Το πανηγύρι δεν έγινε ποτέ ρετρό: Το πιο παλιό pop live του ελληνικού καλοκαιριού

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στο ελληνικό πανηγύρι δεν υπάρχει backstage. Η ορχήστρα βλέπει ποιος σηκώθηκε πρώτος, ο κλαρινίστας καταλαβαίνει πότε ο χορός αντέχει ακόμη έναν γύρο και το κοινό δεν παραμένει κοινό για πολύ. Κάποιος θα πιαστεί στον κύκλο, κάποιος θα ανέβει στην καρέκλα και κάποιος θα σηκώσει το κινητό πριν ολοκληρωθεί το πρώτο τραγούδι.

Η αφορμή μπορεί να είναι η γιορτή ενός αγίου, ο Δεκαπενταύγουστος ή το ετήσιο αντάμωμα ενός χωριού. Εκείνο που στήνεται μετά τη λειτουργία, όμως, είναι ένα κανονικό καλοκαιρινό live: με μουσικούς, φωτισμό, φαγητό, ποτό, πρόχειρες πίστες και ένα πρόγραμμα που μπορεί να αλλάξει ανάλογα με το κέφι της πλατείας.

Το πανηγύρι δεν χρειάστηκε να επιστρέψει στη μόδα, επειδή δεν έφυγε ποτέ. Αλλαξε ήχο, απέκτησε ενισχυτές, ηλεκτρικά όργανα και κάμερες κινητών, αλλά διατήρησε το βασικό του γνώρισμα: η βραδιά δεν συμβαίνει μπροστά στο κοινό. Συμβαίνει μαζί του.

Η πλατεία δεν έχει θεατές

Σε μια συνηθισμένη συναυλία η σκηνή χωρίζει εκείνους που παίζουν από εκείνους που παρακολουθούν. Στο πανηγύρι αυτό το σύνορο είναι πιο χαλαρό. Ο χορός πλησιάζει τους μουσικούς, οι παραγγελιές περνούν στην ορχήστρα και ένα τραγούδι μπορεί να κρατήσει όσο υπάρχει κόσμος που δεν θέλει να αφήσει τον κύκλο.

Ο θρησκευτικός εορτασμός παραμένει η αφετηρία. Η πλατεία, όμως, είναι ο χώρος όπου συναντιούνται οι μόνιμοι κάτοικοι, εκείνοι που επιστρέφουν για λίγες ημέρες και όσοι ακολούθησαν την παρέα χωρίς να γνωρίζουν ούτε το χωριό ούτε τον άγιο.

Αυτή η λειτουργία δεν είναι απλώς μια ωραία περιγραφή. Οι εορτασμοί του Δεκαπενταύγουστου στη Βλάστη και στο Συρράκο, με τον Τρανό Χορό και το πανηγύρι του Συρράκου, εντάχθηκαν το 2022 στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο Αϋλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της UNESCO. Στην καρδιά τους βρίσκονται το τραγούδι, ο χορός και η επανασύνδεση της κοινότητας.

Δεν απαιτείται, πάντως, καμία προηγούμενη γνώση για να μπεις στον κύκλο. Χρειάζεται μόνο να κοιτάξεις για λίγο τα βήματα του διπλανού.

Ο φακός γύρισε προς την πλατεία

Το πανηγύρι υπήρξε ανέκαθεν έτοιμο κινηματογραφικό σκηνικό. Εχει μουσική, κίνηση, μικρές συναντήσεις, μεγάλες χειρονομίες και πολλούς παράλληλους πρωταγωνιστές.

Στην ασπρόμαυρη φωτογραφία του Γιάννη Στυλιανού «Πανηγύρι, Κατερίνη, 1967», το ενδιαφέρον δεν συγκεντρώνεται σε ένα κεντρικό πρόσωπο. Απλώνεται στους πάγκους, στις νεαρές γυναίκες, στα αγόρια και στο πλήθος. Το πανηγύρι εμφανίζεται ως δημόσιο θέαμα, αλλά και ως χώρος όπου ο κόσμος παρατηρεί και ταυτόχρονα γνωρίζει ότι παρατηρείται.

Στο ντοκιμαντέρ «Αη-Μάμα Παναΐρ» της Ελένης Στούμπου, το μεγάλο πανηγύρι του Αγίου Μάμα στη Χαλκιδική γίνεται αφορμή για την καταγραφή ενός κόσμου που μεταβάλλεται. Η παλιά ζωοπανήγυρη έχει εξελιχθεί σε εμποροπανήγυρη, όμως η βασική έλξη παραμένει η ίδια: χιλιάδες άνθρωποι συναντιούνται για λίγες ημέρες στον ίδιο τόπο.

Το 2023, στην Ελευσίνα, ο Σύλλας Τζουμέρκας προχώρησε ακόμη περισσότερο. Το «Mystery 84 Panigíri» ένωσε τη γιορτή του Αγίου Γεωργίου με ένα τριήμερο κινηματογραφικό εγχείρημα: γυρίσματα σε πραγματικό χρόνο, προβολές, μουσική, χορό και συμμετοχή των κατοίκων. Το πανηγύρι δεν αποτέλεσε απλώς το φόντο μιας ταινίας. Εγινε ο τρόπος με τον οποίο γυρίστηκε.

Το κλαρίνο βρήκε καινούργια πρίζα

Το κλαρίνο δεν έμεινε κλεισμένο σε κάποια ασφαλή προθήκη παράδοσης. Συνάντησε την παραμόρφωση της ηλεκτρικής κιθάρας, τα ντραμς, τα synths και τα μεγάλα φεστιβαλικά ηχεία.

Οι Villagers of Ioannina City έβαλαν την ηπειρώτικη μουσική δίπλα στο heavy rock και μετέφεραν κομμάτια όπως η «Ζβάρα» σε ακροατήρια που μπορεί να μην είχαν βρεθεί ποτέ σε πανηγύρι. Οι Γκιντίκι, που ξεκίνησαν να πειραματίζονται με την παραδοσιακή μουσική το 2015, περιγράφουν τις εμφανίσεις τους ως σύγχρονα «αστικά πανηγύρια», με λαούτο, κλαρίνο, γκάιντα, βιολί και κρουστά.

Οι Villagers of Ioannina City έφεραν το ηπειρώτικο κλαρίνο στο κέντρο ενός σύγχρονου heavy rock ήχου

Στις εμφανίσεις της Μαρίνας Σάττι, οι ελληνικές, αραβικές και βαλκανικές αναφορές συναντούν την ηλεκτρονική παραγωγή και την εικόνα της σύγχρονης ποπ. Η επίσημη βιογραφία της περιγράφει μια διαδρομή που φτάνει από τις μεγάλες αίθουσες συναυλιών μέχρι τα παραδοσιακά κρητικά γλέντια. Η απόσταση ανάμεσα στους δύο κόσμους είναι τελικά πολύ μικρότερη από όσο έμοιαζε.

Το πανηγύρι χωρά σε κάθετο βίντεο

Το κινητό δεν καταγράφει ολόκληρη τη βραδιά. Διαλέγει τη στιγμή που θα λειτουργήσει στην οθόνη: τη γιαγιά που μπαίνει πρώτη στον χορό, τον μουσικό που ανεβαίνει στο τραπέζι, το τραγούδι που αρνείται να τελειώσει ή την πλαστική καρέκλα που μετατρέπεται προσωρινά σε σκηνή.

Διαβάστε επίσης: Η αίσθηση του ανήκειν

Ετσι το πανηγύρι απέκτησε μια δεύτερη ζωή στα reels και στο TikTok. Η εικόνα του ταξιδεύει έξω από το χωριό πριν ακόμη σβήσουν τα φώτα της πλατείας. Μαζί της ταξιδεύουν και οι υπερβολές: τα βουνά από γαρύφαλλα, τα χαρτονομίσματα στην ορχήστρα, οι χοροί πάνω στα τραπέζια. Είναι οι στιγμές που προτιμά ο αλγόριθμος, όχι απαραίτητα ολόκληρη η ιστορία της βραδιάς.

Ολόκληρη η ιστορία περιλαμβάνει και τις αναμονές, τις κουβέντες στις άκρες της πλατείας, τα παιδιά που κοιμούνται σε ενωμένες καρέκλες και τους ηλικιωμένους που αναγνωρίζουν το τραγούδι από τις πρώτες νότες. Περιλαμβάνει ακόμη τις μικρές αμηχανίες, την κακή ακουστική και τα κομμάτια που κρατούν περισσότερο από όσο θα επέτρεπε οποιοδήποτε ραδιοφωνικό πρόγραμμα.

Αυτές οι ατέλειες είναι μέρος της γοητείας του. Το πανηγύρι είναι ένα live χωρίς αυστηρή διάρκεια, χωρίς ασφαλή απόσταση από την πίστα και χωρίς βεβαιότητα για το πού θα καταλήξει η βραδιά.

Διαβάστε επίσης: Οι ταξιδιωτικές αφίσες που εφηύραν το τέλειο καλοκαίρι

Το πρωί οι καρέκλες μαζεύονται και τα stories σύντομα εξαφανίζονται. Το πανηγύρι, όμως, έχει ήδη κάνει αυτό που κάνει κάθε Αύγουστο: έφερε πίσω όσους έφυγαν και τους έβαλε, έστω για λίγες ώρες, στον ίδιο κύκλο.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News