Κώστας Χατζηχρήστος: Ο δικός μας Ζήκος και η συνάντηση στον Απόλλωνα με το Καρναβαλικό Κομιτάτο Πάτρας

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Ο Κώστας Χατζηχρήστος είχε έναν ιδιαίτερο λόγο να έρθει στην Πάτρα το 2000: στο Δημοτικό Θέατρο Απόλλων, το Καρναβαλικό Κομιτάτο έπαιζε τον «Μπακαλόγατο». Ο ηθοποιός που είχε δώσει στον Ζήκο τη φωνή και το σώμα του ταξίδεψε στην πόλη για να παρακολουθήσει την πατρινή μεταφορά.

Ο Κώστας Χατζηχρήστος είχε ταυτιστεί με τον Ζήκο τόσο, ώστε η ανάμνηση του ρόλου περιλαμβάνει τον τρόπο που προφέρει τις λέξεις, στέκεται απέναντι στο αφεντικό του, επιμένει να έχει δίκιο. Για τους επόμενους ερμηνευτές, η δυσκολία αρχίζει εκεί: το κοινό γνωρίζει ήδη πώς περιμένει να ακουστεί ο ήρωας.

Ο «Μπακαλόγατος» στον Απόλλωνα

Η πατρινή παραγωγή στηριζόταν στο κείμενο του Ντίνου Κατσουρίδη, με τον Κωνσταντίνο Μάγνη να αναφέρεται στους συντελεστές ως «έκτακτος κοντυλοφόρος». Τη σκηνοθεσία υπέγραφαν η Τίνα Ζωγραφάκη και ο Μιχάλης Στασινόπουλος, τα σκηνικά και τα κοστούμια η Ντούλη Δημητροπούλου, ενώ η Ζωγραφάκη είχε και τις χορογραφίες και την κίνηση.

Ο θίασος έπαιζε, χόρευε και τραγουδούσε. Ανάμεσα στους συμμετέχοντες βρίσκονταν ο Ηλίας Στεφανόπουλος, ο Νίκος Αποστολόπουλος, ο Χάρης Πανούτσος, ο Αλέξης Σκαρμέας και η Μαρία Πετσάλη, μαζί με μια μεγάλη ομάδα Πατρινών.

Ο μικρός υπάλληλος με τη μεγάλη φωνή

Στο «Της κακομοίρας» του 1963, σε σκηνοθεσία Ντίνου Κατσουρίδη και με αφετηρία το θεατρικό έργο των Χρήστου και Γιώργου Γιαννακόπουλου, ο Ζήκος δουλεύει στο μπακάλικο του κυρ Παντελή και είναι ερωτευμένος με τη Φιφίκα. Η θέση του είναι χαμηλά στην ιεραρχία του μαγαζιού. Η γνώμη του για τον εαυτό του βρίσκεται πολύ ψηλότερα.

Σε αυτή την απόσταση στηρίζεται μεγάλο μέρος του γέλιου. Ο Ζήκος απαντά, αντιδικεί, καμαρώνει, παρεξηγεί. Διεκδικεί λόγο για τα πάντα, ακόμη και για όσα δεν καταλαβαίνει. Ο Χατζηχρήστος συνδέει τις αντιδράσεις του με τέτοια ταχύτητα ώστε ο ήρωας περνά από την προσβολή στην καυχησιά και από τον θυμό στην υπεκφυγή προτού προλάβει ο συνομιλητής του να τον στριμώξει.

Η σκηνή με τον Κιτσάρα, τον οποίο υποδύεται ο Νίκος Ρίζος, δείχνει καθαρά αυτόν τον μηχανισμό. Ο Ζήκος τον προκαλεί να μαλώσουν, φροντίζοντας ταυτόχρονα να τον συγκρατεί η προξενήτρα, η Μαρίκα Νέζερ. Μόλις ο άλλος δεχθεί την πρόκληση, αποσύρεται από τον καβγά και καμαρώνει ότι του την έφερε. Μέσα στην ίδια σκηνή διεκδικεί την εικόνα του γενναίου και εξασφαλίζει την ασφάλεια του ανθρώπου που θα αποφύγει τη σύγκρουση.

Το αστείο χρειάζεται και τους τρεις ηθοποιούς: τον Ρίζο απέναντί του, τη Νέζερ που τον κρατά, τον Χατζηχρήστο να φουσκώνει και να υποχωρεί. Το σώμα προδίδει όσα προσπαθούν να επιβάλουν οι λέξεις. Γι’ αυτό οι ατάκες του έχουν πάνω τους τη φωνή του ακόμη κι όταν τις επαναλαμβάνουμε εμείς.

Ο Ζήκος είναι και αφελής και ζηλιάρης και υπερβολικός. Ο έρωτάς του για τη Φιφίκα περιλαμβάνει πολλή αυταρέσκεια, ενώ η βεβαιότητά του ότι γνωρίζει καλύτερα από όλους τον εκθέτει διαρκώς. Ο Χατζηχρήστος κρατά αυτές τις αδυναμίες μέσα στην ερμηνεία. Ο ήρωας επιδιώκει τον θαυμασμό, το γέλιο όμως έρχεται όταν αποκαλύπτεται ο φόβος του ή όταν ο κόσμος αρνείται να συμμορφωθεί με την ιδέα που έχει για τον εαυτό του.

Η στολή, η βεντέτα και το θεατρικό ένστικτο

Ο Ζήκος είναι μια εξαιρετικά συμπυκνωμένη εκδοχή της τέχνης του. Στον «Ηλία του 16ου» του Αλέκου Σακελλάριου, το 1959, ο Χατζηχρήστος υποδύεται έναν άνθρωπο που φορά στολή αστυφύλακα για να βοηθήσει σε μια διάρρηξη και βρίσκεται υποχρεωμένος να ασκήσει την εξουσία που παριστάνει ότι διαθέτει. Κάθε απαίτηση των άλλων τον αναγκάζει να προχωρήσει βαθύτερα στον ρόλο του.

Στους «Μακρυκωσταίους και Κοντογιώργηδες», το 1960, η οικογενειακή βεντέτα φέρνει τον ίδιο και τον Ντίνο Ηλιόπουλο αντιμέτωπους με έναν κώδικα ανδρείας που δεν τους χωρά. Η κωμωδία βρίσκει χώρο στη δειλία, στην υπεκφυγή, στην προσπάθεια να σωθούν από τις απαιτήσεις των άλλων.

Οι ρόλοι αυτοί χρειάζονται ηθοποιό που να μπορεί να μετακινείται γρήγορα ανάμεσα στην αυτοπεποίθηση και στον πανικό. Ο Χατζηχρήστος είχε αυτή την ευκινησία. Είχε πίσω του την επιθεώρηση, τους περιοδεύοντες θιάσους, τη ζωντανή αναμέτρηση με το κοινό. Ο Θύμιος, ο επαρχιώτης που τον καθιέρωσε στο θέατρο το 1951, είχε προηγηθεί του κινηματογραφικού Ζήκου.

Στο βιογραφικό του στη Φίνος Φιλμ παρατίθεται μια δική του διάκριση: «Ο Χατζηχρήστος της ζωής δεν έχει καμία συγγένεια με τον Χατζηχρήστο της σκηνής». Ο άνθρωπος που έμοιαζε να αυτοσχεδιάζει αβίαστα μπορούσε να κοιτάζει αυστηρά τη δουλειά του. Στην εκπομπή «Παρασκήνιο» του Αρχείου της ΕΡΤ, το 1978, μιλά για λάθη που αναγνωρίζει στις ταινίες του όταν τις ξαναβλέπει στην τηλεόραση.

Ο ελληνικός κινηματογράφος κράτησε τον Ζήκο με όλες του τις αντιφάσεις. Θέλει να τον υπολογίζουν, να τον θαυμάζουν, να του αναγνωρίζουν πως έχει δίκιο. Όταν στριμώχνεται, αλλάζει τους όρους της κουβέντας ώστε να βγει και πάλι κερδισμένος. Είναι μια συμπεριφορά αρκετά οικεία και έξω από το μπακάλικο.

Η φράση «μαλώνεις ρε;» ακούγεται σαν πρόκληση. Στην ερμηνεία του Χατζηχρήστου βλέπουμε συγχρόνως τον άνθρωπο που θέλει να κάνει τον γενναίο και εκείνον που φοβάται την απάντηση. Μας μένουν και οι δύο. Εκεί βρίσκεται ο δικός μας Ζήκος.

Οι συντελεστές της παράστασης του 2000

Κείμενο: Ντίνος Κατσουρίδης. Έκτακτος κοντυλοφόρος: Κ. Μάγνης. Σκηνοθεσία: Τίνα Ζωγραφάκη, Μιχάλης Στασινόπουλος. Σκηνικά και κοστούμια: Ντούλη Δημητροπούλου. Χορογραφίες και κίνηση: Τίνα Ζωγραφάκη.
Έπαιζαν, χόρευαν και τραγουδούσαν: Ηλίας Στεφανόπουλος, Νίκος Αποστολόπουλος, Χάρης Πανούτσος, Μιχάλης Στασινόπουλος, Αλέξης Σκαρμέας, Μαρία Πετσάλη, Εφη Αλεξάνδρου, Ντένης Χρυσανθόπουλος, Γιώργος Αυγερόπουλος, Θόδωρος Πούλιας, Λουκία Σιμονοβίκη, Σάκης Πεφτίκογλου, Μαρία Μεταξά, Μαριζάν Καρατζά, Λουκία Μεταξά, Κώστας Μπαλάσης, Γιώργος Φαφούτης, Γιώργος Γκανασούλης, Κώστας Σκαβάρας, Κωνσταντίνος Μάγνης, Χριστίνα Ράγκου, Λιλίνα Κατσάμπα, Ριάννα Παπαχρηστοπούλου, Κρίστυ Κουνιώτη, Γιώτα Μπενετάτου, Νίκος Μαρούδας, Μαρίνα Καμάρα, Βιβιάνα Σκιαδαρέση, Μαριάννα Τοξαβίδη.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News