Νικολέττα Κατσιδήμα – Λάγιου: «Εχουμε αποδεχτεί, μοιρολατρικά, την ασχήμια»

Πρόσφατα κυκλοφόρησε η νέα της συλλογή «Ισαλος Γραμμή» (εκδ. Το Δόντι), με τη δύναμη του ποιητικού -και του πεζού-  λόγου της να αφήνει βαθιά το αποτύπωμά του, κατατάσσοντας τη λογοτεχνική της «φωνή» μεταξύ των ξεχωριστών. Η Νικολέττα Κατσιδήμα-Λάγιου μιλά στην «Π» για το βιβλίο της και τις διαφορετικές φόρμες γραφής που περιλαμβάνει, για το «κέντρισμα» της έμπνευσης, τον ρόλο της ποίησης, τη σημασία της παιδείας στη «διαμόρφωση ενός καλύτερου κόσμου».

-Κρατάμε στα χέρια μας την τρίτη σας ποιητική συλλογή με τίτλο «Ισαλος Γραμμή», ενώ η πρώτη σας εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα έγινε με τη συλλογή διηγημάτων τα «Περιστέρια» (2013). Νιώθετε εντονότερη την ανάγκη να εκφράζεστε μέσω της ποίησης, όπως φαίνεται από το εκδοθέν έργο σας, ή είναι τυχαίο;

Δεν πρόκειται για συνειδητή επιλογή, δεν είναι κάτι δηλαδή που το προαποφασίζω. Στο γράψιμο με ελκύει περισσότερο η πύκνωση και η αφαίρεση, στοιχεία που αποτελούν χαρακτηριστικά της ποίησης. Ως αναγνώστρια βέβαια απολαμβάνω την «ποίηση» παντού. Υπάρχει για παράδειγμα διάχυτη στα διηγήματα του Παπαδιαμάντη.

-Στην «Ισαλο Γραμμή» συμπεριλαμβάνονται τρία μικρά πεζά, μαζί με χαϊκού και 72 ποιητικές συνθέσεις. Πείτε μας γι’ αυτή τη συνύπαρξη.

Υπάρχουν διάφορες φόρμες γραφής και προσφέρουν διαφορετικές δυνατότητες. Για παράδειγμα, το να πιέσει ο δημιουργός το νόημα να εκφραστεί μέσα στις 17 συλλαβές ενός χαϊκού παρέχει τη δυνατότητα ανακάλυψης του πραγματικά ουσιώδους. Πολλά επίσης αποκαλύπτονται, τόσο στον δημιουργό όσο και στον αναγνώστη, από όσα επιλέγει ο πρώτος να μην πει κι έμμεσα αχνοφαίνονται από όσα τελικά λέει. Τουλάχιστον αυτήν την αίσθηση μου αφήνει η δική μου ενασχόληση με αυτήν την ολιγοσύλλαβη φόρμα. Ο πεζός λόγος από την άλλη, ο απελευθερωμένος από την πίεση του επιβεβλημένου ρυθμού που χαρακτηρίζει ακόμα και τον ελεύθερο στίχο, επιτρέπει στον δημιουργό έναν ελεγχόμενο αυθορμητισμό, ο οποίος και πάλι εξυπηρετεί το νόημα από μια άλλη τώρα σκοπιά. Αυτήν της «προφορικότητας» με την οποία εξάλλου είναι πιο εξοικειωμένοι οι περισσότεροι αναγνώστες.

-Η μία εκ των 4 ενοτήτων του βιβλίου σας περιλαμβάνει ποιητικές συνθέσεις με ρίμα. Ποιες οι προκλήσεις εν προκειμένω;

Η ομοιοκαταληξία όπως και το μέτρο απαιτούν μια πειθαρχία που ίσως να φαντάζει ως περιορισμός. Υπάρχει όμως ένα κέρδος σε αυτήν την πειθαρχία και μία ομορφιά η οποία δεν γίνεται άμεσα αντιληπτή: η ομορφιά της μουσικότητας που υποβόσκει ως μελωδική υπόκρουση και η οποία κάνει τον στίχο να «ακούγεται» μέσα στον νου του αναγνώστη. Αλλες λέξεις καταβυθίζονται κι άλλες αναδύονται, ανάλογα με τις καταβυθίσεις και τις ανυψώσεις του μέτρου. Επίσης, η επιλογή της κατάλληλης λέξης προκειμένου να ταιριάξει στη ρίμα μπορεί να είναι κάτι το επίμοχθο για τον δημιουργό, αλλά κρύβει κι εκπλήξεις αφού ενίοτε οδηγεί σε μονοπάτια απρόβλεπτα όσον αφορά την έκφραση αυτού που ήθελε να πει.

-Τι μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για να αρχίσει να διαμορφώνεται μέσα σας ένα ποίημα; Και, συνήθως, τα ποιήματά σας γεννιούνται από την ομορφιά ή την ασχήμια, γύρω μας;

Το έναυσμα το πυροδοτεί κυρίως η μεγέθυνση κάποιας «λεπτομέρειας». Και τις περισσότερες φορές η ασχήμια γεννά το ποίημα παρά η ομορφιά. Ισως το ποίημα να τοποθετείται ως κάτοπτρο μπροστά στην κοινωνία με την ελπίδα πως αν αυτή αντικρίσει τον αποκρουστικό εαυτό της θα αφυπνιστεί και θα αλλάξει. Κάνει τέτοιες ουτοπικές σκέψεις ο δημιουργός, ελπίζοντας πάντα πως δεν θα είναι εντέλει ουτοπικές. Η αποτύπωση της ομορφιάς αποτελεί, θα έλεγα, έναν τρόπο αποθέωσής της. Χρειάζεται ο άνθρωπος να συγκρούεται μετωπικά με αυτήν προκειμένου να καταστεί ικανός να σοκάρεται από την ασχήμια. Μόνο έτσι θα επαναστατήσει εναντίον της. Επειδή αυτή είναι που υπερτερεί και κατακλύζει τα πάντα, μοιρολατρικά την έχουμε αποδεχτεί.

-«[…] άλλοι/ θαλασσοπνίγονται/στα ποιήματα/για να συναντηθούνε». Στίχοι από την ποιητική σύνθεση «Θαλασσοπνίγονται». Τι απαιτεί και τι προσφέρει, κατά τη γνώμη σας, αυτή η κοπιώδης συνάντηση με την ποίηση;

Απαιτεί αφοσίωση και ταυτόχρονα προθυμία και ικανότητα εμβάθυνσης. Θα έλεγα επίσης κι επιμονή. Δεν αποκαλύπτεται εύκολα η αλήθεια της. Πολλές φορές, άλλο ποίημα τελικά αντιλαμβάνεσαι πως διαβάζεις, διαβάζοντας για πολλοστή φορά το… ίδιο ποίημα. Προσφέρει βέβαια, εν είδει αποζημίωσης θα λέγαμε, τον πιο βαθύ, τον πιο γοητευτικό κι άρα πιο αποτελεσματικό τρόπο επικοινωνίας και συνάντησης με τον μέγα άγνωστο, τον συνάνθρωπο. Είναι κάτι για το οποίο διψά ο σύγχρονος άνθρωπος, αφού ζει σε συνθήκες σχεδόν απαγορευτικές για επικοινωνία κι επαφή. Για αυτό και πιστεύω πως η απομάκρυνση από την ποίηση και την τέχνη γενικότερα είναι μια βασική αιτία για τα συναισθήματα της μοναξιάς και της αλλοτρίωσης που χαρακτηρίζουν τις ανθρώπινες σχέσεις.