Από το «Like a Prayer» στο Met Gala: Πώς η Παναγία πέρασε στην ποπ κουλτούρα

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Αρκούν ένα μπλε πέπλο, ένα φωτοστέφανο, μια μητέρα με παιδί. Η εικόνα της Παναγίας αναγνωρίζεται αμέσως, ακόμη και όταν έχει απομακρυνθεί από τον ναό, την αγιογραφία ή τον αναγεννησιακό πίνακα όπου τη συναντήσαμε πρώτη φορά.

Αυτή η αναγνωρισιμότητα εξηγεί και τη μακρά παρουσία της στην ποπ κουλτούρα. Η μουσική, η μόδα, η φωτογραφία και η σύγχρονη τέχνη δανείστηκαν τα χρώματα και τη στάση του σώματος, το πέπλο και την καρδιά, την εικόνα της μητέρας αλλά και την ένταση ανάμεσα στο ιερό και το ανθρώπινο.

Το μπλε ένδυμα αποτελεί έναν από τους παλαιότερους αυτούς κώδικες. Η Παναγία απεικονιζόταν συχνά στην ευρωπαϊκή ζωγραφική με ακριβό ultramarine, ώστε να υπογραμμίζεται η ιερότητά της. Η National Gallery του Λονδίνου εξηγεί πώς το χρώμα συνδέθηκε τόσο στενά μαζί της, ώστε εξακολουθεί να αναγνωρίζεται ως «Marian blue».

Η «Madonna and Child» του Duccio di Buoninsegna, έργο περίπου του 1290–1300

Η Madonna δεν διάλεξε το όνομά της

Η πιο διάσημη συνάντηση της Παναγίας με την ποπ βρίσκεται ήδη σε ένα όνομα. Το Madonna, όμως, δεν ήταν μια έξυπνη επιλογή καλλιτεχνικού ψευδωνύμου. Η Madonna Louise Ciccone πήρε το όνομα της μητέρας της και μεγάλωσε σε μια καθολική οικογένεια στο Μίσιγκαν.

Σε συνέντευξή της στο «Time» το 1985 είχε πει ότι, όταν άρχισε να ασχολείται με τη μουσική, όλοι θεωρούσαν πως είχε επινοήσει το όνομα για τη σκηνή. Εκείνη δεν μπήκε στον κόπο να τους διορθώσει.

Η καθολική ανατροφή της έγινε σταδιακά μέρος της καλλιτεχνικής της γλώσσας. Η στιγμή που αυτή η σχέση πέρασε οριστικά στην ιστορία της ποπ ήρθε το 1989, με το «Like a Prayer».

Στο βιντεοκλίπ της Mary Lambert, η Madonna βλέπει έναν φόνο και έναν μαύρο άνδρα να συλλαμβάνεται άδικα. Καταφεύγει σε μια εκκλησία, προσεύχεται μπροστά στο άγαλμα ενός μαύρου αγίου, εμφανίζεται με στίγματα στα χέρια, τραγουδά με χορωδία γκόσπελ και χορεύει μπροστά σε φλεγόμενους σταυρούς.

Η Παναγία δεν εμφανίζεται στο βίντεο. Εμφανίζεται, όμως, ο κόσμος μέσα στον οποίο είχε μεγαλώσει η Madonna, μαζί με τις ενοχές, τις απαγορεύσεις και τα σύμβολά του. Η ενδυματολόγος Marlene Stewart εξήγησε αργότερα στη «Vogue» ότι η ανάμειξη θρησκευτικής και σεξουαλικής έκστασης ήταν συνειδητή. Οι αντιδράσεις οδήγησαν την Pepsi να αποσύρει τη διαφημιστική καμπάνια που είχε συνδέσει με το τραγούδι.

Έναν χρόνο αργότερα η Madonna ονόμασε την πρώτη μεγάλη συλλογή επιτυχιών της «The Immaculate Collection». Ο τίτλος παρέπεμπε στην Άμωμη Σύλληψη, τη διδασκαλία που αφορά τη σύλληψη της ίδιας της Παναγίας χωρίς το προπατορικό αμάρτημα. Ήταν ταυτόχρονα θρησκευτικό λογοπαίγνιο και μια απολύτως σοβαρή δήλωση ότι η ποπ είχε πλέον τη δική της «άψογη συλλογή».

Τα φωτοστέφανα του Jean Paul Gaultier

Η μόδα είχε από καιρό ανακαλύψει την ένταση των θρησκευτικών συμβόλων. Ο Jean Paul Gaultier την έφερε ολόκληρη στην πασαρέλα με τη συλλογή υψηλής ραπτικής «Les Vierges» για την άνοιξη του 2007.

Φωτοστέφανα, πέπλα, καρδιές, βιτρό και εκκλησιαστικές δαντέλες μετατράπηκαν σε φορέματα. Η κριτική της «Vogue» εντόπισε στα ρούχα τα ξεθωριασμένα χρώματα των παλιών καρτών με αγίους και το χαρακτηριστικό «μπλε της Παναγίας». Ο Gaultier δεν αντέγραψε ένα θρησκευτικό ένδυμα. Πήρε τη σιλουέτα και τον συμβολισμό του και τα μετέφερε στην υψηλή ραπτική.

Το 2018 αυτή η σχέση βρέθηκε στο κέντρο της μεγαλύτερης έκθεσης που είχε διοργανώσει έως τότε το Metropolitan Museum of Art. Το «Heavenly Bodies: Fashion and the Catholic Imagination» έστησε έναν διάλογο ανάμεσα σε σύγχρονα ρούχα, βυζαντινή και μεσαιωνική τέχνη, καθώς και παπικά άμφια από το Βατικανό.

Η έκθεση απλώθηκε σε 25 αίθουσες και προσέλκυσε περισσότερους από 1,65 εκατομμύρια επισκέπτες. Στο Met Gala των εγκαινίων, η Lana Del Rey εμφανίστηκε με πέπλο και μια καρδιά διαπερασμένη από ξίφη, παραπέμποντας στην Παναγία των Επτά Θλίψεων. Η Madonna έκλεισε τη βραδιά κατεβαίνοντας τη μεγάλη σκάλα του μουσείου και τραγουδώντας το «Like a Prayer». Το βιντεοκλίπ που είχε προκαλέσει θύελλα το 1989 ακουγόταν πλέον μέσα στο σημαντικότερο μουσείο της Νέας Υόρκης.

Από τον Chris Ofili στην Beyoncé

Η σύγχρονη τέχνη προχώρησε πέρα από τη χρήση των γνώριμων συμβόλων. Το 1996 ο Βρετανός καλλιτέχνης Chris Ofili ζωγράφισε το «The Holy Virgin Mary», παρουσιάζοντας την Παναγία ως μαύρη γυναίκα μέσα σε ένα λαμπερό πορτοκαλί φόντο.

Ο Ofili χρησιμοποίησε χρώμα, γκλίτερ, ρητίνη, αποκόμματα περιοδικών και κοπριά ελέφαντα, υλικό που συναντάται και σε άλλα έργα του. Η παρουσίαση του πίνακα στο Brooklyn Museum το 1999 προκάλεσε πολιτική σύγκρουση, με τον τότε δήμαρχο της Νέας Υόρκης Ρούντι Τζουλιάνι να απειλεί ότι θα διακόψει τη χρηματοδότηση του μουσείου. Ο πίνακας βρίσκεται σήμερα στη συλλογή του MoMA.

Η προσέγγιση της Beyoncé ήταν εντελώς διαφορετική. Το 2017 ανακοίνωσε ότι περίμενε δίδυμα με μια φωτογραφία του Awol Erizku: γονατιστή μπροστά σε μια αψίδα από λουλούδια, με τα χέρια στην κοιλιά και ένα λεπτό πέπλο στο κεφάλι.

 

Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.

 

Η δημοσίευση κοινοποιήθηκε από το χρήστη Beyoncé (@beyonce)

Δεν υπήρχε τίτλος που να παραπέμπει στην Παναγία. Η αναφορά, ωστόσο, αναγνωρίστηκε αμέσως. Ο Phillip Prodger, τότε επικεφαλής φωτογραφίας της National Portrait Gallery του Λονδίνου, συνέδεσε τη σύνθεση με τις αναγεννησιακές απεικονίσεις της Παναγίας και ειδικότερα με την «Παναγία στον κήπο με τα τριαντάφυλλα» του Martin Schongauer, σε ανάλυσή του στο «Time».

Διαβάστε επίσης: Beyoncé: Κάνει ταινία το Renaissance World Tour – Αυτό είναι το trailer

Η φωτογραφία έγινε η δημοφιλέστερη ανάρτηση του Instagram για το 2017. Ένα εικαστικό σχήμα αιώνων είχε φτάσει μέχρι το feed χωρίς να χάσει την αναγνωρισιμότητά του.

Αυτό κρατά την εικόνα της Παναγίας ζωντανή μέσα στην ποπ κουλτούρα. Αλλάζουν τα πρόσωπα, τα υλικά και το μέσο. Το μπλε πέπλο, το φωτοστέφανο και η μορφή της μητέρας εξακολουθούν να αρκούν.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News