Ο σεισμός της Κρήτης που «γονάτισε» τον Φάρο της Αλεξάνδρειας – Το τσουνάμι που διέσχισε τη Μεσόγειο

Πελοπόννησος Newsroom

Ένας από τους ισχυρότερους σεισμούς που έχουν καταγραφεί στην ιστορία της Ανατολικής Μεσογείου ξεκίνησε από την περιοχή του ελληνικού τόξου, έπληξε με σφοδρότητα την Κρήτη και έστειλε ένα καταστροφικό τσουνάμι εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά. Όταν τα κύματα έφτασαν στην Αλεξάνδρεια, ανάμεσα στα κτίσματα που δέχθηκαν το βαρύτερο πλήγμα βρισκόταν ένα από τα πιο διάσημα οικοδομήματα που είχε δημιουργήσει ποτέ ο αρχαίος κόσμος: ο Φάρος της Αλεξάνδρειας.

Ο σεισμός σημειώθηκε στις 8 Αυγούστου 1303, πιθανότατα κοντά στην Κρήτη, και το μέγεθός του εκτιμάται σήμερα περίπου στους 8 βαθμούς, με ορισμένες επιστημονικές μελέτες να τοποθετούν την εκτίμηση ακόμη υψηλότερα. Επειδή προηγήθηκε κατά αιώνες της σεισμολογικής καταγραφής με όργανα, το ακριβές μέγεθος και η θέση της σεισμικής πηγής εξακολουθούν να συζητούνται από τους επιστήμονες.

Η Κρήτη στο επίκεντρο μιας τεράστιας καταστροφής

Οι ιστορικές πηγές περιγράφουν εκτεταμένες καταστροφές στην Κρήτη, η οποία βρισκόταν τότε υπό ενετική κυριαρχία. Ο Χάνδακας, το σημερινό Ηράκλειο, υπέστη πολύ σοβαρές ζημιές, ενώ οι επιπτώσεις καταγράφηκαν σε ολόκληρο το νησί.

Το γεγονός, όμως, ξεπέρασε κατά πολύ τα όρια της Κρήτης.

Το τσουνάμι που ακολούθησε καταγράφηκε σε μεγάλο τμήμα της Ανατολικής Μεσογείου. Επιστημονικές μελέτες έχουν εντοπίσει αναφορές για τις επιπτώσεις του από τη Ρόδο και την Πελοπόννησο μέχρι την Αίγυπτο, τη Συρία και άλλες παράκτιες περιοχές. Η Αλεξάνδρεια βρέθηκε στη διαδρομή του και υπέστη σοβαρές ζημιές.

Η περίπτωση του 1303 θεωρείται μέχρι σήμερα ένα από τα σημαντικότερα ιστορικά παραδείγματα μεγάλου σεισμού στο ελληνικό τόξο που είχε συνέπειες πολύ πέρα από τον ελλαδικό χώρο.

Ο Φάρος που στεκόταν για περισσότερα από 1.500 χρόνια

Την εποχή του σεισμού, ο Φάρος της Αλεξάνδρειας ήταν ήδη ένα από τα διασημότερα μνημεία του κόσμου.

Η κατασκευή του είχε αρχίσει επί Πτολεμαίου Α΄ και ολοκληρώθηκε στις αρχές του 3ου αιώνα π.Χ., επί Πτολεμαίου Β΄ Φιλαδέλφου. Υψωνόταν στη νησίδα Φάρος, στην είσοδο του λιμανιού της Αλεξάνδρειας, και οι εκτιμήσεις για το ύψος του ξεπερνούν τα 100 μέτρα.

Για αιώνες καθοδηγούσε τα πλοία προς ένα από τα σημαντικότερα εμπορικά και πολιτιστικά κέντρα της Μεσογείου. Η φήμη του ήταν τέτοια ώστε συμπεριλήφθηκε στα Επτά Θαύματα του αρχαίου κόσμου, ενώ η ίδια η λέξη «φάρος» πέρασε σε πολλές γλώσσες με τη σημασία του πύργου που καθοδηγεί τα πλοία.

Μέχρι το 1303, ωστόσο, το οικοδόμημα είχε ήδη τραυματιστεί από προηγούμενους σεισμούς. Ισχυρές δονήσεις, ιδιαίτερα τον 10ο αιώνα, είχαν προκαλέσει καταρρεύσεις στα ανώτερα τμήματά του.

Το χτύπημα από το οποίο δεν ανέκαμψε

Ο σεισμός του 1303 αποδείχθηκε καθοριστικός.

Αραβικές χρονικές πηγές περιγράφουν σημαντικές καταρρεύσεις στον Φάρο, ενώ το Κέντρο Αλεξανδρινών Μελετών σημειώνει ότι ο σεισμός κατέστρεψε περίπου το ένα τρίτο της Αλεξάνδρειας και προκάλεσε σοβαρότατες ζημιές τόσο στα τείχη της πόλης όσο και στον Φάρο.

Το μνημείο δεν εξαφανίστηκε εκείνη την ημέρα. Αυτό είναι ίσως το πιο ενδιαφέρον σημείο της ιστορίας του.

Το χτύπημα του 1303 θεωρείται περισσότερο η στιγμή κατά την οποία η μακρά παρακμή του έγινε μη αναστρέψιμη. Τμήματά του παρέμειναν όρθια και τις επόμενες δεκαετίες, όμως η λειτουργία και η δομική του ακεραιότητα είχαν πλέον υπονομευθεί σοβαρά.

Ο Ιμπν Μπατούτα είδε το ερείπιο

Μια από τις σημαντικότερες μαρτυρίες έρχεται λίγα χρόνια αργότερα από τον διάσημο Μαροκινό περιηγητή Ιμπν Μπατούτα.

Όταν έφτασε στην Αλεξάνδρεια το 1326, περιέγραψε τον Φάρο ως σοβαρά κατεστραμμένο, αλλά ακόμη προσβάσιμο. Όταν επέστρεψε το 1349, η κατάσταση είχε αλλάξει δραματικά: οι καταστροφές ήταν πλέον τέτοιες ώστε δεν μπορούσε να φτάσει ούτε στην είσοδό του.

Η μαρτυρία του επιβεβαιώνει ότι το τέλος του Φάρου δεν ήρθε με μία θεαματική κατάρρευση, αλλά μέσα από μια αλληλουχία σεισμών, ζημιών και εγκατάλειψης.

Από ένα από τα Επτά Θαύματα στο φρούριο Καΐτ Μπέη

Τα ερείπια του Φάρου παρέμειναν στην περιοχή μέχρι τον 15ο αιώνα. Στη θέση του κατασκευάστηκε στη συνέχεια το φρούριο του Καΐτ Μπέη, το οποίο δεσπόζει ακόμη στην είσοδο του ανατολικού λιμανιού της Αλεξάνδρειας.

Για την κατασκευή του χρησιμοποιήθηκαν και λίθοι που αποδίδονται στον παλαιό Φάρο, ενώ μεγάλα αρχιτεκτονικά μέλη του αρχαίου οικοδομήματος έχουν εντοπιστεί στον βυθό γύρω από τη θέση του μνημείου.

Ο σεισμός του 1303 άφησε έτσι ένα παράξενο νήμα ανάμεσα στην Κρήτη και την Αλεξάνδρεια: ένα ακραίο φυσικό γεγονός στο ελληνικό τόξο διέσχισε την Ανατολική Μεσόγειο και έδωσε το καθοριστικό χτύπημα σε ένα οικοδόμημα που στεκόταν για περισσότερο από μιάμιση χιλιετία.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News