Ο Τσιόλκας ήξερε τι μπορεί να κάνει ένα χαστούκι

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Σε παραλία της Αιγιάλειας, δύο λουόμενοι κατήγγειλαν ότι είδαν μητέρα να χαστουκίζει τον 6χρονο γιο της. Η Αστυνομία προχώρησε στη σύλληψη της γυναίκας και του πατέρα του παιδιού, ενώ ο ανήλικος εξετάστηκε στο Καραμανδάνειο και παραδόθηκε προσωρινά στη θεία του. Η υπόθεση βρίσκεται σε δικαστική διερεύνηση και οι συνθήκες του περιστατικού θα κριθούν από τις αρμόδιες Αρχές.

Η είδηση ανήκει στο αστυνομικό και δικαστικό ρεπορτάζ. Εχει, όμως, μια παράξενη πολιτιστική ηχώ. Θυμίζει σχεδόν αναπόφευκτα «Το Χαστούκι» του Χρήστου Τσιόλκα, το μυθιστόρημα που έχτισε ολόκληρη την πλοκή του πάνω σε μία κίνηση του χεριού και σε όλα όσα ακολουθούν μετά.

Το χαστούκι που διέλυσε ένα τραπέζι

Το «The Slap» γράφτηκε εξαρχής στα αγγλικά και κυκλοφόρησε στην Αυστραλία το 2008. Στα ελληνικά εκδόθηκε δύο χρόνια αργότερα από την Ωκεανίδα, σε μετάφραση Βασίλη Κιμούλη, με τον τίτλο «Το Χαστούκι».

Σε ένα μπάρμπεκιου στα προάστια της Μελβούρνης, ένας άνδρας χαστουκίζει το παιδί ενός άλλου ζευγαριού. Το αγόρι έχει φερθεί άσχημα και εκείνος θεωρεί ότι επεμβαίνει εκεί όπου οι γονείς δεν το κάνουν. Από εκείνο το σημείο, η παρέα χωρίζεται στα δύο.

Ο Τσιόλκας δεν ενδιαφέρεται να αποφασίσει για λογαριασμό του αναγνώστη αν το παιδί ήταν «κακομαθημένο». Αφηγείται το περιστατικό μέσα από οκτώ πρόσωπα, επειδή κάθε χαρακτήρας χρειάζεται να δώσει διαφορετικό όνομα στην ίδια πράξη: κακοποίηση, πειθαρχία, προσβολή ή μια παρορμητική κίνηση που δεν δικαιολογεί όσα ακολούθησαν.

Στην πραγματικότητα, κανείς στο βιβλίο δεν τσακώνεται μόνο για το παιδί. Το χαστούκι δίνει σε όλους την ευκαιρία να μιλήσουν για τους γάμους τους, τις απιστίες, την καταγωγή, την κοινωνική τους θέση και τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουν τα δικά τους παιδιά. Δεν δημιουργεί τις ρωγμές. Απλώς τις κάνει ορατές.

Το βιβλίο ξεπέρασε το ένα εκατομμύριο αντίτυπα και κυκλοφόρησε σε 28 χώρες, σύμφωνα με τον Penguin Random House. Δεν έγινε ταινία, αλλά δύο τηλεοπτικές μίνι σειρές: την αυστραλιανή παραγωγή οκτώ επεισοδίων του 2011 και το αμερικανικό ριμέικ του NBC το 2015, με την Ούμα Θέρμαν, τον Πίτερ Σάρσγκαρντ και τον Ζάκαρι Κουίντο. Η τηλεόραση επέτρεψε στην ιστορία να κρατήσει το βασικό τέχνασμα του βιβλίου: κάθε επεισόδιο ξανακοίταζε το ίδιο γεγονός από διαφορετική θέση. 

Η αυστραλιανή τηλεοπτική μεταφορά του «The Slap» προβλήθηκε το 2011 και αφηγήθηκε την ιστορία μέσα από οκτώ διαφορετικά πρόσωπα

Ο Πουατιέ το επέστρεψε, η Σερ το έκανε ατάκα

Ο κινηματογράφος είχε χρησιμοποιήσει το χαστούκι πολλές δεκαετίες πριν από τον Τσιόλκα. Αλλοτε ως απόδειξη εξουσίας και άλλοτε ως εύκολο κωμικό σημείο. Δύο από τα γνωστότερα παραδείγματα έχουν, μάλιστα, την υπογραφή του ίδιου σκηνοθέτη.

Στο «In the Heat of the Night» του 1967, ο Σίντνεϊ Πουατιέ υποδύεται τον Βίρτζιλ Τιμπς, έναν μαύρο αστυνομικό από τη Φιλαδέλφεια που ερευνά έναν φόνο στον αμερικανικό Νότο. Οταν ένας λευκός ρατσιστής γαιοκτήμονας τον χαστουκίζει, ο Τιμπς ανταποδίδει αμέσως.

Η σκηνή δεν υπήρχε στο μυθιστόρημα του Τζον Μπολ πάνω στο οποίο βασίστηκε η ταινία. Ο Νόρμαν Τζούισον είχε εξηγήσει ότι μέχρι τότε ένας μαύρος πρωταγωνιστής δεν είχε χαστουκίσει πίσω έναν λευκό άνδρα σε μεγάλη αμερικανική παραγωγή. Το χτύπημα του Πουατιέ δεν ήταν κινηματογραφικός τσαμπουκάς. Ηταν η άρνησή του να δεχτεί τον ρόλο που του είχε επιβάλει μια ολόκληρη κοινωνία.

Είκοσι χρόνια αργότερα, ο ίδιος σκηνοθέτης γύρισε ένα τελείως διαφορετικό χαστούκι.

Στο «Moonstruck», ο Ρόνι του Νίκολας Κέιτζ δηλώνει τον έρωτά του στη Λορέτα. Η Σερ τον χαστουκίζει δύο φορές και του πετά την ατάκα που έμεινε στην ιστορία: «Snap out of it!».

Η σκηνή έχει κωμικό ρυθμό, αλλά η Λορέτα δεν προσπαθεί μόνο να συνεφέρει τον Ρόνι. Προσπαθεί να συνεφέρει και τον εαυτό της, μετά τη νύχτα που έχουν περάσει μαζί. Τα χαστούκια υποτίθεται ότι θα τελειώσουν μια σχέση που μόλις έχει αρχίσει. Αποτυγχάνουν θεαματικά.

Η Σερ κέρδισε το Οσκαρ Α΄ Γυναικείου Ρόλου και η ατάκα έγινε κομμάτι της ποπ γλώσσας. Ο Τζούισον είχε γυρίσει το χαστούκι ως πολιτική αντίσταση το 1967 και ως ερωτική κωμωδία το 1987.

Το αστείο που γέρασε

Στο «Airplane!» του 1980, μία επιβάτις πανικοβάλλεται και η αεροσυνοδός προσπαθεί να τη συνεφέρει με ένα χαστούκι. Ακολουθεί ένας δεύτερος επιβάτης, μετά ένας τρίτος, μέχρι που η κάμερα αποκαλύπτει μια ολόκληρη ουρά ανθρώπων που περιμένουν κρατώντας γάντια του μποξ, ρόπαλα και όλο και πιο παράλογα αντικείμενα.

Η σκηνή σατίριζε το γνώριμο κλισέ των ταινιών καταστροφής: τη «υστερική γυναίκα» που έπρεπε να δεχτεί ένα χαστούκι για να επανέλθει στα λογικά της. Η ιδέα να σχηματιστεί ολόκληρη ουρά προήλθε από την ίδια την ηθοποιό Λι Μπράιαντ και εξελίχθηκε σε ένα από τα διασημότερα gags της ταινίας. 

Παραμένει μια εξαιρετικά στημένη σκηνή παραλόγου. Σήμερα, όμως, το αστείο αποκαλύπτει και πόσο αυτονόητη παρουσιαζόταν κάποτε η βία όταν είχε στόχο να βάλει κάποιον -συνήθως μια γυναίκα- «στη θέση του».

Το χαστούκι που βαφτίστηκε μάθημα

Στο «Whiplash» του Ντάμιεν Σαζέλ, ο Τέρενς Φλέτσερ δεν χαστουκίζει τον νεαρό ντράμερ επειδή χάνει στιγμιαία τον έλεγχο. Το κάνει ψύχραιμα και μεθοδικά.

Αναγκάζει τον Αντριου να μετρά τον ρυθμό και τον χτυπά επανειλημμένα στο πρόσωπο, απαιτώντας να του πει αν παίζει πιο γρήγορα ή πιο αργά από όσο πρέπει. Το χαστούκι γίνεται μέρος του μαθήματος. Η ταπείνωση βαφτίζεται μέθοδος και η κακοποίηση παρουσιάζεται ως το αναγκαίο τίμημα για τη δημιουργία ενός σπουδαίου μουσικού.

Εδώ βρίσκεται και η πιο ανθεκτική δικαιολογία κάθε τέτοιου χτυπήματος: έγινε «για το καλό του». Το «Whiplash» δεν αφήνει τον θεατή να ξεφύγει εύκολα, επειδή τον αναγκάζει να παρακολουθήσει τη βία και, λίγο αργότερα, να θαυμάσει το καλλιτεχνικό αποτέλεσμα που ακολούθησε.

Ο Φλέτσερ του Τζ. Κ. Σίμονς μετατρέπει την ταπείνωση και τη σωματική βία σε μέθοδο διδασκαλίας στο «Whiplash»

Το Οσκαρ που εξαφανίστηκε

Στις 27 Μαρτίου 2022, ο Γουίλ Σμιθ ανέβηκε στη σκηνή των Οσκαρ και χαστούκισε τον Κρις Ροκ, μετά το σχόλιο του κωμικού για την Τζέιντα Πίνκετ Σμιθ.

Για μερικά δευτερόλεπτα, εκατομμύρια θεατές πίστεψαν ότι έβλεπαν ένα προσχεδιασμένο αστείο. Η εικόνα έμοιαζε υπερβολικά κινηματογραφική: δύο σταρ, μια άψογα φωτισμένη σκηνή και ένα χτύπημα μπροστά στις κάμερες. Μόνο όταν ο Σμιθ επέστρεψε στη θέση του και άρχισε να φωνάζει έγινε σαφές ότι η παράσταση είχε σταματήσει.

Λίγο αργότερα κέρδισε το Οσκαρ Α΄ Ανδρικού Ρόλου για το «King Richard». Ελάχιστοι, όμως, θυμούνται εκείνη τη βραδιά για το βραβείο. Ο Σμιθ παραιτήθηκε από την Ακαδημία και αποκλείστηκε για δέκα χρόνια από τις εκδηλώσεις της. 

Αυτά τα χαστούκια δεν ανήκουν στην ίδια ηθική κατηγορία. Αυτό ακριβώς είναι το ενδιαφέρον τους. Το 1967, το κοινό χειροκρότησε ένα χτύπημα ως πράξη αντίστασης. Το 1980 γέλασε. Το 1987 το συνέδεσε με μία ερωτική ατάκα. Το 2014 το αναγνώρισε ως κακοποίηση μεταμφιεσμένη σε διδασκαλία. Το 2022 χρειάστηκε μερικά δευτερόλεπτα για να ξεχωρίσει το θέαμα από την πραγματική βία.

Η υπόθεση της Αιγιάλειας θα κριθεί από τη Δικαιοσύνη, όχι από τις κινηματογραφικές αναφορές. Η ταχύτητα, όμως, με την οποία σχηματίζονται τα αντίπαλα στρατόπεδα ήταν ακριβώς το θέμα του Τσιόλκα. Το χέρι σηκώνεται μία φορά. Οι δικαιολογίες και οι καταδίκες αρχίζουν αμέσως μετά.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News