Νόμπελ Ιατρικής 2026: Στους τρεις επιστήμονες που έμαθαν να «ελέγχουν» κύτταρα με το φως

Στους Καρλ Ντάισσεροθ, Πίτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ απονεμήθηκε το Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής 2026, για τις ανακαλύψεις τους γύρω από τα φωτοελεγχόμενα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική.

Η ανακοίνωση έγινε τη Δευτέρα 5 Οκτωβρίου από το Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη, ανοίγοντας επίσημα την εβδομάδα των φετινών Βραβείων Νόμπελ.

Πίσω από τον δύσκολο όρο «οπτογενετική» βρίσκεται μια τεχνική που έδωσε στους επιστήμονες ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο: τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν φως για να ελέγχουν τη δραστηριότητα συγκεκριμένων κυττάρων, με ιδιαίτερα σημαντική εφαρμογή στη μελέτη των νευρώνων και του εγκεφάλου.

Τι είναι η οπτογενετική

Η βάση της τεχνικής βρίσκεται σε φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες, οι οποίες μπορούν να λειτουργούν σαν μικροσκοπικοί «διακόπτες».

Όταν τα κατάλληλα κύτταρα αποκτήσουν αυτές τις πρωτεΐνες, οι ερευνητές μπορούν να χρησιμοποιήσουν φως συγκεκριμένου μήκους κύματος για να επηρεάσουν τη λειτουργία τους.

Στην πράξη, αυτό έδωσε τη δυνατότητα στους επιστήμονες να ενεργοποιούν ή να αναστέλλουν με μεγάλη ακρίβεια συγκεκριμένους νευρώνες και να παρακολουθούν τι αλλάζει στη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η οπτογενετική εξελίχθηκε έτσι σε ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία της σύγχρονης νευροεπιστήμης, επιτρέποντας τη μελέτη νευρωνικών κυκλωμάτων με τρόπο που προηγουμένως δεν ήταν εφικτός.

Καρλ Ντάισσεροθ: Από το Στάνφορντ στην κορυφή των Νόμπελ

Ο Καρλ Ντάισσεροθ είναι Αμερικανός επιστήμονας και γιατρός, καθηγητής Βιομηχανικής, Ψυχιατρικής και Συμπεριφορικών Επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Στάνφορντ.

Το όνομά του έχει συνδεθεί στενά με την ανάπτυξη της οπτογενετικής και με τεχνολογίες που επέτρεψαν στους ερευνητές να εξετάζουν με πρωτοφανή ακρίβεια τόσο τη δομή όσο και τη λειτουργία του εγκεφάλου.

Η δουλειά του επέκτεινε τις πρώτες ανακαλύψεις γύρω από τις φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες, δείχνοντας πώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τον έλεγχο νευρικών κυττάρων με φως.

Πίτερ Χέγκεμαν: Η ανακάλυψη που άνοιξε τον δρόμο

Ο Πίτερ Χέγκεμαν είναι Γερμανός βιοφυσικός και καθηγητής Πειραματικής Βιοφυσικής στο Πανεπιστήμιο Χούμπολτ του Βερολίνου.

Έγινε γνωστός για τη δουλειά του πάνω στις channelrhodopsins, μια κατηγορία φωτοευαίσθητων ιοντικών καναλιών.

Οι συγκεκριμένες πρωτεΐνες αντιδρούν στο φως και αποτέλεσαν τη βιολογική βάση πάνω στην οποία οικοδομήθηκε η σύγχρονη οπτογενετική.

Γκέοργκ Νάγκελ: Τα εργαλεία που έκαναν το φως «διακόπτη»

Ο Γκέοργκ Νάγκελ είναι Γερμανός βιοφυσικός και καθηγητής Νευροφυσιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Βίρτσμπουργκ.

Η έρευνά του επικεντρώθηκε στους μικροβιακούς φωτοϋποδοχείς και στην ανάπτυξη εργαλείων που αξιοποιήθηκαν στη συνέχεια στην οπτογενετική.

Η δουλειά των Χέγκεμαν και Νάγκελ πάνω στις φωτοευαίσθητες πρωτεΐνες έδωσε το κρίσιμο βιολογικό εργαλείο, ενώ η μετέπειτα αξιοποίησή του από τον Ντάισσεροθ επέτρεψε τον έλεγχο της δραστηριότητας νευρικών κυττάρων με φως.

Το πρώτο Νόμπελ του 2026

Η ανακοίνωση του Νόμπελ Φυσιολογίας και Ιατρικής έγινε λίγο μετά τις 12:00 ώρα Ελλάδας.

Όπως συμβαίνει κάθε χρόνο, τα ονόματα των υποψηφίων παρέμειναν μυστικά μέχρι την επίσημη ανακοίνωση, καθώς η Επιτροπή Νόμπελ δεν δημοσιοποιεί εκ των προτέρων τις υποψηφιότητες.

Το περσινό Νόμπελ Ιατρικής είχε απονεμηθεί στους Μαίρη Ε. Μπρούνκοφ, Φρεντ Ράμσντελ και Σιμόν Σακαγκούτσι για τις ανακαλύψεις τους γύρω από τους μηχανισμούς με τους οποίους το ανοσοποιητικό σύστημα αποφεύγει να επιτίθεται στους ίδιους τους ιστούς του οργανισμού.

Πότε ανακοινώνονται τα υπόλοιπα Νόμπελ

Με την Ιατρική άνοιξε η φετινή εβδομάδα των βραβείων.

Την Τρίτη 6 Οκτωβρίου ακολουθεί το Νόμπελ Φυσικής και την Τετάρτη 7 Οκτωβρίου το Νόμπελ Χημείας.

Το Νόμπελ Λογοτεχνίας θα ανακοινωθεί την Πέμπτη 8 Οκτωβρίου και το Νόμπελ Ειρήνης την Παρασκευή 9 Οκτωβρίου.

Η σειρά των ανακοινώσεων ολοκληρώνεται στις 12 Οκτωβρίου με το Βραβείο Οικονομικών Επιστημών στη μνήμη του Άλφρεντ Νόμπελ.

Το χρηματικό έπαθλο για κάθε κατηγορία ανέρχεται φέτος σε 12 εκατομμύρια σουηδικές κορώνες, περίπου 1,2 εκατ. δολάρια, ανεξάρτητα από το αν το βραβείο μοιραστεί μεταξύ περισσότερων νικητών.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Νορβηγία: Βάζει «φρένο» στα γυαλιά AI σε πάρκα, σχολεία και παραλίες – Ο φόβος της κρυφής καταγραφής
• Κρίστα Πάικ: Δεν έχει ξυπνήσει μετά την εκτέλεση που απέτυχε – «Ίσως να μην αναρρώσει ποτέ»
• Βιετνάμ: Έκλεψαν 2.700 γάτες μέσα στη νύχτα για να τις πουλήσουν για κρέας – 12 συλλήψεις
• Ισπανία: Πρόωρες εκλογές στις 29 Νοεμβρίου – Η απόφαση Σάντσεθ μετά την ήττα στη Βουλή
• Πανώλη στη Ρωσία: Νεκρή 28χρονη τεχνικός – Στο μικροσκόπιο 189 επαφές της

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News