Πηνελόπη Λαμπούση: «Πιστεύω στη δύναμη της Γνώσης και του Ανθρώπου»
Η φιλόλογος και συγγραφέας αποκαλύπτεται: «Τη στιγμή που η Τέχνη εκδιώκεται από την ελληνική εκπαίδευση, θέλω να προτάξω την αξία της, έχοντας όραμα το βιβλίο μου να αποτελέσει και ένα πρόγραμμα σπουδών, μελέτης»
Για την πρώτη της εμφάνιση στα ελληνικά γράμματα επέλεξε τον δοκιμιακό λόγο, περιλαμβάνοντας στο νέο της βιβλίο «Αλφαβητικές Πολιτείες» (εκδ. Το Δόντι) 24 έννοιες «με τεράστια σημαντικότητα, καθώς και με ουσιαστική διδακτική απόρροια για τη ζωή όλων των ανθρώπων» όπως σημειώνει η ίδια. Εναν διάλογο μεταξύ κειμένων και έργων τέχνης. Η Πηνελόπη Λαμπούση μιλά στην «Π» για τη γέννηση του βιβλίου της, τη δύναμη της ελληνικής γλώσσας, τις αξίες που μας καθορίζουν.
-Από ποια εσωτερική σας ανάγκη γεννήθηκαν οι «Αλφαβητικές Πολιτείες»;
Καιρό μέσα μου συσσωρεύονταν σκέψεις, ιδέες και πολλά συναισθήματα από τα αναγνώσματά μου, από τα τεκταινόμενα αλλά και από τα λοιπά προσωπικά μου βιώματα, τα οποία ένιωθα τη βαθιά έως και ζωτική ανάγκη να εξωτερικεύσω. Τότε, εκείνο το βράδυ του Φεβρουαρίου του 2018, όλα αυτά συνάντησαν τις λέξεις, την ελληνική γλώσσα που τόσο αγαπώ, και σαν χείμαρρος και λάβα μαζί άρχισαν να μετουσιώνονται σε αυτό το βιβλίο.
-Γιατί επιλέξατε το ελληνικό αλφάβητο και πώς καταλήξατε στις 24 λέξεις-κεφάλαια που αποτελούν τον πυρήνα των δοκιμίων σας;
Το ελληνικό αλφάβητο αποτελεί το πρώτο πλήρες φωνητικό αλφάβητο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η επιλογή του έγινε για τη δυναμική που θεωρώ ακράδαντα πως «φέρει», καθώς και για την αίσθηση πληρότητας, ομοιομορφίας, συνέχειας και αρμονίας που ενέχει και με γοητεύει αφάνταστα. Οσο για τις 24 συγκεκριμένες λέξεις-κεφάλαια, η επιλογή τους έγινε μετά από πολλά «συμβούλια» και «διαλόγους» που έκανα με τον εαυτό μου. Θυμάμαι πως πρώτα ολοκλήρωνα, σε κάθε γράμμα, την έννοια που προσέγγιζα δοκιμιακά και μετά, με μεγάλη προσοχή, επέλεγα ποια έννοια θα ήταν για το επόμενο γράμμα. Μέχρι και αυτή η διαδικασία ήταν συνάμα μαγική και μαγευτική και τη θυμάμαι με νοσταλγία. Ηθελα να επιλέγω έννοιες με τεράστια σημαντικότητα, καθώς και με ουσιαστική διδακτική απόρροια για τη ζωή όλων των ανθρώπων.
-Τα κείμενά σας συνομιλούν με έργα της αρχαιοελληνικής, ελληνιστικής και νεοελληνικής γραμματείας, αλλά και με έργα τέχνης. Πώς λειτουργεί αυτός ο διάλογος;
Ηθελα να προσδώσω στο βιβλίο μου διαμεσικότητα (intermediality). Κάθε ένα από τα δοκίμιά μου συνδιαλέγεται με κείμενα σπουδαίων συγγραφέων και πίνακες σπουδαίων ζωγράφων, ώστε ο αναγνώστης να ανάγεται σε ακόμη περισσότερους αναστοχασμούς και να λαμβάνει επιπλέον ανατροφοδοτήσεις. Με χαροποιεί ιδιαίτερα το γεγονός πως αυτή η μορφή, που είχα ονειρευτεί πριν από οκτώ χρόνια ως μέθοδο στους χάρτες του μυαλού μου για να έχει το βιβλίο μου, σήμερα αποτελεί έντονη τάση στις επιστήμες.
Συγκεκριμένα, οι πίνακες ζωγραφικής δεν συνοδεύουν τυχαία το εκάστοτε δοκίμιο, αλλά «συναντώνται» με αυτό, έχοντας μια ισχυρή διάδραση και αλληλόδραση, επηρεάζοντας βαθιά το πνεύμα και την ψυχή των αναγνωστών. Δεν αποτελούν απλά και μόνο στοιχεία που πλαισιώνουν αισθητικά τα δοκίμια, αλλά καθίστανται ανεκτίμητα εργαλεία πνευματικής καλλιέργειας, αυτογνωσίας και ψυχικής θωράκισης, αν μελετηθούν επαρκώς. Οι συμβολισμοί στην Τέχνη είναι ένας κωδικοποιημένος οδηγός επιβίωσης. Την ίδια στιγμή που η Τέχνη εκδιώκεται από την ελληνική εκπαίδευση, θέλω να προτάξω την αξία της, έχοντας όραμα το βιβλίο μου να αποτελέσει και ένα course of study (πρόγραμμα σπουδών, μελέτης), ίσως με τη μορφή εξειδικευμένου κύκλου σεμιναρίων, διαλέξεων, εργαστηρίων ή και ψηφιακών μαθημάτων που θα απευθύνονται σε όλες τις ηλικιακές ομάδες.
-Από τις 24 έννοιες του βιβλίου σας, υπήρξε κάποια που σας βασάνισε περισσότερο και γιατί;
Πράγματι, υπήρξαν δύο έννοιες που μου συνέβη μια συγγραφική αγκύλωση. Η πρώτη ήταν η έννοια της Δικαιοσύνης, και τούτο διότι ασπάζομαι αυτό που λέει ο Αριστοτέλης πως «ἐν δὲ δικαιοσύνῃ συλλήβδην πᾶσ᾽ ἀρετὴ ἔνι», δηλαδή μέσα στη δικαιοσύνη ενυπάρχει κάθε αρετή. Η δικαιοσύνη δεν είναι απλώς ένα μέρος της αρετής, αλλά η ολότητά της. Οπότε αντιλαμβάνεστε το δέος που μου προκαλεί το μέγεθος και το μεγαλείο αυτής, έχοντας τη σύγκαιρη έγνοια πως ζούμε σε έναν κόσμο που συχνά πυκνά είναι άδικος.
Η δεύτερη έννοια ήταν αυτή της Φιλίας, και αυτό διότι αγαπώ βαθιά τους φίλους μου και θεωρώ πως η φιλία είναι πραγματική ευλογία για όποιον τη βιώνει. Ηθελα, λοιπόν, να είμαι δίκαιη με τη Δικαιοσύνη και φιλική με τη Φιλία!
-Τα προσωπικά βιώματα που παραθέτετε σε κάποια κείμενά σας είναι ένας τρόπος να χτίσετε μία πιο οικεία γέφυρα επικοινωνίας με τον αναγνώστη;
Η γλώσσα είναι παντοδύναμη και έχει πολλές μορφές έκφρασης. Κι εγώ, άλλωστε, ιδιοσυγκρασιακά συνδυάζω πολλά και διαφορετικά στοιχεία. Λατρεύω τον δοκιμιακό λόγο, αλλά μου άρεσε να προσδώσω και κάτι αυθόρμητο, ειλικρινές και συναισθηματικό. Γι’ αυτό προέκυψε ο υβριδικός λόγος με στοιχεία αποδεικτικού και στοχαστικού δοκιμίου, καθώς και ημερολογιακές καταγραφές. Ετσι, νιώθω πως με τον αναγνώστη μπορούμε να συνταξιδεύουμε πολυεπίπεδα και πολυμορφικά στις «Αλφαβητικές Πολιτείες».
– Το βιβλίο σας κυκλοφορεί σε μια εποχή όπου πολλές από τις έννοιες των δοκιμίων σας έχουν καταπατηθεί, παραμεληθεί ή και αγνοηθεί. Ποιος ο στόχος σας; Τι θα σας έκανε χαρούμενη;
Πιστεύω πολύ στη δύναμη της Γνώσης και στη δύναμη που έχει ο Ανθρωπος. Οι καιροί είναι χαλεποί. Συχνά χάνουμε τις πυξίδες προσανατολισμού και τους φάρους μας. Ελπίζω μέσα από τις σελίδες μου οι αναγνώστες να εμπνευστούν και να ενδυναμωθούν παντοιοτρόπως! Θα ήμουν πολύ χαρούμενη αν το βιβλίο αγγίξει το πνεύμα τους και την καρδιά τους!
– Ως φιλόλογος, έχετε μια ιδιαίτερη σχέση με τις λέξεις. Στο βιβλίο σας αναφέρεστε σε αυτές που χρησιμοποιούν σήμερα οι νέοι, με αποτέλεσμα να δέχονται έντονη κριτική από μεγαλύτερους. Πώς αντιμετωπίζετε αυτή την κριτική και πώς βλέπετε τη σχέση των νέων με τη γλώσσα;
Στεναχωριέμαι όταν κατηγορούν τους νέους για το οτιδήποτε! Ενα παιδί δεν φταίει ποτέ! Αλλοι είναι οι υπεύθυνοι! Σε σχέση με τις νεανικές διαλέκτους, θέλω να θυμίσω σε όλους πως υπήρχαν, υπάρχουν και θα υπάρχουν σε κάθε εποχή, χωρίς να έχει τεθεί σε κίνδυνο η Ελληνική Γλώσσα. Εχουμε χρέος να διδάξουμε την πραγματική αξία της Ελληνικής, να τους μάθουμε συντακτικό, γραμματική, ορθογραφία, σωστή έκφραση και πλούσιο λεξιλόγιο! Μόνο τότε δεν θα αλλοιωθεί και δεν θα αφανιστεί η γλώσσα μας!
-Γεννηθήκατε στους Γαργαλιάνους Μεσσηνίας και ζείτε μόνιμα στην Πάτρα από το 2002. Τι θέση κρατά η κάθε πόλη στην καρδιά σας;
Κατοικώ στην Πάτρα, αλλά οι Γαργαλιάνοι κατοικούν πάντα μέσα μου! Εκεί είναι οι ρίζες μου, ο τόπος που γαλουχήθηκα και έμαθα τα πρώτα μου γράμματα. Η καρδιά μου ανήκει στους Γαργαλιάνους! Δεν γίνεται αλλιώς! Ωστόσο, οι διαδρομές μου στην Πάτρα μού χάρισαν πλουσιοπάροχα τους θησαυρούς της ζωής μου: τους μαθητές μου, άλλους σπουδαίους ανθρώπους που γνώρισα και αγάπησα, καθώς και τον πλέον πολύτιμο άνθρωπο για εμένα, τον σύζυγό μου, που είναι το απάνεμο λιμάνι μου.
– Αν μπορούσατε να κατοικήσετε σε τρεις από τις 24 «Αλφαβητικές Πολιτείες» σας, ποιες θα επιλέγατε για να νιώθετε πραγματικά πλήρης;
Δύσκολη η επιλογή αυτή! Νομίζω, όμως, πως θα βίωνα την πληρότητα κατοικώντας στην Αγάπη, στην Ελευθερία και στην Ηρεμία από τις «Αλφαβητικές Πολιτείες» μου.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
