιστάν έχει μιλήσει για την ανάγκη εποικοδομητικής συμμετοχής και από τις δύο πλευρές, με στόχο μια βιώσιμη λύση. Ωστόσο, το ίδιο το γεγονός ότι οι επαφές ξεκινούν μέσω διαμεσολάβησης και όχι με απευθείας πολιτικό διάλογο φανερώνει ότι οι προσδοκίες παραμένουν προσεκτικά χαμηλές.
Το Πακιστάν επενδύει διπλωματικά σε αυτή τη διαδικασία, όμως η αλήθεια είναι ότι η επιτυχία ή η αποτυχία της δεν θα κριθεί από τη φόρμα, αλλά από το αν ΗΠΑ και Ιράν έχουν αποφασίσει να μετακινηθούν έστω ελάχιστα από τις αρχικές γραμμές τους. Κι αυτή τη στιγμή, τίποτα δεν δείχνει ότι αυτό είναι δεδομένο.
Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι η έναρξη, αλλά η συνέχεια
Οι συνομιλίες στο Πακιστάν έχουν ήδη αποκτήσει βαρύτητα, όχι επειδή όλοι περιμένουν άμεση συμφωνία, αλλά επειδή λειτουργούν ως τεστ για το αν υπάρχει ακόμη περιθώριο πολιτικής διαχείρισης της κρίσης. Η Τεχεράνη μπαίνει στο δωμάτιο, έστω και έμμεσα, με τον Λίβανο, τις κυρώσεις, τα παγωμένα περιουσιακά στοιχεία και τα Στενά του Ορμούζ στην ατζέντα. Η Ουάσινγκτον μπαίνει με το ζήτημα της εκεχειρίας, της περιφερειακής σταθερότητας και του πυρηνικού προγράμματος. Κανένα από αυτά δεν είναι μικρό. Κανένα δεν λύνεται εύκολα.
Γι’ αυτό και το βασικό ερώτημα δεν είναι αν οι συνομιλίες ξεκινούν, αλλά αν μπορούν να περάσουν από την έμμεση διαχείριση στην ουσιαστική διαπραγμάτευση. Αν δηλαδή οι 2+1 φάσεις είναι ένας πραγματικός δρόμος προς κάποια αποκλιμάκωση ή απλώς ένας προσεκτικός μηχανισμός για να μην καταρρεύσει αμέσως η διαδικασία. Στο Ισλαμαμπάντ δεν δοκιμάζεται μόνο μια διπλωματική πρωτοβουλία. Δοκιμάζεται το αν υπάρχει ακόμη έστω στοιχειώδης πολιτικός χώρος ανάμεσα στην ανοιχτή σύγκρουση και στην αδύναμη εκεχειρία.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
