Στρατής Τριλίκης στην «Π»: Δεν χρειάζεται να ανακαλύψεις τον τροχό – Η μεγάλη είδηση για την τοπική κοινωνία είναι δίπλα μας

• Ποιος είναι ο στόχος της Διεθνούς Εβδομάδας Δημοσιογραφίας που ξεκινάει σε λίγα 24ωρα;

Καταρχάς είναι πολύ σημαντικό για εμάς που τη δεδομένη χρονική στιγμή, που η δημοσιογραφία αντιμετωπίζεται με δυσπιστία από τους πολίτες και από τους ίδιους τους δημοσιογράφους, θα βρεθούμε με συναδέλφους και συναδέλφισσες από όλο τον κόσμο να συζητήσουμε το πιο θεμελιώδες ζήτημα: Το ζήτημα της εμπιστοσύνης. Στόχος του iMEdD, του μη κερδοσκοπικού δημοσιογραφικού οργανισμού αποκλειστικής δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος (ΙΣΝ), είναι να δώσει χώρο και χρόνο στους δημοσιογράφους να μιλήσουν για τις προκλήσεις και τις προοπτικές του επαγγέλματος. Βασική μας προσδοκία είναι το Ωδείο Αθηνών από τις 5 έως τις 9 Οκτωβρίου, να γίνει σημείο συνάντησης μελών της δημοσιογραφικής κοινότητας, και να αποτελέσει μια πλατφόρμα ανταλλαγής εμπειριών και σκέψεων. Επί τούτου έχουν διοργανωθεί περίπου 50 διαφορετικά sessions όπως ομιλίες, εργαστήρια και συζητήσεις τύπου πάνελ, ωστόσο ειδική έμφαση έχει δοθεί στην επίτευξη μιας ολιστικής εμπειρίας, με εκθέσεις φωτορεπορτάζ, διαδραστικά data installations και ένα «media village» όπου θα μπορούν να γνωρίσουν από κοντά οργανισμούς και ανεξάρτητα μέσα από όλο τον κόσμο.

• Πόσο εύκολο ή δύσκολο είναι να μιλάμε για ποιοτική δημοσιογραφία σε μία εποχή που η δημοσιογραφία των πολιτών καλπάζει και τα ιντερνετικά μέσα, σχεδόν στην πλειοψηφία τους λόγω του μεγάλου ανταγωνισμού έχουν πάρει «διαζύγιο» από τη δημοσιογραφική δεοντολογία και ηθική;

Η ερώτησή σας περιέχει τρία μεγάλα θέματα. Πρώτον, ο πολίτης δεν κάνει δημοσιογραφία. Διατυπώνει απόψεις, κρίνει, και ενδεχομένως καταγράφει αποσπασματικά στιγμιότυπα γεγονότων. Ολα αυτά είναι υποβοηθητικά της δημοσιογραφικής δουλειάς αλλά σίγουρα δεν είναι δημοσιογραφία. Η ενεργή ενασχόληση του πολίτη με τα κοινά δεν τον καθιστά δημοσιογράφο και η προσπάθεια κάποιων να τον επιφορτίσουν με αυτόν τον ρολό υποκρύπτει ένα καλά καμουφλαρισμένο στόχο χειραγώγησης από την πλευρά όσων κατέχουν τα μέσα και ενεργούν για λογαριασμό των κέντρων πολιτικής και οικονομικής εξουσίας.

Η συζήτηση για τα social media και τον τρόπο που επηρεάζουν τη δημοσιογραφία είναι μια συζήτηση από μόνη της. Ωστόσο νομίζω ότι αυτό που πρέπει να κρατήσουμε είναι ότι τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης δημιούργησαν ένα πεδίο συζήτησης που δεν υπήρχε πριν αλλά ο ρόλος τους παραμένει τελείως διαφορετικός από αυτόν της δημοσιογραφίας.

Το δεύτερο θέμα που βάζετε, η κυριαρχία δηλαδή των «νέων μέσων» στην ενημέρωση των πολιτών, δεν θα έπρεπε να επηρεάζει την ποιότητα της δημοσιογραφίας. Η δημοσιογραφία είναι ίδια, σε όποιο μέσο ή όχημα κι αν αποτυπώνεται. Οι αρχές, η δεοντολογία, η εγκυρότητα του περιεχομένου και η υπεράσπιση των θεμελιωδών κανόνων στην άσκηση του δημοσιογραφικού έργου δεν μεταβάλλονται από το είδος της πλατφόρμας που θα αποτυπωθούν, είτε αυτό λέγεται έντυπο, τηλεόραση, ραδιόφωνο, διαδίκτυο ή όποιο πολυμεσικό περιβάλλον είναι αυτό. Η δημοσιογραφία δεν χρειάζεται να ανακαλύψει τον τροχό. Το ζήτημα είναι πως θα τον εξελίξει και θα τον προσαρμόσει στα νέα σχήματα και τις μεγάλες ταχύτητες που επιβάλλει ο σύγχρονος κόσμος.

Και για να κλείσω με το τρίτο ζήτημα που βάζετε… Το «διαζύγιο» λοιπόν από την δεοντολογία και την ηθική δεν είναι «τεχνικό» ζήτημα. Είναι ανθρωπογενές, αποτέλεσμα επιλογής και στόχου.

• Πώς πιστεύετε ότι ο δημοσιογραφικός κόσμος θα κερδίσει τη μάχη της εμπιστοσύνης των πολιτών;    

Κάνοντας το αυτονόητο που επιτάσσει το επάγγελμά του. Εφαρμόζοντας στην πράξη τη δεοντολογία, συνειδητοποιώντας τον κρίσιμο ρόλο του απέναντι στο δημόσιο συμφέρον και τη δημοκρατία, αναγνωρίζοντας τον ρόλο του ως υπερασπιστή του δικαίου και των δικαιωμάτων των πολιτών χωρίς να κάνει κατάχρηση των εργαλείων και των τεχνικών που του δίνει το επάγγελμα. Με άλλα λόγια, αν ο δημοσιογραφικός κόσμος συνειδητοποιήσει ξανά ότι είμαστε υπόλογοι στο κοινό μας και όχι στον όποιον εργοδότη μας -εντός και εκτός του μέσου που εργαζόμαστε- τότε θωρακίζουμε την ανεξαρτησία μας και έτσι θα ξαναχτίσουμε το πλέγμα της περιβόητης εμπιστοσύνης.

• Ποια πιστεύετε ότι είναι η μεγαλύτερη πρόκληση για τον δημοσιογράφο του σήμερα;

Να θυμηθεί ότι έχει υπογραφή και ότι είναι λειτουργός. Τα υπόλοιπα θα έρθουν μάλλον πιο εύκολα.

• Ποιος πιστεύετε ότι είναι ο ρόλος των τοπικών ΜΜΕ που καλούνται να υπηρετήσουν με τα δεδομένα του σήμερα;    

Τα περιφερειακά Μέσα και οι εργαζόμενοι στον περιφερειακό Τύπο έχουν ένα συγκριτικό πλεονέκτημα σε σχέση με τα μεγαλύτερης εμβέλειας Μέσα. Είναι η φυσική σχέση και επαφή που έχουν με το κοινό τους. Η αμεσότητα με τον αποδέκτη των πληροφοριών και του ρεπορτάζ που μεταδίδουν είναι μια δικλίδα ασφάλειας εγκυρότητας και εμπιστοσύνης. Αντίστοιχα οι πολίτες, απολαμβάνουν περισσότερη ασφάλεια και ελευθερία έχοντας έναν ισχυρό τοπικό Τύπο, ακόμα και αν δεν το αντιλαμβάνονται.

Το πρόβλημα στον περιφερειακό Τύπο είναι η σύγχυση του πεδίου που οφείλει και καλείται να επιχειρήσει. Το γεγονός αυτό όμως δεν πρέπει να αποπροσανατολίσει τα Μέσα και τους δημοσιογράφους της περιφέρειας από αυτό που καλούνται να κάνουν. Να καλύψουν και να αναδείξουν τα θέματα τοπικού ενδιαφέροντος και όχι να εξαντλούν πόρους και μέσα για να ανταγωνιστούν τα υπερτοπικά Μέσα. Η μεγάλη είδηση για την τοπική κοινωνία είναι δίπλα τους, στην γειτονιά τους. Σ’ αυτή πρέπει να σκύψουν εκεί που δεν μπορούν να δουν οι πρεσβύωπες παίκτες των μεγάλων γεγονότων.

• Πώς βλέπετε το μέλλον της έντυπης δημοσιογραφίας και ποια είναι η διαδρομή που πιστεύετε ότι θα πρέπει να ακολουθήσει ώστε να κρατηθεί ζωντανή; 

Αν και για κάποιους από εμάς είναι δύσκολη παραδοχή, το χαρτί δυστυχώς είναι σε αποδρομή και δεν μπορώ να σκεφτώ κάτι που θα ανατρέψει αυτή την πορεία. Μας αρέσει δεν μας αρέσει, αυτό συμβαίνει. Οπως και η φωτογραφία πέρασε από το φιλμ στην ψηφιακή της εποχή εδώ και μερικές δεκαετίες, έτσι θα κάνει και ο Τύπος. Ως παλιός δημοσιογράφος μ’ αρέσει η μυρωδιά και αίσθηση του χαρτιού, ωστόσο μ’ ενδιαφέρει περισσότερο το περιεχόμενο και σ’ αυτό πρέπει πλέον να εστιάσουμε. Δεν πιστεύω βέβαια ότι οι εφημερίδες στο μέλλον θα εξαφανιστούν όπως οι δεινόσαυροι, αλλά θα μείνουν πολύ λίγες, θα αφορούν πολύ ειδικά κοινά, με τελείως διαφορετικό περιεχόμενο απ’ ό,τι αυτό που ξέρουμε μέχρι σήμερα. Για να μην μας πιάσει όμως κατάθλιψη, ο «θάνατος» του χαρτιού δεν συμπαρασύρει τον «θάνατο» της δημοσιογραφίας.