«Μαγική Πόλη»: Το κρυφό μήνυμα, η χαμένη Αθήνα και ο άγνωστος ακόμη Θανάσης Βέγγος
Η πρώτη ταινία του Νίκου Κούνδουρου γεννήθηκε στο προσφυγικό Δουργούτι, ταξίδεψε στο Φεστιβάλ Βενετίας και κράτησε για πάντα στο φιλμ μια γειτονιά που λίγα χρόνια αργότερα θα γκρεμιζόταν
Μια διαδρομή για την παράδοση ενός κρυφού μηνύματος έφερε τον Νίκο Κούνδουρο στο προσφυγικό Δουργούτι. Από εκεί γεννήθηκε η πρώτη του ταινία: ένα ασπρόμαυρο πορτρέτο της Αθήνας που χανόταν και η πρώτη κινηματογραφική εμφάνιση του Θανάση Βέγγου.
Ήταν 1953. Ο Κούνδουρος είχε επιστρέψει από τη Μακρόνησο και πήγε στη συνοικία, στη σημερινή περιοχή του Νέου Κόσμου, για να μεταφέρει ένα μήνυμα στον ποιητή Άρη Αλεξάνδρου. Η αποστολή μπορεί να ήταν σύντομη, αλλά οι εικόνες που αντίκρισε τον ακολούθησαν: παράγκες από τσίγκους και χαρτόνια, λασπωμένα δρομάκια, οικογένειες Μικρασιατών προσφύγων που εξακολουθούσαν να ζουν σε συνθήκες ακραίας φτώχειας.
Λίγα χιλιόμετρα μακρύτερα, μια άλλη Αθήνα δοκίμαζε τη μεταπολεμική της λάμψη. Οι φωτεινές επιγραφές, τα νυχτερινά κέντρα και οι υποσχέσεις μιας καλύτερης ζωής σχημάτιζαν έναν κόσμο σχεδόν απρόσιτο για τους κατοίκους της παραγκούπολης. Αυτές οι δύο Αθήνες θα συναντιόνταν στη «Μαγική Πόλη».
Διαβάστε επίσης: Η AI έφτιαξε τη δική της «Οδύσσεια» πριν από την πρεμιέρα του Νόλαν – Οι ταινίες-μαϊμού αλλάζουν εποχή
Δύο πόλεις στο ίδιο κάδρο
Στο κέντρο της ιστορίας βρίσκεται ο Κοσμάς, ένας νεαρός οδηγός φορτηγού που υποδύεται ο Γιώργος Φούντας. Δουλεύει σκληρά, προσπαθεί να ξεχρεώσει το όχημά του και ονειρεύεται να φύγει από τη φτώχεια της συνοικίας. Μια πρόταση για εύκολο κέρδος τον οδηγεί σε παράνομη δοσοληψία με ανθρώπους του υποκόσμου και απειλεί να του στερήσει όσα έχει καταφέρει να αποκτήσει.
Ο Κούνδουρος χρησιμοποιεί την περιπέτεια του Κοσμά για να κινηματογραφήσει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια προσωπική δοκιμασία. Γύρω του κινούνται εργάτες, πρόσφυγες, μικροπωλητές και οικογένειες που επιβιώνουν χάρη στη μεταξύ τους αλληλεγγύη. Όταν ο ήρωας φτάσει στο αδιέξοδο, η γειτονιά θα γίνει η δύναμη που θα τον κρατήσει όρθιο.
Η κάμερα στρέφεται στα χαμόσπιτα και στους ανθρώπους που σπάνια χωρούσαν στην επίσημη εικόνα της πρωτεύουσας. Η «Μαγική Πόλη» αντλεί από τον ιταλικό νεορεαλισμό, κρατά όμως τον ρυθμό και τη συγκίνηση μιας λαϊκής ελληνικής αφήγησης. Η φτώχεια έχει πρόσωπο, κίνηση και αξιοπρέπεια. Η πόλη γίνεται μέρος της δράσης και όχι διακοσμητικό φόντο.
Ο Κούνδουρος βρισκόταν ακόμη στην αρχή του. Είχε σπουδάσει ζωγραφική και γλυπτική στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών και έμπαινε στον κινηματογράφο με τη ματιά του εικαστικού. Τα δυνατά ασπρόμαυρα κοντράστ, τα νυχτερινά πλάνα και η σύγκρουση ανάμεσα στο σκοτεινό Δουργούτι και στην Αθήνα των νέον προαναγγέλλουν τον κόσμο που θα αποκτήσει ολοκληρωμένη μορφή δύο χρόνια αργότερα στον «Δράκο».
Το σενάριο υπογράφει η συγγραφέας Μαργαρίτα Λυμπεράκη και τη μουσική ο Μάνος Χατζιδάκις. Δίπλα στον Γιώργο Φούντα εμφανίζονται η Μαργαρίτα Παπαγεωργίου, ο Στέφανος Στρατηγός, ο Μάνος Κατράκης, ο Μίμης Φωτόπουλος, ο Ανέστης Βλάχος και ο Ανδρέας Ντούζος. Η ταινία συγκεντρώνει πρόσωπα που θα ακολουθούσαν διαφορετικές διαδρομές, αφήνοντας το καθένα το δικό του αποτύπωμα στο ελληνικό θέατρο και σινεμά.
Η υπόσχεση στον Θανάση Βέγγο
Ανάμεσά τους βρίσκεται και ένας άνδρας χωρίς προηγούμενη κινηματογραφική εμπειρία. Ο Θανάσης Βέγγος είχε γνωρίσει τον Κούνδουρο στη Μακρόνησο, όπου υπηρέτησε τη στρατιωτική του θητεία ως «ανεπιθύμητος». Ο Κούνδουρος τού είχε μιλήσει για την ταινία που σχεδίαζε να γυρίσει και, όταν επέστρεψαν, τον αναζήτησε και του έδωσε έναν μικρό ρόλο.
Κανείς δεν μπορούσε τότε να γνωρίζει ότι αυτή η σύντομη εμφάνιση θα άνοιγε μία από τις πιο αγαπημένες διαδρομές του ελληνικού κινηματογράφου. Ο Βέγγος βρίσκεται ακόμη πριν από τους ρόλους που θα τον καθιέρωναν, πριν από την ξέφρενη κίνηση, τις ατάκες και τους καθημερινούς ήρωες που τον έκαναν σύμβολο μιας ολόκληρης εποχής. Στη «Μαγική Πόλη» καταγράφεται η στιγμή της εκκίνησης.
Η εμπειρία της Μακρονήσου περνά υπόγεια μέσα στην ταινία. Ο Βέγγος και ο Μάνος Κατράκης είχαν βρεθεί εκεί μαζί με τον Κούνδουρο. Στο Δουργούτι συναντήθηκαν ξανά, αυτή τη φορά μπροστά στην κάμερα. Η μνήμη της εξορίας μετασχηματίστηκε σε μια ιστορία για την ανάγκη, την αξιοπρέπεια και τη συλλογική δύναμη των ανθρώπων που ζουν στο περιθώριο.
Η γειτονιά που επέζησε στο φιλμ
Η «Μαγική Πόλη» ολοκληρώθηκε το 1954 και πραγματοποίησε την παγκόσμια πρεμιέρα της στο διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας. Μια από τις φτωχότερες και πιο αθέατες συνοικίες της Αθήνας έφτασε έτσι σε μία από τις σημαντικότερες κινηματογραφικές διοργανώσεις του κόσμου πριν ακόμη εμφανιστεί στις ελληνικές αίθουσες.
Στην Ελλάδα προβλήθηκε το 1955 και έκοψε 67.770 εισιτήρια, καταλαμβάνοντας την τέταρτη θέση ανάμεσα στις ταινίες της περιόδου 1954-1955. Η κοινωνική παρατήρηση του Κούνδουρου συνάντησε τη δύναμη της λαϊκής ιστορίας και τον δυναμισμό ενός εξαιρετικού καστ.
Μέσα στην επόμενη δεκαετία, η παραγκούπολη του Δουργουτιού θα κατεδαφιζόταν. Οι δρόμοι θα άλλαζαν, τα πρόχειρα καταλύματα θα εξαφανίζονταν και η περιοχή θα ακολουθούσε τη μεγάλη ανοικοδόμηση της Αθήνας. Η ταινία απέκτησε έτσι μια σημασία που ξεπερνούσε την αρχική της μυθοπλασία: έγινε κινηματογραφικό αρχείο μιας γειτονιάς λίγο πριν σβήσει η παλιά της μορφή.
Σήμερα, η «Μαγική Πόλη» κουβαλά πολλές πρώτες φορές. Είναι η πρώτη μεγάλου μήκους ταινία του Νίκου Κούνδουρου, η πρώτη εμφάνιση του Θανάση Βέγγου και η πρώτη ολοκληρωμένη κατάθεση ενός δημιουργού που θα στρεφόταν ξανά και ξανά στους ανθρώπους και στους τόπους που έμεναν έξω από το επίσημο κάδρο.
Η μαγική πόλη του τίτλου αποκτά τελικά τη μορφή των ανθρώπων της. Βρίσκεται στη γειτονιά που κινητοποιείται για να προστατεύσει έναν δικό της άνθρωπο, στα πρόσωπα που επιμένουν μέσα στη φτώχεια και στην κάμερα που τα κοιτάζει από κοντά, χωρίς να τα εξωραΐζει.
Πριν η Αθήνα γεμίσει πολυκατοικίες και πριν ο Βέγγος γίνει «ο καλός μας άνθρωπος», ο Νίκος Κούνδουρος πρόλαβε να κινηματογραφήσει και τους δύο στην αρχή τους.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
