Νέα ώθηση στον πολυετή αγώνα των συγγενών των θυμάτων της Σφαγή του Διστόμου δίνει η πρόσφατη απόφαση του Συνταγματικό Δικαστήριο της Ιταλίας, το οποίο απέρριψε την προσφυγή του γερμανικού Δημοσίου κατά της εκτέλεσης δικαστικής απόφασης που προβλέπει την καταβολή αποζημιώσεων.
Η απόφαση, που ανακοινώθηκε τη Μεγάλη Παρασκευή από την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας και τον Δήμο Διστόμου, θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς ανοίγει τον δρόμο για την εκτέλεση της απόφασης επί ιταλικού εδάφους. Αυτό σημαίνει ότι, υπό προϋποθέσεις, μπορεί να προχωρήσει η δέσμευση και εκποίηση περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία, προς ικανοποίηση των απαιτήσεων των συγγενών.
Ωστόσο, η εξέλιξη δεν είναι οριστική, καθώς παραμένουν ανοιχτά ενδεχόμενα νέων νομικών κινήσεων. Συγκεκριμένα, η Γερμανία μπορεί να προσφύγει εκ νέου στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ενώ δεν αποκλείεται και νομοθετική παρέμβαση της ιταλικής κυβέρνησης που θα μπορούσε να ανακόψει τη διαδικασία.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η σφαγή του Διστόμου συγκαταλέγεται μεταξύ των πιο φρικτών εγκλημάτων πολέμου που διαπράχθηκαν στην Ελλάδα κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Τον Ιούνιο του 1944, ναζιστικές δυνάμεις εκτέλεσαν 218 κατοίκους του χωριού, ανάμεσά τους 45 παιδιά και 20 βρέφη, ως αντίποινα για δράση της Αντίστασης.
Τη δεκαετία του 1990, συγγενείς των θυμάτων προσέφυγαν στη Δικαιοσύνη, διεκδικώντας αποζημιώσεις από το γερμανικό Δημόσιο. Το 2002, ο Άρειος Πάγος εξέδωσε τελεσίδικη απόφαση υπέρ τους. Ωστόσο, η απόφαση δεν εκτελέστηκε ποτέ στην Ελλάδα, καθώς απαιτούνταν ειδική άδεια για αναγκαστική εκτέλεση κατά ξένου κράτους – άδεια που δεν δόθηκε.
Στη συνέχεια, η Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας – συνεχίζοντας πρωτοβουλίες της πρώην Νομαρχίας Βοιωτίας – προσέφυγε στα ιταλικά δικαστήρια, επιχειρώντας την εκτέλεση της απόφασης μέσω δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού Δημοσίου στην Ιταλία. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και απαιτήσεις που σχετίζονται με τους γερμανικούς σιδηροδρόμους.
Τι αλλάζει με τη νέα απόφαση
Η απόφαση του ιταλικού Συνταγματικού Δικαστηρίου αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς λαμβάνει υπόψη και το πλαίσιο που είχε διαμορφωθεί το 2022. Τότε, η κυβέρνηση του Μάριο Ντράγκι είχε δημιουργήσει ειδικό ταμείο ύψους 61 εκατ. ευρώ για την αποζημίωση θυμάτων ναζιστικών εγκλημάτων.
Ωστόσο, το ταμείο αυτό αφορούσε αποκλειστικά Ιταλούς πολίτες, αποκλείοντας τους συγγενείς των θυμάτων του Διστόμου. Αυτός ο αποκλεισμός αποδείχθηκε κρίσιμος, καθώς το δικαστήριο έκρινε ότι οι αξιώσεις των Ελλήνων συγγενών παραμένουν ανεκπλήρωτες και, συνεπώς, μπορούν να επιδιωχθούν μέσω αναγκαστικής εκτέλεσης.
Παρά τη θετική εξέλιξη, η διαδικασία δεν έχει ολοκληρωθεί. Νομικοί κύκλοι επισημαίνουν ότι το επόμενο διάστημα θα είναι καθοριστικό για το αν η απόφαση θα υλοποιηθεί στην πράξη ή θα ανακοπεί από νέες παρεμβάσεις.
Δηλώσεις και πολιτικές προεκτάσεις
Ο δήμαρχος Διστόμου-Αράχοβας-Αντίκυρας, Γιάννης Σταθάς, χαρακτήρισε την εξέλιξη «κρίσιμη» για τον αγώνα των οικογενειών, ζητώντας την άμεση εκτέλεση της απόφασης χωρίς νέα εμπόδια.
Από την πλευρά του, ο περιφερειάρχης Στερεάς Ελλάδας, Φάνης Σπανός, έκανε λόγο για «εξαιρετικά σημαντική είδηση», υπογραμμίζοντας ότι «σήμερα έγινε ένα στρατηγικό βήμα» και πως η προσπάθεια θα συνεχιστεί μέχρι την τελική δικαίωση.
Η υπόθεση του Διστόμου παραμένει ένα από τα πλέον εμβληματικά ζητήματα διεκδίκησης αποζημιώσεων για εγκλήματα της ναζιστικής θηριωδίας και η τελευταία εξέλιξη επαναφέρει στο προσκήνιο ένα θέμα με έντονο ιστορικό, νομικό αλλά και πολιτικό φορτίο.
