Το φέρι που έφερε την Πάτρα στις σελίδες του New Yorker το 1965

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στο τεύχος της 1ης Μαΐου 1965, η Πάτρα εμφανίστηκε στις σελίδες του New Yorker από την πλευρά που τη γνώριζαν τότε χιλιάδες ταξιδιώτες: πρώτα ως μια γραμμή στην ακτή και ύστερα ως ένα λιμάνι που πλησιάζει αργά.

Το όνομά της ακούγεται σχεδόν στο τέλος. Ένας οδηγός δείχνει μπροστά και λέει «Patras». Οι επιβάτες αφήνουν για λίγο χάρτες, βιβλία και ξαπλώστρες και συγκεντρώνονται στο κιγκλίδωμα. Για λίγα λεπτά, η πόλη γίνεται το κέντρο του μικρού κόσμου που ταξιδεύει πάνω στο πλοίο.

Όλα συμβαίνουν στο διήγημα «Out of Itea» της Shirley Hazzard. Η διαδρομή είναι απλή: ένα φέρι αναχωρεί από την Ιτέα, διασχίζει τον Κορινθιακό και φτάνει στην Πάτρα. Πάνω του, όμως, η Hazzard στήνει ένα ολόκληρο ανθρώπινο τοπίο.

Ένα φέρι ως μικρή κοινωνία

Η σκηνή ανοίγει στο λιμάνι της Ιτέας. Το πρώτο σφύριγμα ακούγεται, οι ταξιδιώτες μαζεύουν εφημερίδες και φωτογραφικές μηχανές, όμως η αναχώρηση περιμένει τρία φορτηγά με δέματα μαλλιού. Ανάμεσά τους στριμώχνεται ένα κόκκινο Triumph με ιρλανδικές πινακίδες. Ακολουθούν ένα Volkswagen με δύο Αμερικανίδες, ένα νοικιασμένο αυτοκίνητο με ζευγάρι Δανών και Ελληνίδα ξεναγό, καθώς και αρκετοί Έλληνες επιβάτες.

Τελευταίοι φτάνουν δύο νεαροί Νορβηγοί με ποδήλατα και βαριά σακίδια. Από εκείνη τη στιγμή, το φέρι γίνεται ένα μικρό πείραμα πάνω στον τρόπο με τον οποίο ταξιδεύουν οι άνθρωποι. Κάποιοι έχουν μαζί τους χάρτες, φράσεις, ιστορικές γνώσεις και αυστηρό πρόγραμμα. Άλλοι κουβαλούν εμπορεύματα ή τις καθημερινές τους υποχρεώσεις. Οι δύο ποδηλάτες μεταφέρουν μόνο όσα χωρούν πάνω τους.

Η Hazzard δεν χρειάζεται ονόματα. Τους ξεχωρίζει από τα ρούχα, τις αποσκευές, τις αμηχανίες και τις μικρές χειρονομίες. Το κατάστρωμα αποκτά γρήγορα τη μορφή μιας διεθνούς ταξιδιωτικής κοινωνίας, με τους άγραφους κανόνες, τις αποστάσεις και τις σιωπηλές της κρίσεις.

Ο Κρισσαίος κόλπος και η Ιτέα, η αφετηρία του λογοτεχνικού ταξιδιού προς την Πάτρα

Οι Νορβηγοί που δεν κοιτούν τα αξιοθέατα

Οι υπόλοιποι επιβάτες προσπαθούν να οργανώσουν την Ελλάδα που βλέπουν. Συζητούν για τον Απόλλωνα, την Ελευσίνα και τον Βύρωνα, ξεφυλλίζουν αρχαιολογικούς οδηγούς και ανοίγουν χάρτες. Οι δύο ποδηλάτες μοιράζονται ένα λιτό γεύμα, κρατιούνται από το χέρι και κοιτούν πότε το νερό, πότε ο ένας τον άλλο.

Η ειρωνεία της Hazzard είναι ήρεμη και ακριβής. Οι ταξιδιώτες κυνηγούν το επόμενο αξιοθέατο, ενώ οι Νορβηγοί ζουν χωρίς πρόγραμμα τη στιγμή που όλοι οι άλλοι τελικά παρατηρούν. Η παρουσία τους αλλάζει ανεπαίσθητα ακόμη και τα ζευγάρια γύρω τους, σαν να τους θυμίζει κάτι που είχε σκεπαστεί από τις αποσκευές και το δρομολόγιο.

Το διήγημα δεν στρέφεται εναντίον της γνώσης. Παρατηρεί πόσο εύκολα η γνώση μπορεί να γίνει κατάλογος και το ταξίδι άσκηση επιβεβαίωσης. Οι Νορβηγοί δεν εξηγούν την Ελλάδα και δεν δείχνουν να προσπαθούν να την κατακτήσουν. Αφήνουν απλώς τη διαδρομή να τους συμβεί.

Η στιγμή που ακούγεται «Πάτρα»

Μετά από μια σύντομη βροχή, ο οδηγός δείχνει προς την ακτή. Η Πάτρα διαγράφεται πάνω στη στεριά και οι επιβάτες επιστρέφουν στο κιγκλίδωμα. Η Hazzard τη βλέπει απλωμένη σε καμπύλη, ζεστή και νωχελική. Πάνω από την προκυμαία ξεχωρίζουν ξενοδοχεία, βεράντες, ένας κήπος και ένα πρατήριο καυσίμων. Στο σχεδόν άδειο λιμάνι υπάρχουν λίγα καΐκια, ένα δεξαμενόπλοιο και ρυμουλκά.

Οι περισσότεροι ξένοι κατευθύνονται στην Ολυμπία. Η Πάτρα λειτουργεί ως πύλη, ένας αναγκαίος σταθμός πριν από τον αρχαιολογικό προορισμό τους. Στο διήγημα, όμως, η άφιξη έχει δικό της βάρος. Η διαδρομή που μπορεί να περιγραφεί ολοκληρώνεται και μια άλλη, άγνωστη ακόμη, αρχίζει πάνω στη στεριά.

Οι ποδηλάτες κατεβαίνουν πρώτοι. Η κοπέλα κοιτάζει την Πάτρα και γελά. Οι υπόλοιποι περιμένουν πίσω από το φορτηγό με το μαλλί και, τώρα που το νεαρό ζευγάρι απομακρύνεται, αρχίζουν επιτέλους να το σχολιάζουν.

Ο Ιρλανδός βάζει μπροστά το αυτοκίνητο και κλείνει το διήγημα με επτά λέξεις: «They’re having the time of their lives». Εκείνοι οι δύο ζουν ήδη το ταξίδι που οι άλλοι προσπαθούν ακόμη να εξηγήσουν.

Ποια ήταν η Shirley Hazzard

Η Shirley Hazzard (Σίρλεϊ Χάζαρντ, 1931-2016) γεννήθηκε στην Αυστραλία και έζησε ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες, κυρίως στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ιταλία. Άρχισε να δημοσιεύει μυθοπλασία στο New Yorker στις αρχές της δεκαετίας του ’60 και το «Out of Itea» ανήκει σε εκείνη την πρώτη περίοδο της διαδρομής της.

Το έργο της γνώρισε διεθνή αναγνώριση. Το μυθιστόρημά της «The Great Fire» κέρδισε το National Book Award Μυθοπλασίας του 2003, ενώ τα «The Bay of Noon» και «The Transit of Venus» είχαν επίσης βρεθεί μεταξύ των υποψηφίων του ίδιου θεσμού.

Στο συγκεκριμένο διήγημα φαίνεται ήδη η δύναμή της: παρατηρεί τις κοινωνικές διαφορές χωρίς να τις υπογραμμίζει, αφήνει τις χειρονομίες να μιλήσουν και μετατρέπει μια συνηθισμένη ακτοπλοϊκή διαδρομή σε ιστορία για τον έρωτα, το ταξίδι και όλα όσα χάνουμε όταν κοιτάζουμε μόνο όσα μας υποδεικνύει ο οδηγός.

Η Shirley Hazzard σε εκδήλωση στη Νέα Υόρκη το 2007.

Η πόλη ως άφιξη

Η αξία του κειμένου για την Πάτρα δεν βρίσκεται σε κάποια κολακευτική περιγραφή. Η πόλη καταγράφεται με λίγες, συγκεκριμένες εικόνες και λειτουργεί σαν όριο: μέχρι εδώ η θαλάσσια διαδρομή, από εδώ και πέρα ο δρόμος.

Η Hazzard προστίθεται έτσι σε μια μικρή λογοτεχνική παράδοση ταξιδιωτών που είδαν την πόλη από την προκυμαία. Στο pelop.gr έχουμε συναντήσει τη λογοτεχνική Πάτρα του Μιχαήλ Μητσάκη και την επίσκεψη του Καβάφη στον παλιό Φάρο. Για μια οπτική εικόνα λίγο πριν από την εποχή του διηγήματος, υπάρχει επίσης η Πάτρα των ’50s πριν από την αντιπαροχή.

Το «Out of Itea» κρατά κάτι διαφορετικό. Μένει πάνω στο πλοίο έως τη στιγμή που κατεβαίνει η ράμπα. Η Πάτρα μπαίνει στη λογοτεχνία με ένα σφύριγμα, μια καυτή αποβάθρα και δύο ποδήλατα που παίρνουν τον δρόμο πριν από τα αυτοκίνητα.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News