Κατερίνα Χάσκα: «Η λήθη μπορεί να είναι άμυνα, αλλά η θύμηση μπορεί να γίνει λύτρωση»

Η θεατρική περφόρμανς «Λήθη Vs Θύμηση – Δοκιμή Πόε», σε σκηνοθεσία και δραματουργική επεξεργασία της Κατερίνας Χάσκα, ταξιδεύει στην Πάτρα για μία μοναδική παράσταση, το Σάββατο 6 Ιουνίου, στις 21:15, στο Θέατρο Επίκεντρο+, μετά την παρουσίασή της στο Θέατρο Αλκμήνη στην Αθήνα.

Βασισμένη στο σύμπαν του Έντγκαρ Άλλαν Πόε, χωρίς να μένει εγκλωβισμένη σε αυτό, η παράσταση κινείται ανάμεσα στο θέατρο, την performance και την εικαστική εγκατάσταση. Τρεις γυναικείες παρουσίες, άφυλες, άχρονες και συμβολικές, κατοικούν σε έναν σκηνικό κόσμο όπου η μνήμη γίνεται λαβύρινθος, το σώμα αφηγείται όσα δεν λέγονται και η ενηλικίωση συναντά ξανά το παιδί που έμεινε πίσω.

Η Κατερίνα Χάσκα μιλά στο pelop.grγια τη λήθη ως μηχανισμό επιβίωσης, τη θύμηση ως πιθανή λύτρωση, τον Πόε, το τραύμα, τη σιωπή και την ανάγκη ενός θεάτρου που δημιουργεί ρωγμές αντί να καθησυχάζει.

Η παράσταση μοιάζει να ρωτά αν τελικά μας σώζει περισσότερο αυτό που θυμόμαστε ή αυτό που καταφέρνουμε να ξεχάσουμε. Εσείς, δουλεύοντας πάνω στο «Λήθη Vs Θύμηση», πού σταθήκατε; Στη μνήμη ως σωτηρία ή στη λήθη ως άμυνα;

Νομίζω πως στάθηκα και στα δύο. Δεν πιστεύω ότι η λήθη είναι εξ ορισμού κάτι αρνητικό. Πολλές φορές είναι ένας βαθιά ανθρώπινος μηχανισμός επιβίωσης. Υπάρχουν πράγματα που δεν είμαστε έτοιμοι να αντικρίσουμε και η λήθη έρχεται να μας προστατεύσει μέχρι να αποκτήσουμε τα εφόδια να τα διαχειριστούμε.

Από την άλλη, η μνήμη είναι αυτή που μας επιτρέπει να κατανοήσουμε την ιστορία μας. Να συμφιλιωθούμε με αυτήν. Προσωπικά, μέσα από τη δημιουργία αυτής της παράστασης κατάλαβα ότι η λήθη μπορεί να είναι άμυνα, αλλά η θύμηση μπορεί να γίνει λύτρωση. Όχι όταν επιστρέφουμε στο τραύμα για να ξαναπονέσουμε, αλλά όταν επιστρέφουμε για να το κατανοήσουμε.

Ο Έντγκαρ Άλλαν Πόε υπάρχει ως αφετηρία, αλλά η παράσταση δεν μένει εγκλωβισμένη στο σύμπαν του. Τι κρατήσατε από τον Πόε και τι θελήσατε να μεταφέρετε σε μια σημερινή, πιο σωματική και βιωματική γλώσσα;

Αυτό που με συγκινεί στον Πόε είναι ότι δεν γράφει για τέρατα. Γράφει για τους φόβους που κρύβουμε μέσα μας. Για την απώλεια, τη μοναξιά, την ενοχή, τη μνήμη, την εμμονή.

Από τον Πόε κράτησα αυτή τη βαθιά κατάδυση στον ανθρώπινο ψυχισμό. Αυτό που προσπάθησα να μεταφέρω στη σκηνή ήταν η αίσθηση και όχι η πλοκή. Δεν με ενδιέφερε να αφηγηθώ τα διηγήματά του. Με ενδιέφερε να δημιουργήσω μια εμπειρία όπου το σώμα, ο ήχος, η εικόνα και ο λόγος λειτουργούν σαν θραύσματα μνήμης. Σαν κάτι που αναδύεται από το ασυνείδητο.

 Ο τίτλος φέρνει αντιμέτωπες δύο δυνάμεις: τη λήθη και τη θύμηση. Ποια από τις δύο είναι πιο επικίνδυνη για τον άνθρωπο; Να θυμάται ή να ξεχνά;

Νομίζω πως επικίνδυνα γίνονται και τα δύο όταν παγιώνονται.

Αν μένουμε εγκλωβισμένοι μόνο στη μνήμη, κινδυνεύουμε να ζούμε συνεχώς μέσα στο παρελθόν. Αν επιλέγουμε μόνο τη λήθη, κινδυνεύουμε να χάσουμε κομμάτια της αλήθειας μας.

Η ζωή, πιστεύω, βρίσκεται κάπου ανάμεσα. Στην ισορροπία. Στην ικανότητα να θυμόμαστε χωρίς να φυλακιζόμαστε και να ξεχνάμε χωρίς να διαγράφουμε τον εαυτό μας.

Η παράσταση μιλά για τη σύγκρουση ανάμεσα στο παιδί που υπήρξαμε και στον ενήλικα που οικοδομήθηκε πάνω στον φόβο, τη σιωπή και την ενοχή. Πόσο δύσκολο είναι να σκηνοθετεί κανείς αυτό το εσωτερικό ρήγμα χωρίς να το κάνει ψυχολογικό μελόδραμα;

Ήταν ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση της παράστασης.

Δεν με ενδιέφερε να παρουσιάσω τον πόνο ως θέαμα. Με ενδιέφερε να δημιουργήσω έναν χώρο παρατήρησης. Για αυτό επιλέξαμε τη σωματικότητα, την αφαίρεση και τον συμβολισμό.

Όταν το σώμα αφηγείται, δεν χρειάζεται να εξηγήσει. Και πολλές φορές εκεί γεννιέται μια βαθύτερη αλήθεια. Όχι μέσα από την υπερβολή, αλλά μέσα από τη σιωπή.

Μιλάτε για μια εμπειρία που ο θεατής δεν την παρακολουθεί απλώς, αλλά την “υπομένει”. Τι σημαίνει για εσάς ένα θέατρο που δεν χαϊδεύει τον θεατή, αλλά τον αναγκάζει να συναντήσει κάτι δικό του;

Για μένα το θέατρο δεν είναι χώρος κατανάλωσης. Είναι χώρος συνάντησης.

Δεν πιστεύω σε ένα θέατρο που δίνει εύκολες απαντήσεις ή προσφέρει συναισθηματική ασφάλεια. Πιστεύω σε ένα θέατρο που δημιουργεί ρωγμές. Που ανοίγει ερωτήματα.

Δεν θέλω ο θεατής να φύγει λέγοντας «κατάλαβα». Θα ήθελα να φύγει λέγοντας «κάτι με άγγιξε». Γιατί εκεί ξεκινά ο πραγματικός διάλογος.

Σε μια εποχή όπου μιλάμε πολύ για το τραύμα, αλλά συχνά επιφανειακά, τι μπορεί να κάνει το θέατρο διαφορετικά; Μπορεί να γίνει χώρος αναγνώρισης χωρίς να υπόσχεται εύκολη θεραπεία;

Απολύτως. Δεν πιστεύω ότι η τέχνη θεραπεύει με τον τρόπο που το κάνει η ψυχοθεραπεία. Δεν είναι αυτός ο ρόλος της.

Η τέχνη όμως μπορεί να προσφέρει αναγνώριση. Να δημιουργήσει εκείνη τη σπάνια στιγμή όπου ένας άνθρωπος νιώθει ότι δεν είναι μόνος μέσα σε αυτό που βιώνει. Και πολλές φορές αυτό είναι αρκετό. Όχι για να λυθεί το τραύμα, αλλά για να πάψει να είναι αόρατο.

Είστε ταυτόχρονα σκηνοθέτις, δραματουργική υπεύθυνη και μία από τις ερμηνεύτριες. Πώς διαχειρίζεστε αυτή τη διπλή έκθεση: να οργανώνετε τον κόσμο της παράστασης και ταυτόχρονα να βρίσκεστε μέσα του;

Δεν είναι πάντα εύκολο. Η σκηνοθέτις χρειάζεται απόσταση. Η ερμηνεύτρια χρειάζεται παράδοση. Αυτές οι δύο ιδιότητες συχνά συγκρούονται.

Σε αυτή τη δουλειά όμως είχα την τύχη να περιβάλλομαι από ανθρώπους που εμπιστεύομαι βαθιά. Η Μίκα Στεφανάκη, η Ραφαέλα Καβαζαράκη και όλοι οι συντελεστές έγιναν συνοδοιπόροι σε αυτή τη διαδρομή. Και αυτό μου επέτρεψε να αφήσω τον έλεγχο όταν έπρεπε και να βρεθώ κι εγώ μέσα στην εμπειρία ως άνθρωπος και όχι μόνο ως δημιουργός.

Υπάρχει λύτρωση μέσα στο “Λήθη Vs Θύμηση” ή η λύτρωση βρίσκεται μόνο στο ότι τολμάμε, έστω για λίγο, να κοιτάξουμε το σκοτάδι;

Νομίζω ότι η λύτρωση βρίσκεται ακριβώς εκεί. Όχι στο ότι εξαφανίζεται το σκοτάδι. Ούτε στο ότι παίρνουμε όλες τις απαντήσεις. Αλλά στο ότι βρίσκουμε το θάρρος να το κοιτάξουμε χωρίς να αποστρέψουμε το βλέμμα μας.

Για πολλά χρόνια αυτή η παράσταση υπήρχε μέσα μου ως μια σκέψη που δεν ήμουν έτοιμη να αγγίξω. Όταν τελικά το έκανα, ανακάλυψα ότι πίσω από τον φόβο δεν υπήρχε μόνο πόνος. Υπήρχε και ελευθερία.

Και ίσως τελικά αυτή να είναι η δική μου εκδοχή της λύτρωσης.

 

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News