Persona Grata-Ο Μίκης Θεοδωράκης της Πάτρας
Ο Ζώης Μαρίνος γράφει στην «Π» για τον αείμνηστο εμβληματικό Έλληνα μουσικοσυνθέτη. Σε κάθε αφήγηση, ως τα βαθιά του γεράματα, θα περιλαμβάνει νοσταλγικά και το κόμματι της εφηβικής ζωής του στην Πάτρα. Θα ξεκινά πάντα απ’ το λευκό δίπατο αρχοντικό στην πλατεία Βουδ-Ασημάκη Φωτήλα και Λόντου, προς τη Σταματίου Βουλγάρεως
Εχει σωθεί μια φωτογραφία πασίγνωστη απ’ την Πάτρα μιας εποχής που δεν είχε ακόμα Μαρίνα. Ούτε είχε ακόμα κατασκευαστεί η Ηρώων Πολυτεχνείου. Μια φωτογραφία που χρονολογείται απ’ το καλοκαίρι του 1938. Το φόντο της θα μπορούσε να ήταν κάλλιστα η περιοχή του θρυλικού «Φλοίσβου», του ζυθεστιατορίου των αδελφών Φιλιππάκη, φημισμένο καλοκαιρινό στέκι της προπολεμικής Πάτρας.
Στο κέντρο της φωτογραφίας εικονίζεται ένας αδύνατος έφηβος. Είναι ο Μίκης Θεοδωράκης που μόλις έχει γίνει 13 ετών. Στην τρίτη χρονιά της οικογένειας Θεοδωράκη στην Πάτρα. Ο πατέρας έχει μετατεθεί εδώ απ’ το Αργοστόλι, σε μια απ’ τις πολλές μεταθέσεις του. Υπηρετεί στη Νομαρχία Αχαΐας ως ανώτερος διοικητικός υπάλληλος, σ’ ένα πόστο πολύ πιο υπεύθυνο και απαιτητικό συγκριτικά με το προηγούμενο της Κεφαλονιάς.
Η Πάτρα, άλλωστε, είναι μια πόλη που ακμάζει στην Ελλάδα του μεσοπολέμου. Πολύ καλύτερη απ’ την Αθήνα. Ετσι θα την αξιολογήσει ο Μίκης Θεοδωράκης. Εστιάζοντας κυρίως στο λιμάνι της που κοιτάζει προς την ευρωπαϊκή δύση αλλά και στην ανεπτυγμένη αστική τάξη της.
Σε κάθε αφήγηση, ως τα βαθιά του γεράματα, ο Μίκης θα περιλαμβάνει νοσταλγικά και το κόμματι της εφηβικής ζωής του στην Πάτρα. Θα μιλά για το λευκό δίπατο αρχοντικό στην πλατεία Βουδ -Ασημάκη Φωτήλα και Λόντου, προς τη Σταματίου Βουλγάρεως- για τις εκδρομές με τους γονείς του στο Παναχαϊκό ή στα Καλάβρυτα με τον Οδοντωτό, για τις πρώτες βόλτες του στον Φάρο της Αγίου Νικολάου, για την ενασχόληση του με τον αθλητισμό (άλμα εις μήκος, κολύμβηση και καταδύσεις στον ΝΟΠ) αλλά πιο πολύ θα περιγράφει τον ρόλο που η πόλη έπαιξε ώστε να γοητευτεί ακόμη περισσότερο απ’ τη μουσική.
Απ’ τη χορωδία του Παπαβασιλείου όπου μπήκε αμέσως στους τενόρους έως την πρώτη φορά που είδε στη ζωή του παρτιτούρα και από το πρώτο του βιολί, δώρο των γονιών του, ως τα πρώτα μαθήματα στο Πατραϊκό Ωδείο, η Πάτρα πρωταγωνιστεί. Ο Θεοδωράκης θα γράψει εδώ και το πρώτο του τραγούδι, με τίτλο «Γλιστράς καραβάκι». Οι βάσεις έχουν μπει. Οχι μόνο για τη μουσική αλλά και για την πολιτική.
Η Πάτρα είχε όπερα, όπως και η Σύρος, θα πει δεκαετίες αργότερα. Διακρίνοντας, ωστόσο, αν και έφηβος μια καθαρή τομή στα κοινωνικά πράγματα.
Απ’ τη μια οι αστοί της πόλης με υψηλό μορφωτικό επίπεδο, οικονομική άνεση και καλλιέργεια και απ’ την άλλη το προλεταριάτο, η τάξη των εργατών που απασχολείται στα πολλά εργοστάσια της πόλης τα οποία, εκείνη τη δεκαετία -σύμφωνα με τον Αλέκο Μαρασλή- φτάνουν τα 80, πέραν των σταφιδεργοστασίων και του Εργοστασίου Ηλεκτροφωτισμού.
Βλέπει αυτή τη διακριτή ταξική συγκρότηση στον περίγυρό του. Την καταλαβαίνει παντού. Και πιθανότατα εκεί βρίσκεται και η ρίζα του μετέπειτα πολιτικού προσανατολισμού του. Προσθέστε σ’ αυτό και την εκκολαπτόμενη όσμωση του με την -ούτως ειπείν- πολυπολιτισμικότητα της Πάτρας.
Κάνει παρέα με την Βαρβάρα, κόρη Ιταλού ταβερνιάρη, ακούν μαζί μουσική (Βέμπο, Δανάη, Σουγιούλ, Γιαννίδη) και στο σχολείο ξεχωρίζει δυο Ιταλούς συμμαθητές του που «ήταν σαν Ελληνες», όπως θα πει σε μια εξιστόρηση των χρόνων του στην Πάτρα.
Η Πάτρα η οποία δεν του φερόταν πάντα καλά. Τον πλήγωνε κιόλας. Την πρώτη φορά σ’ εκείνα τα χρόνια. Δεν τον υποδέχθηκαν όλοι φιλικά.
Υπήρξαν και κάποιοι που τον υπέβλεπαν. Κάτι σαν μπούλινγκ της εποχής το οποίο ο ίδιος κομψά θα χαρακτηρίσει «απομόνωση απ’ τους συμμαθητές μου». Ηταν ξένος, ερχόταν απ’ το Αργοστόλι, ήταν Κρητικός, άρα και ύποπτος εξαιτίας του διχαστικού κλίματος βενιζελικών – βασιλικών. «Η μάνα μου ένιωθε άνετα μόνο στα Προσφυγικά. Ξένος κι από το μπόι μου. Κι αυτό με απόκοβε από τους συμμαθητές», θα εκμυστηρευθεί ως συνοδηγός σ’ ένα ταξίδι προς την Πάτρα, με οδηγό τον Μίμη Ανδρουλάκη, σε μια εξομολόγηση που θα περιληφθεί στο βιβλίο του Ανδρουλάκη «Σαλός Θεού. Ο μυστικός Μίκης».
Ενα βιβλίο ιλιγγιωδών στροβιλισμών στο οποίο υπάρχει και μια άλλη μαρτυρία. Η απογοήτευση -εδώ είναι η δεύτερη φορά που η πόλη τον πληγώνει- που ο Θεοδωράκης ένιωσε όταν το κοινό της Πάτρας σνόμπαρε το «Canto General». Η σχέση τελικά αποκαταστάθηκε αργότερα και απλώς, το παροδικό και τελικά ευεξήγητο «αντιπατρινό παραλήρημα» του Μίκη, όπως λέει ο Ανδρουλάκης, δεν ήταν παρά ένα «σημάδι πώς ήταν ερωτευμένος με την Πάτρα, όπως με μία γυναίκα που του αντιστάθηκε».
Και ο έρωτας αυτός πήρε μορφή μέσα απ’ τα ίδια τα λόγια του Μίκη Θεοδωράκη στο βιβλίο «Αξιος εστί, ο Μ. Θεοδωράκης αφηγείται τη ζωή του και συνθέτει την ιστορία της νεότερης Ελλάδας»: Η Πάτρα ήταν Πόλη με ‘’Π’’ κεφαλαίο, θα πει. Ηταν οι μεγάλοι κάθετοι δρόμοι της, οι καμάρες τους, όλα τα στοιχεία που ορίζουν μία ευρωπαϊκή πόλη.
Το 1939 ο πατέρας μετατέθηκε στον Πύργο. Και μετά λίγους μήνες στην Τρίπολη. Απ’ τη μεταξική νεολαία (ΕΟΝ) ο Μίκης, πριν ενηλικιωθεί, μπαίνει στο ΕΑΜ. Ο έφηβος που το 1938 μάθαινε κολύμπι στα νερά της σημερινής Μαρίνας στην Πάτρα, δέκα χρόνια αργότερα θα εξοριζόταν για πρώτη φορά στην Ικαρία. Μισός Πατρινός. έστω κι αν ποτέ η πόλη σχεδόν δεν τον είδε ως -έστω μισό…- δικό της.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
Από το Δίκτυο
Η Nvidia φέρνει την ισχύ ενός AI cluster πάνω στο γραφείο με 512 GB μνήμης
Η συμπλήρωση 53 χρόνων από την εξέγερση του Πολυτεχνείου
Κατσαρίδες: το «κόλπο» πρόληψης που τις δυσκολεύει
Τα audiobooks γίνονται διαδραστικά με τις νέες λειτουργίες τεχνητής νοημοσύνης της Amazon
Η Μητρόπολη Καλαβρύτων και Αιγιαλείας για το Εθνικό και Περιφερειακό Εταιρικό Σχέδιο
