Κωστής Στεφανόπουλος: «Πότε πρέπει να λες “όχι” στο ίδιο σου το κόμμα;»

Τι θα ρωτούσαμε σήμερα ανθρώπους που δεν είναι πια εδώ; Και τι θα μπορούσαν να μας απαντήσουν, αν μέναμε πιστοί σε όσα πραγματικά είπαν, έγραψαν και έκαναν; Η «Π» εγκαινιάζει τη σειρά «Οι συνεντεύξεις που δεν έγιναν»: σημερινές ερωτήσεις, τεκμηριωμένες απαντήσεις, χωρίς επινόηση.

Κωστής Στεφανόπουλος: «Πότε πρέπει να λες “όχι” στο ίδιο σου το κόμμα;»

Σαράντα ένα χρόνια πριν από το σήμερα, ένας Αχαιός πολιτικός βρέθηκε μπροστά σε ένα από τα δυσκολότερα διλήμματα της πολιτικής: τι κάνεις όταν πιστεύεις ότι το κόμμα σου έχει πάρει δρόμο με τον οποίο δεν μπορείς πλέον να συμβιβαστείς; Ο Κωστής Στεφανόπουλος είχε ήδη χάσει δύο φορές τη μάχη για την ηγεσία της Νέας Δημοκρατίας. Το 1981 από τον Ευάγγελο Αβέρωφ και το 1984 από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Έναν χρόνο αργότερα, μετά τη νέα εκλογική ήττα της ΝΔ, συγκρούστηκε με τον Κ. Μητσοτάκη για τον τρόπο λειτουργίας του κόμματος και τις διαδικασίες του συνεδρίου. Ζήτησε την αναβολή του, επικαλούμενος ζητήματα νομιμότητας της προετοιμασίας του και υποστηρίζοντας ότι έπρεπε να προηγηθεί το συνέδριο της ΟΝΝΕΔ. Λίγες εβδομάδες αργότερα αποχώρησε και ίδρυσε τη Δημοκρατική Ανανέωση μαζί με εννέα ακόμη βουλευτές. Η ΔΗΑΝΑ δεν έγινε ποτέ μεγάλο κόμμα. Ο ίδιος δεν εξελέγη καν βουλευτής το 1990. Και όμως, πέντε χρόνια αργότερα, ο πολιτικός που είχε αποτύχει να κατακτήσει την ηγεσία της παράταξής του και είχε αποτύχει να δημιουργήσει ένα μεγάλο νέο κόμμα, εξελέγη Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Η παλιά του Νέα Δημοκρατία δεν τον ψήφισε. Τον πρότεινε η Πολιτική Άνοιξη του Αντώνη Σαμαρά και τον στήριξε το ΠΑΣΟΚ.

Σήμερα η δημόσια συζήτηση περιλαμβάνει τις παρακολουθήσεις, τον ΟΠΕΚΕΠΕ, την πολιτική ευθύνη, τις σχέσεις κόμματος και κράτους και τα όρια της εσωτερικής διαφωνίας. Στην Αχαΐα, οι εντάσεις αποκτούν ακόμη πιο τοπικό πρόσωπο: η ΔΕΕΠ εξελέγη με αμφισβητούμενές μεθόδους και δυσκολεύεται να συνεδριάσει με απαρτία, η ΟΝΝΕΔ μένει επί μήνες χωρίς νέα διοίκηση και ο Βουλευτής Αχαίας Ανδρέας Κατσανιώτης έχει δημοσίως υπερασπιστεί το δικαίωμα του κυβερνητικού βουλευτή να ελέγχει την εξουσία και να εκφράζει πολιτική διαφωνία. Τις τελευταίες εβδομάδες έχει προστεθεί και η υπόθεση Μιχάλη Μπεκίρη με δημοσιεύματα που θέτουν ερωτήματα για τον θεσμικό του ρόλο, αλλά και για συγγενικά ή φιλικά πρόσωπα που εμφανίζονται σε δημόσιες θέσεις, συμβάσεις και χρηματοδοτήσεις. Οπότε είναι φυσικό ότι αν μπορούσαμε να καθίσουμε σήμερα απέναντι από τον Κωστή Στεφανόπουλο, δεν θα ξεκινούσαμε μια συζήτηση μαζί του από την Προεδρία της Δημοκρατίας. Θα ξεκινούσαμε από το 1985.

— Κύριε Πρόεδρε, μήπως σας θυμόμαστε λάθος; Θυμόμαστε τον υπερκομματικό Πρόεδρο και ξεχνάμε έναν πολύ σκληρό κομματικό πολιτικό που ήθελε να γίνει αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας.

Οχι λάθος. Απλώς θυμάστε το τέλος. Και αυτό είναι φυσικό. Πριν από την Προεδρία είχα κάνει πολιτική επί δεκαετίες. Είχα φιλοδοξίες. Ηθελα να γίνω αρχηγός του κόμματός μου. Δεν έγινα. Δεν χρειάζεται να εξωραΐσουμε τίποτε. Το ενδιαφέρον ίσως είναι ότι ένας άνθρωπος δεν είναι υποχρεωμένος να μείνει μέχρι το τέλος αυτό που ήταν στα σαράντα του.

— Κύριε Πρόεδρε, ας αρχίσουμε με κάτι άβολο. Φύγατε από τη Νέα Δημοκρατία έναν χρόνο αφότου χάσατε την αρχηγία από τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη. Φύγατε επειδή διαφωνούσατε ή επειδή χάσατε;

Αν σας έλεγα ότι η προσωπική ήττα δεν είχε καμία σημασία, δεν θα ήμουν ειλικρινής. Είχα διεκδικήσει την ηγεσία. Ηθελα να γίνω αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας. Δεν έγινα. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλες οι διαφωνίες που ακολούθησαν ήταν προσχηματικές. Υπήρχαν πραγματικά ζητήματα για τις διαδικασίες του κόμματος, για το συνέδριο, για τη σχέση της ηγεσίας με τα όργανά του. Στην πολιτική δύο πράγματα μπορεί να είναι αληθινά συγχρόνως. Μπορεί να πιστεύεις ειλικρινά ότι έχεις δίκιο και ταυτόχρονα να έχει πληγωθεί η φιλοδοξία σου. Το δύσκολο δεν είναι να αποδείξεις στους άλλους ότι είσαι αγνός. Είναι να είσαι αρκετά αυστηρός με τον εαυτό σου ώστε να αναγνωρίζεις και τα δύο.

— Αν είχατε κερδίσει τον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη το 1984, θα είχατε φύγει από τη ΝΔ το 1985;

Οχι. Ας μη λέμε ανοησίες. Θα ήμουν αρχηγός της. Γι’ αυτό ακριβώς, όταν ένας πολιτικός επικαλείται μόνο «λόγους αρχής» μετά από μια προσωπική ήττα, πρέπει να είμαστε λίγο επιφυλακτικοί. Οι αρχές μπορεί να είναι πραγματικές. Το ίδιο πραγματική μπορεί να είναι και η φιλοδοξία. Το δύσκολο είναι να ξεχωρίσεις πόσο από το καθένα υπάρχει μέσα σου.

— Πότε ένα κόμμα παύει να είναι πολιτική κοινότητα και γίνεται μηχανισμός γύρω από τον αρχηγό του;

Ένα κόμμα χρειάζεται αρχηγό. Δεν χρειάζεται μονάρχη. Αν τα όργανα υπάρχουν μόνο για να επικυρώνουν όσα έχει ήδη αποφασίσει η ηγεσία, κάποια στιγμή παύουν να έχουν λόγο ύπαρξης. Το 1985 είχα θέσει ζήτημα ακόμη και για τη σειρά των κομματικών διαδικασιών. Μπορεί σε κάποιον να φαίνεται τεχνική λεπτομέρεια. Δεν είναι. Τα κόμματα ζητούν από τους πολίτες να σέβονται τους θεσμούς της Δημοκρατίας. Πρέπει πρώτα τα ίδια να σέβονται τους δικούς τους κανόνες. Και υπάρχει κάτι ακόμη. Η ισχυρή ηγεσία δεν φοβάται τη διαφωνία. Η αδύναμη ηγεσία τη θεωρεί προσωπική προσβολή.

— Πότε λοιπόν δικαιούται ένας πολιτικός να φύγει από το κόμμα του;

Οποτε θέλει. Δεν είναι φυλακή. Το σοβαρό ερώτημα είναι πότε πρέπει να φύγει. Θα έλεγα όταν πλέον δεν μπορεί να υπερασπιστεί δημοσίως βασικές επιλογές του κόμματος χωρίς να λέει ψέματα στον εαυτό του. Αλλά υπάρχει ένας όρος: να είναι πρόθυμος να φύγει και από το αξίωμα, την επιρροή, τους μηχανισμούς και τις πιθανότητες επανεκλογής που του προσφέρει το κόμμα. Αλλιώς η «συνείδηση» είναι κάπως φθηνή.

Η ΔΗΑΝΑ, η αποτυχία και η αναθεώρηση

— Φεύγετε λοιπόν. Ιδρύετε τη ΔΗΑΝΑ. Και αποτυγχάνετε.

Ναι.

— Τόσο απλά;

Τόσο. Αν ένα κόμμα δημιουργείται για να κυβερνήσει ή για να αποτελέσει μεγάλη πολιτική δύναμη και δεν το πετυχαίνει, απέτυχε. Δεν υπάρχει λόγος να προσβάλλουμε τους ψηφοφόρους επειδή δεν μας επέλεξαν.

— Τι μάθατε από τη ΔΗΑΝΑ;

Οτι άλλο πράγμα είναι να έχεις δίκιο μέσα στο μυαλό σου και άλλο να εκπροσωπείς μια πραγματική κοινωνική ανάγκη. Πολλοί πολιτικοί φεύγουν από ένα μεγάλο κόμμα και πιστεύουν ότι ένα σημαντικό μέρος των ψηφοφόρων θα τους ακολουθήσει. Γιατί; Επειδή τους χειροκροτούν οι φίλοι τους; Επειδή τους σταματούν στον δρόμο; Επειδή πέντε βουλευτές συμφωνούν μαζί τους; Η κάλπη είναι εξαιρετικά σκληρή μέθοδος για να ανακαλύψεις ότι η προσωπική σου απήχηση ήταν μικρότερη από όσο νόμιζες.

— Μετά την αποχώρησή σας είπατε στη Νίτσα Λουλέ ότι δεν ξαναψηφίσατε Δεξιά. Αναφέρατε Κύρκο, Δαμανάκη, ακόμη και ΠΑΣΟΚ. Αλλαξε τόσο πολύ η Δεξιά ή αλλάξατε εσείς;

Και τα δύο είναι δυνατόν. Αλλά υπάρχει και τρίτη απάντηση. Κάποια στιγμή έπαψα να αισθάνομαι υποχρεωμένος να ψηφίζω μια πολιτική οικογένεια επειδή κάποτε ανήκα σε αυτήν. Αυτό ίσως είναι απελευθερωτικό. Ο πολίτης δεν κληρονομείται από το κόμμα.

Από τη ρήξη στην Προεδρία – και ο Αντώνης Σαμαράς

— Το 1994 διαλύετε ουσιαστικά το κόμμα σας και αποχωρείτε από την ενεργό πολιτική. Το 1995 σας προτείνει για Πρόεδρο η Πολιτική Ανοιξη του Αντώνη Σαμαρά. Σας ψηφίζει το ΠΑΣΟΚ. Δεν σας ψηφίζει η ΝΔ. Πώς το εξηγείτε;

Η πολιτική έχει χιούμορ. Μερικές φορές κακό. Το σημαντικό όμως είναι άλλο. Δεν με πρότεινε η ιστορία επειδή είχε αποφασίσει ότι δικαιώθηκα. Υπήρχαν πολιτικοί συσχετισμοί. Υπήρχε ο κίνδυνος εκλογών αν δεν εκλεγόταν Πρόεδρος. Υπήρχαν τακτικές. Οποιος εκλέγεται σε ένα αξίωμα και αρχίζει αμέσως να πιστεύει ότι η επιλογή του αποτελεί αναγνώριση της ιστορικής του μεγαλοσύνης, καλό είναι να ρωτήσει πρώτα πώς μετρήθηκαν οι ψήφοι.

— Σας ενοχλούσε ότι το κόμμα στο οποίο περάσατε το μεγαλύτερο μέρος της πολιτικής σας ζωής δεν σας ψήφισε;

Φυσικά. Γιατί να προσποιηθώ το αντίθετο; Αλλά η Προεδρία μού έδωσε ένα πολύ απλό μάθημα. Κάποιες φορές η πολιτική σου χρησιμότητα αρχίζει ακριβώς όταν παύεις να απαιτείς από τους άλλους να επιβεβαιώσουν ότι είχες δίκιο στις παλιές σου διαμάχες.

— Ο Αντώνης Σαμαράς βρίσκεται λοιπόν μπροστά σε κάτι που θυμίζει τη δική σας απόφαση του 1985. Εσείς φύγατε από τη ΝΔ και κάνατε κόμμα. Αποτύχατε. Τι θα του λέγατε;

Πρώτα θα του έλεγα κάτι που γνωρίζει ήδη: είναι πολύ ευκολότερο να φύγεις από ένα μεγάλο κόμμα από το να δημιουργήσεις ένα άλλο.

— «Μην το κάνεις»;

Οχι. Δεν θα είχα το δικαίωμα. Θα του έλεγα όμως να απαντήσει μόνος του σε τέσσερις ερωτήσεις. Γιατί φεύγω; Επειδή πιστεύω ότι παραβιάζεται κάτι ουσιώδες ή επειδή έχω προσωπική σύγκρουση με τον αρχηγό; Ποιον εκπροσωπώ; Υπάρχει πραγματικό κοινωνικό και πολιτικό ακροατήριο ή μόνο άνθρωποι που συμφωνούν μαζί μου ότι ο σημερινός αρχηγός έχει άδικο; Τι θέλω να πετύχω; Να κυβερνήσω; Να επηρεάσω τη ΝΔ; Να της αφαιρέσω ψήφους; Να δικαιωθώ προσωπικά; Και τέταρτον: είμαι έτοιμος να αποτύχω; Γιατί αυτό πρέπει να το ρωτήσει οποιοσδήποτε ιδρύει κόμμα.

— Εσείς κι ο Σαμαράς όμως έχετε μια παράξενη σχέση. Εκείνος έφυγε από τη ΝΔ, έκανε την Πολιτική Ανοιξη, κι αυτό το μικρό κόμμα ήταν που σας πρότεινε για Πρόεδρο. Αργότερα επέστρεψε στη ΝΔ, έγινε αρχηγός της και πρωθυπουργός.

Ναι. Πράγμα που αποδεικνύει ότι η πολιτική δεν είναι καλό πεδίο για απόλυτες προφητείες.

— Αρα η Πολιτική Ανοιξη πέτυχε ενώ η ΔΗΑΝΑ απέτυχε;

Εξαρτάται από το τι μετράτε. Αν μετράτε αν έγινε μεγάλο κόμμα εξουσίας, όχι. Αν μετράτε αν επηρέασε πολιτικές εξελίξεις, ασφαλώς. Ενα μικρό κόμμα μπορεί να αποτύχει εκλογικά και παρ’ όλα αυτά να αλλάξει την ιστορία σε μια συγκεκριμένη στιγμή. Αλλά δεν πρέπει να χρησιμοποιούμε τις εξαιρέσεις για να παραμυθιάζουμε τους επίδοξους αρχηγούς.

Η Νέα Δημοκρατία του 2026

— Ας σας μεταφέρω στο σήμερα. Αρχηγός της ΝΔ και πρωθυπουργός είναι ο Κυριάκος Μητσοτάκης. Ο γιος του ανθρώπου που σας νίκησε το 1984. Πώς θα βλέπατε τη Νέα Δημοκρατία του σήμερα;

Καταρχάς δεν θα έκρινα έναν πρωθυπουργό επειδή είναι γιος κάποιου με τον οποίο συγκρούστηκα πριν από σαράντα χρόνια. Αν το έκανα, θα ήμουν ανόητος.

— Θα τη θεωρούσατε τη δική σας Νέα Δημοκρατία;

Δεν υπάρχει «δική μου Νέα Δημοκρατία». Τα κόμματα που επιβιώνουν αλλάζουν. Η Νέα Δημοκρατία του Καραμανλή δεν ήταν ίδια με εκείνη του Ράλλη, του Αβέρωφ ή του Μητσοτάκη. Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν άλλαξε. Το ερώτημα είναι τι από τον πυρήνα της κράτησε και τι εγκατέλειψε.

— Και με ποια κριτήρια θα κρίνατε τη σημερινή ΝΔ;

Δεν θα ξεκινούσα από τις ταμπέλες «Κέντρο», «Δεξιά» ή «μεταρρυθμιστές». Θα ρωτούσα: Σέβεται πραγματικά τους θεσμούς όταν αυτοί τη δυσκολεύουν; Επιτρέπει ουσιαστική διαφωνία μέσα στο κόμμα ή θεωρεί κάθε διαφωνούντα πρόβλημα; Η οικονομική της πολιτική δημιουργεί ευκαιρίες μόνο για όσους ήδη μπορούν ή επιτρέπει κοινωνική άνοδο; Είναι ευρωπαϊκή επειδή το λέει ή επειδή λειτουργεί με ευρωπαϊκούς θεσμικούς κανόνες; Και τέλος: όταν κάτι αποτυγχάνει, αναλαμβάνει κάποιος ευθύνη; Αυτά θα με ενδιέφεραν περισσότερο από το αν κάποιος την τοποθετεί στο 6,2 ή στο 6,8 μιας ιδεολογικής κλίμακας.

— Σήμερα βουλευτές της κυβερνητικής πλειοψηφίας λένε ότι δεν είναι «διακοσμητικοί» και ότι έχουν υποχρέωση να ελέγχουν και την κυβέρνηση που στηρίζουν. Πού τελειώνει η κομματική πειθαρχία;

Ο βουλευτής δεν εκλέγεται από τον αρχηγό. Εκλέγεται από τους πολίτες. Βεβαίως ανήκει σε ένα κόμμα και έχει αναλάβει πολιτικές δεσμεύσεις. Δεν μπορεί κάθε πρωί να ξυπνά και να ανακαλύπτει μια διαφορετική συνείδηση. Αλλά υπάρχει και το αντίθετο άκρο: να θεωρεί ότι η μόνη του υποχρέωση είναι να σηκώνει το χέρι όταν το ζητά η ηγεσία. Τότε γιατί χρειαζόμαστε τριακόσιους βουλευτές; Η διαφωνία δεν είναι ασθένεια της Δημοκρατίας. Είναι μέρος της λειτουργίας της. Το ζήτημα είναι αν γίνεται με επιχειρήματα και αν εκείνος που διαφωνεί είναι έτοιμος να αναλάβει και το κόστος της θέσης του.

— Αν είχατε σήμερα απέναντί σας έναν βουλευτή της Νέας Δημοκρατίας που σας έλεγε «διαφωνώ βαθιά με την ηγεσία μου», τι θα τον συμβουλεύατε; Να μείνει και να παλέψει ή να φύγει;

Δεν θα τον συμβούλευα τίποτε από τα δύο. Θα τον ρωτούσα πρώτα: με τι ακριβώς διαφωνείς; Με μια απόφαση ή με τον τρόπο που αντιλαμβάνεται το κόμμα σου την πολιτική; Θέλεις να αλλάξεις κάτι ή απλώς να δικαιωθείς; Και κυρίως: αν φύγεις, είσαι έτοιμος να χάσεις; Γιατί αυτό είναι το μέρος της ιστορίας που εύκολα ξεχνά ένας πολιτικός όταν αναγγέλλει ότι «ακολουθεί τη συνείδησή του». Μπορεί να φύγεις και να μη σε ακολουθήσει σχεδόν κανείς. Εγώ το έζησα. Η ΔΗΑΝΑ δεν έγινε το κόμμα που πιστεύαμε ότι μπορούσε να γίνει. Δεν σημαίνει ότι αναιρώ την επιλογή μου. Σημαίνει ότι η κοινωνία δεν έχει καμία υποχρέωση να σε δικαιώσει επειδή εσύ θεωρείς την απόφασή σου γενναία.

Δημοκρατία, θεσμοί και πολιτική ευθύνη

— Κύριε Πρόεδρε, λειτουργεί καλά σήμερα η ελληνική Δημοκρατία;

Δεν ξέρω τι σημαίνει «καλά». Αν με ρωτάτε αν έχουμε ελεύθερες εκλογές, Κοινοβούλιο, κόμματα, δικαστήρια, ελευθερία του λόγου, ασφαλώς έχουμε Δημοκρατία. Αν με ρωτάτε αν όλα αυτά λειτουργούν όσο καλά θα έπρεπε, τότε θα ήμουν πολύ λιγότερο ικανοποιημένος. Η Δημοκρατία δεν είναι μόνο ένα σύνολο θεσμών. Είναι και ένας τρόπος συμπεριφοράς. Να ανέχεσαι τον αντίπαλό σου. Να δέχεσαι ότι μπορεί να έχει δίκιο σε κάτι. Να μην πιστεύεις ότι επειδή κέρδισες τις εκλογές απέκτησες και το αλάθητο. Και κυρίως να θυμάσαι ότι η εξουσία σου είναι προσωρινή. Αυτό το τελευταίο οι πολιτικοί το ξεχνούν εύκολα.

— Ας έρθουμε στην Αχαΐα. Πρόσφατα δημοσιεύματα έθεσαν ερωτήματα για τον Μιχάλη Μπεκίρη και για συγγενείς, φίλους και συνεργάτες του που εμφανίζονται σε δημόσιες θέσεις, συμβάσεις ή χρηματοδοτήσεις. Δεν υπάρχει δικαστική κρίση ότι μια συγγενική ή φιλική σχέση συνιστά παρανομία. Ποιος όμως έχει το βάρος να δείξει ότι λειτουργεί η αξιοκρατία;

Το κράτος. Η φιλία δεν είναι έγκλημα. Η συγγένεια επίσης όχι. Και δεν μπορείς να αποκλείσεις έναν ικανό άνθρωπο από μια δημόσια θέση επειδή γνωρίζει κάποιον που βρίσκεται κοντά στην εξουσία. Αλλά όσο στενότερη είναι η σχέση με την εξουσία, τόσο μεγαλύτερη πρέπει να είναι η διαφάνεια της διαδικασίας. Οχι για να τιμωρείται κάποιος επειδή γνωρίζει τον πρωθυπουργό. Αλλά για να μην αναρωτιέται κανείς αν αυτό ήταν το πραγματικό του προσόν. Το κράτος πρέπει να μπορεί να απαντήσει απλά: ποια ήταν τα κριτήρια, ποιοι άλλοι μπορούσαν να επιλεγούν, ποιος αποφάσισε και γιατί. Αν μπορεί να απαντήσει, η συζήτηση τελειώνει. Αν δεν μπορεί, το ερώτημα παραμένει.

Ο άνθρωπος πίσω από τον Πρόεδρο

— Η Νίτσα Λουλέ δεν σας παρουσίασε σαν άγαλμα. Της επιτρέψατε να καταγράψει πικρίες, σκληρές κρίσεις, προσωπικές ιστορίες, ακόμη και πράγματα που άλλοι πολιτικοί θα φρόντιζαν να εξαφανιστούν. Γιατί;

Ημουν μεγάλος άνθρωπος. Τι ακριβώς θα προστάτευα; Τη μελλοντική μου υποψηφιότητα;

— Την υστεροφημία σας.

Η υστεροφημία είναι μια περίεργη ματαιοδοξία. Θέλουμε να αποφασίσουμε όχι μόνο τι θα πιστεύουν για εμάς όσο ζούμε αλλά και τι θα επιτρέπεται να πιστεύουν αφού πεθάνουμε. Δεν γίνεται. Καλύτερα να μείνει ένας άνθρωπος με αντιφάσεις παρά ένας επιμελημένος ανδριάντας.

— Σε εκείνες τις αφηγήσεις είστε μερικές φορές πολύ σκληρός με τους άλλους. Δεν υπάρχει αντίφαση ανάμεσα στον μειλίχιο Πρόεδρο που θυμόμαστε και στον άνθρωπο της βιογραφίας;

Δεν νομίζω ότι η ευγένεια σημαίνει ότι δεν έχεις κακές σκέψεις. Σημαίνει ίσως ότι έμαθες να μην τις κάνεις όλες δημόσια πράξη. Και η ηλικία βοηθά. Κάποτε νομίζεις ότι κάθε πολιτική διαφωνία είναι ιστορική. Μετά βλέπεις αρκετές «ιστορικές στιγμές» να ξεχνιούνται μέσα σε δύο εβδομάδες.

— Εσείς υπήρξατε Πρόεδρος με περιορισμένες συνταγματικές αρμοδιότητες. Είναι πολύ αδύναμος ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας;

Οι αρμοδιότητες έχουν σημασία. Αλλά δεν είναι τα πάντα. Ο Πρόεδρος δεν κυβερνά. Και καλώς δεν κυβερνά εφόσον δεν εκλέγεται για να κυβερνήσει. Εχει όμως λόγο. Εχει συμπεριφορά. Έχει το βάρος του αξιώματος. Και έχει μια υποχρέωση που μερικές φορές είναι δυσκολότερη από μια αρμοδιότητα: να θυμίζει σε όλους ότι υπάρχει κάτι μεγαλύτερο από την κυβέρνηση και κάτι μεγαλύτερο από την αντιπολίτευση: η Δημοκρατία.

Και η Πάτρα;

— Το 2004 είχατε πει στην Πάτρα ότι η πόλη δεν μπόρεσε να διατηρήσει τα πρωτεία που κάποτε σχεδόν κατείχε. Αν ερχόσασταν σήμερα, τι θα κοιτούσατε πρώτα;

Οχι τι καινούργιο κτίστηκε. Θα κοιτούσα αν η πόλη απέκτησε μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση και μεγαλύτερη ικανότητα συνεργασίας. Εχει Πανεπιστήμιο. Εχει επιστημονικό προσωπικό. Εχει λιμάνι. Εχει πολιτιστική ιστορία. Έχει επιχειρηματικότητα. Το παράδοξο της Πάτρας ήταν πάντα ότι τα επιμέρους κομμάτια της πολλές φορές ήταν ισχυρότερα από το σύνολο.

— Και φταίει η Αθήνα;

Και η Αθήνα. Αλλά δεν γίνεται να είναι η Αθήνα υπεύθυνη για κάθε πράγμα που δεν κάνουμε μεταξύ μας.

Επίλογος

— Κύριε Πρόεδρε, κυνηγήσατε την ηγεσία της ΝΔ και δεν την πήρατε. Φύγατε. Ιδρύσατε κόμμα και απέτυχε. Αποχωρήσατε από την ενεργό πολιτική. Και μετά, σχεδόν εκεί που τελείωναν οι φιλοδοξίες σας, γίνατε ένας από τους δημοφιλέστερους Προέδρους της Μεταπολίτευσης. Μήπως τελικά οι αποτυχίες σας σάς έκαναν τον Πρόεδρο που γίνατε;

Με βολεύει πολύ αυτή η ερμηνεία. Κάνει τις αποτυχίες να μοιάζουν με κρυφό σχέδιο. Δεν ήταν. Απέτυχα σε πράγματα που ήθελα πολύ. Και όταν αποτυγχάνεις, δεν ξέρεις ότι δεκαπέντε χρόνια μετά ένας δημοσιογράφος θα σου εξηγήσει πόσο χρήσιμο ήταν. Πονάς. Θυμώνεις. Κατηγορείς άλλους. Μετά, αν είσαι τυχερός, περνά ο καιρός. Και ανακαλύπτεις ότι έχασες κάτι που κάποτε θεωρούσες απαραίτητο και εξακολουθείς να υπάρχεις. Αυτό είναι πολύ χρήσιμο μάθημα για έναν πολιτικό.

— Ποιο;

Οτι δεν είναι το αξίωμά του.

— Τελευταία ερώτηση. Αν μπορούσατε να καθίσετε σήμερα για πέντε λεπτά απέναντι από τον Κωστή Στεφανόπουλο του Αυγούστου του 1985, λίγο πριν φύγει από τη Νέα Δημοκρατία, τι θα του λέγατε;

Να μην εξωραΐζει τίποτε. Ούτε τα κίνητρά του. Ούτε τους αντιπάλους του. Ούτε τον εαυτό του. Αν πιστεύεις ότι πρέπει να φύγεις, φύγε. Αλλά να γνωρίζεις τι εγκαταλείπεις. Και να μην πιστέψεις ούτε για μία στιγμή ότι επειδή εσύ θεωρείς σωστή την απόφασή σου, οι πολίτες είναι υποχρεωμένοι να σε ακολουθήσουν. Μπορεί να αποτύχεις. Μπορεί να χάσεις. Και μπορεί αργότερα να ανακαλύψεις ότι η ζωή σου δεν τελείωσε όταν έχασες αυτό που θεωρούσες σημαντικότερο. Εγώ ήθελα να γίνω αρχηγός της Νέας Δημοκρατίας. Δεν έγινα. Εφτιαξα ένα κόμμα. Δεν έγινε μεγάλο. Και δέκα χρόνια αργότερα έγινα Πρόεδρος της Δημοκρατίας. Οχι επειδή όλα όσα είχα κάνει ήταν σωστά. Ούτε επειδή η Ιστορία αποφάσισε να με δικαιώσει. Αλλά επειδή η πολιτική, όπως και η ζωή, έχει έναν τρόπο να σου μαθαίνει κάτι που όταν είσαι νέος δυσκολεύεσαι να δεχθείς: το αξίωμα που έχασες δεν είναι ο άνθρωπος που είσαι.

 

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Από το Δίκτυο