Συνταγματική αναθεώρηση με βαθύ αποτύπωμα: Η ΝΔ ανοίγει μέτωπα σε πανεπιστήμια, Δημόσιο, Δικαιοσύνη και εκλογικό σύστημα
Με ένα πακέτο σχεδόν 30 άρθρων, η Νέα Δημοκρατία ανοίγει μια από τις πιο βαριές θεσμικές συζητήσεις των τελευταίων ετών, βάζοντας στο τραπέζι αλλαγές που ακουμπούν από τα μη κρατικά πανεπιστήμια και τη μονιμότητα στο Δημόσιο έως την ευθύνη υπουργών, την επιλογή της ηγεσίας της Δικαιοσύνης, την επιστολική ψήφο και τη συνταγματική θωράκιση θεμάτων όπως η τεχνητή νοημοσύνη και η κλιματική κρίση. Το κείμενο με τις προτάσεις διανεμήθηκε σήμερα στα μέλη της Κοινοβουλευτικής Ομάδας της ΝΔ, ως βάση της συζήτησης για την επόμενη φάση της Συνταγματικής Αναθεώρησης.
Με μια δέσμη παρεμβάσεων που δεν περιορίζεται σε ένα ή δύο εμβληματικά θέματα, αλλά απλώνεται σχεδόν σε όλο τον θεσμικό χάρτη της χώρας, η Νέα Δημοκρατία επιχειρεί να δώσει από τώρα το στίγμα της επόμενης μεγάλης πολιτικής και κοινοβουλευτικής σύγκρουσης. Η πρόταση που παρουσιάστηκε στο εσωτερικό της Κοινοβουλευτικής Ομάδας δεν αφορά απλώς μια τεχνική συνταγματική επικαιροποίηση. Αφορά μια συνολική απόπειρα επαναχάραξης των ορίων ανάμεσα στο κράτος, την πολιτική, τη Δικαιοσύνη, τη δημόσια διοίκηση, την εκπαίδευση και τα δικαιώματα, με φόντο την κυβερνητική επιδίωξη για «μια λειτουργική δημοκρατία του σήμερα και του αύριο».
Η διαδικασία, σύμφωνα με την κυβερνητική πλευρά, είναι αποτέλεσμα εσωτερικής διαβούλευσης που άνοιξε μετά την επιστολή του Κυριάκου Μητσοτάκη προς την Κοινοβουλευτική Ομάδα στις 2 Φεβρουαρίου 2026 και οδήγησε σε κατάλογο περίπου 30 προτεινόμενων άρθρων προς αναθεώρηση. Στη σημερινή συνεδρίαση της ΚΟ, ο πρωθυπουργός έδωσε το πολιτικό περίγραμμα και ο Ευριπίδης Στυλιανίδης παρουσίασε αναλυτικότερα τη λογική των παρεμβάσεων, μιλώντας για ταυτοτικές, κοινωνικές, θεσμικές και αναπτυξιακές διατάξεις.
Διαβάστε επίσης: Μητσοτάκης στην ΚΟ της ΝΔ: «Να μιλάμε τη γλώσσα των πολιτών» και όχι «μια μίζερη εσωστρέφεια» – «Είμαστε μια γροθιά»
Το βαρύ πολιτικό φορτίο του άρθρου 16
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται αναπόφευκτα το άρθρο 16, εκεί όπου η ΝΔ επανέρχεται με καθαρό τρόπο στην πρόβλεψη για δυνατότητα παροχής ανώτατης εκπαίδευσης και από μη κρατικά, μη κερδοσκοπικά πανεπιστήμια, με πλήρη αυτοδιοίκηση και υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής. Η κυβερνητική λογική είναι ότι η χώρα πρέπει να πάψει να λειτουργεί ως εξαίρεση σε ευρωπαϊκό επίπεδο και να αρθούν, όπως υποστηρίζεται, οριστικά τα συνταγματικά και θεσμικά εμπόδια που εξακολουθούν να σκιάζουν τη λειτουργία μη κρατικών πανεπιστημίων.
Η ίδια πρόταση για το άρθρο 16 δεν σταματά εκεί. Προβλέπει επίσης αύξηση της υποχρεωτικής εκπαίδευσης από 9 σε 11 έτη, αλλά και κρατική μέριμνα για την προστασία, καλλιέργεια και διάδοση της ελληνικής γλώσσας, καθώς και συνταγματική προστασία της ελληνικής σημαίας ως συμβόλου του έθνους και του πολιτισμού. Αυτή η δέσμη παρεμβάσεων δείχνει ότι η ΝΔ επιχειρεί να ενώσει στο ίδιο άρθρο τρεις διαφορετικές πολιτικές στοχεύσεις: την εκπαιδευτική απελευθέρωση, την ενίσχυση της υποχρεωτικής φοίτησης και ένα σαφές πολιτισμικό-ταυτοτικό αποτύπωμα.
Η πιο εκρηκτική μάχη ίσως να είναι στο Δημόσιο
Αν το άρθρο 16 είναι η πιο εμβληματική σύγκρουση, το άρθρο 103 μπορεί να εξελιχθεί στη πιο πολιτικά εκρηκτική. Η ΝΔ βάζει ανοιχτά στο τραπέζι τον επανακαθορισμό της έννοιας της μονιμότητας στο Δημόσιο, προτείνοντας ένα σύστημα αξιολόγησης που θα οδηγεί όχι μόνο σε επιβραβεύσεις αλλά και σε κυρώσεις, ακόμη και σε οριστική παύση, ύστερα από απόφαση υπηρεσιακού συμβουλίου. Στο κυβερνητικό σκεπτικό, η μονιμότητα δεν μπορεί να λειτουργεί ως μηχανισμός αδράνειας, ενώ η αξιολόγηση πρέπει να συνδέεται με αντικειμενικά κριτήρια, την επαγγελματική ικανότητα, την αποδοτικότητα και την αμεροληψία.
Αυτό που δίνει ακόμα μεγαλύτερο βάρος στην πρόταση είναι ότι η αξιολόγηση δεν περιγράφεται μόνο ως κάθετη διαδικασία από τους προϊσταμένους προς τους υπαλλήλους, αλλά και ως αμφίδρομη, με δυνατότητα συμμετοχής των υφισταμένων απέναντι στους προϊσταμένους, ακόμη και των πολιτών προς όλους. Επιπλέον, στο σχήμα προβλέπεται και δυνατότητα συμμετοχής του ΑΣΕΠ. Πρόκειται για πρόταση που στέλνει διπλό πολιτικό μήνυμα: προς τη συντηρητική βάση ως άνοιγμα στην ατζέντα «αποτελεσματικό κράτος», αλλά και προς το κέντρο ως υπόσχεση για λογοδοσία και δημόσια διοίκηση μετρήσιμων επιδόσεων.
Το άρθρο 86 και η μόνιμη πληγή της πολιτικής λογοδοσίας
Από τα σημεία που η κυβέρνηση ξέρει ότι θα δοκιμαστούν σκληρά στη δημόσια συζήτηση είναι το άρθρο 86 για την ευθύνη υπουργών. Η πρόταση της ΝΔ κινείται στη γραμμή της μείωσης του ρόλου της Βουλής στο στάδιο της προκαταρκτικής εξέτασης και της μεταφοράς του βάρους σε ανώτερους δικαστικούς λειτουργούς. Συγκεκριμένα, προτείνεται να καταργηθεί η αρμοδιότητα της Βουλής για τη διενέργεια προκαταρκτικής εξέτασης, η οποία θα αναλαμβάνεται από Εισαγγελέα Εφετών, ενώ η πρόταση για άσκηση δίωξης θα προέρχεται από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου. Η τελική δίωξη, πάντως, θα εξακολουθεί να περνά από τη Βουλή, με απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών και ονομαστική ψηφοφορία.
Εδώ η ΝΔ επιχειρεί μια δύσκολη ισορροπία. Από τη μία, θέλει να δείξει ότι απομακρύνεται από το πρότυπο μιας πολιτικής τάξης που κρίνει τον εαυτό της. Από την άλλη, δεν προχωρά σε πλήρη αποσύνδεση της Βουλής από τη διαδικασία, κρατώντας έναν τελικό πολιτικό κόμβο απόφασης. Αυτό ακριβώς είναι και το σημείο στο οποίο αναμένεται να χτυπήσει η αντιπολίτευση: αν πράγματι μιλάμε για ενίσχυση της λογοδοσίας ή για μερική απλώς μετατόπιση της πίεσης χωρίς συνολική αποπολιτικοποίηση της διαδικασίας. Η σύγκρουση εδώ θα είναι σκληρή, γιατί το άρθρο 86 κουβαλά ιστορικό φορτίο δυσπιστίας απέναντι στο πολιτικό σύστημα.
Δικαιοσύνη: λιγότερη κυβέρνηση, περισσότερη Βουλή και δικαστικά σώματα
Στο πεδίο της Δικαιοσύνης, η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη θεσμικής αποσυμπίεσης από την άμεση κυβερνητική επιρροή. Η πρόταση για το άρθρο 90 προβλέπει ότι οι προαγωγές στις θέσεις των ανώτατων δικαστών θα γίνονται από ειδική κοινοβουλευτική επιτροπή, ανάμεσα στους αρχαιότερους δικαστές, με βάση δεσμευτικό κατάλογο τριών προσώπων για κάθε θέση, τον οποίο θα προτείνουν οι ίδιες οι ολομέλειες των ανώτατων δικαστηρίων. Ο πυρήνας της πρότασης είναι σαφής: να περιοριστεί ο άμεσος κυβερνητικός ρόλος στην επιλογή της δικαστικής ηγεσίας.
Την ίδια στιγμή, προωθείται αναβάθμιση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου μέσω του άρθρου 100. Η πρόταση του δίνει προληπτικό έλεγχο συνταγματικότητας και συμβατότητας με το ενωσιακό δίκαιο για ψηφισμένα νομοσχέδια, ύστερα από αίτημα του Προέδρου της Δημοκρατίας, του πρωθυπουργού ή της Βουλής, με συγκεκριμένα όρια ανά σύνοδο. Αν τελικά αυτό περάσει, αλλάζει ουσιαστικά η θεσμική ισορροπία ανάμεσα στη νομοθετική πρωτοβουλία και το συνταγματικό φιλτράρισμα, ανοίγοντας συζήτηση που ξεπερνά τον τρέχοντα κομματικό κύκλο και ακουμπά τη φυσιογνωμία του ίδιου του πολιτεύματος.
Τεχνητή νοημοσύνη και κλιματική κρίση μπαίνουν στο Σύνταγμα
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει και το γεγονός ότι για πρώτη φορά η ΝΔ βάζει τόσο καθαρά στο τραπέζι συνταγματικές αναφορές σε ζητήματα που πριν λίγα χρόνια θεωρούνταν υπερβολικά «νέα» ή ρευστά για να εγγραφούν στον καταστατικό χάρτη της χώρας. Στην πρόταση για νέο άρθρο 5Β ή τροποποίηση των άρθρων 5/5Α, η τεχνητή νοημοσύνη περιγράφεται ως τεχνολογικό πεδίο που πρέπει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την κοινωνική ευημερία, ώστε να περιορίζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει.
Παράλληλα, στο άρθρο 24 προστίθενται σαφείς κατευθύνσεις για την κλιματική αλλαγή, την προστασία των υδάτινων πόρων, την ενίσχυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, τη διασφάλιση περιβαλλοντικού ισοζυγίου σε κάθε κρατική παρέμβαση και ακόμη την προστασία των ζώων. Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Η κυβέρνηση επιχειρεί να δείξει ότι η Αναθεώρηση δεν είναι μόνο πεδίο παραδοσιακών ιδεολογικών συγκρούσεων, αλλά και χώρος όπου το Σύνταγμα καλείται να συνομιλήσει με το περιβάλλον, την τεχνολογία και τις νέες απειλές για τα δικαιώματα.
Εκλογικό σύστημα, επιστολική ψήφος και διάλυση της Βουλής
Στο εκλογικό πεδίο, η ΝΔ ανοίγει επίσης βαριά θέματα. Στο άρθρο 51 προτείνει δυνατότητα επιστολικής ψήφου και για όσους βρίσκονται εντός Επικράτειας, επεκτείνοντας έτσι το πεδίο πέρα από τη μέχρι τώρα συζήτηση για ειδικές κατηγορίες εκλογέων και εκλογείς του εξωτερικού. Στο άρθρο 54 εισάγει τη διατύπωση ότι το εκλογικό σύστημα πρέπει να διασφαλίζει τόσο «εύλογη αναλογικότητα» όσο και «κυβερνησιμότητα», κάτι που δίνει ήδη ιδεολογικό τόνο στη συζήτηση για το μοντέλο εκπροσώπησης.
Εξίσου πολιτικά φορτισμένη είναι και η πρόταση για το άρθρο 41, όπου η ΝΔ ζητά να καταργηθεί η δυνατότητα διάλυσης της Βουλής για «εθνικό θέμα εξαιρετικής σημασίας» και να αντικατασταθεί από διαδικασία αυτοδιάλυσης με πρόταση της κυβέρνησης και απόφαση της Βουλής για ανανέωση της λαϊκής εντολής. Εδώ η στόχευση είναι να κοπεί ένας μηχανισμός που επί δεκαετίες χρησιμοποιήθηκε πολιτικά και, κατά πολλούς, καταχρηστικά. Αν περάσει, θα αποτελεί σαφή αλλαγή κουλτούρας στον εκλογικό συγχρονισμό και στο πώς νομιμοποιούνται οι πρόωρες κάλπες.
Πρόεδρος της Δημοκρατίας, βουλευτές και τα κόμματα
Η πρόταση για τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας φαίνεται λιγότερο συγκρουσιακή, αλλά έχει συμβολική βαρύτητα. Η ΝΔ εισηγείται μία και μόνη εξαετή θητεία, αντί της δυνατότητας επανεκλογής. Το επιχείρημα είναι ότι έτσι προστατεύεται περισσότερο ο υπερκομματικός χαρακτήρας του θεσμού, καθώς αφαιρείται η μελλοντική διαπραγμάτευση μιας δεύτερης θητείας.
Την ίδια στιγμή, ανοίγουν και άλλα κεφάλαια: το δικαίωμα του εκλέγεσθαι από τα 21, η αναστολή της υποχρέωσης στράτευσης όσο διαρκεί η βουλευτική ιδιότητα, η κατάργηση του λεπτομερούς καταλόγου κωλυμάτων και ασυμβιβάστων υπέρ γενικότερων αρχών, η θεσμική θωράκιση του ρόλου του βουλευτή, αλλά και αυστηρότερη εσωτερική δημοκρατία για τα κόμματα, με ενισχυμένο έλεγχο προϋποθέσεων συμμετοχής τους στις εκλογές από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο. Το εύρος αυτών των προτάσεων δείχνει ότι η ΝΔ δεν θέλει να συζητήσει μόνο για το κράτος, αλλά και για τα ίδια τα εργαλεία της αντιπροσώπευσης.
Το οικονομικό Σύνταγμα και η λογική της δημοσιονομικής πειθαρχίας
Στο οικονομικό πεδίο, το στίγμα είναι καθαρό. Η πρόταση για το άρθρο 79 προβλέπει ότι ο κρατικός προϋπολογισμός οφείλει να διασφαλίζει τη δημοσιονομική ισορροπία μεταξύ εσόδων και εξόδων και τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία. Στο άρθρο 78 προτείνεται απαγόρευση επιβολής φόρων ή άλλων οικονομικών βαρών με αναδρομική ισχύ, ενώ δίνεται και δυνατότητα παροχής κινήτρων για σταθερό φορολογικό καθεστώς σε στρατηγικές επενδύσεις.
Αυτή η γραμμή συμπληρώνεται από παρεμβάσεις στα άρθρα 17 και 18, με ευρύτερη προστασία της περιουσίας και όχι μόνο της ιδιοκτησίας, δυνατότητα αποζημίωσης για περιορισμό χρήσης χωρίς απαλλοτρίωση, μεταφορά συντελεστή δόμησης και αξιοποίηση εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς. Σε συνδυασμό με τη συνταγματική πρόβλεψη για προσιτή στέγη στο άρθρο 21, η ΝΔ επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε μια φιλελεύθερη ατζέντα ασφάλειας δικαίου και επενδυτικής σταθερότητας και σε μια πιο κοινωνική ρητορική για στέγη και διαγενεακή δικαιοσύνη.
Το πραγματικό πολιτικό στοίχημα αρχίζει τώρα
Παρότι η κυβερνητική πλειοψηφία παρουσιάζει το πακέτο ως μεγάλη θεσμική τομή, το πραγματικό ερώτημα αρχίζει τώρα: ποιες από αυτές τις αλλαγές μπορούν να βρουν το αναγκαίο πεδίο συναίνεσης. Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν είναι ένας απλός κυβερνητικός νόμος. Απαιτεί αυξημένες πλειοψηφίες, δύο κοινοβουλευτικές φάσεις και πολιτικό χρόνο. Σε άρθρα όπως το 16, το 103 και το 86, οι συγκρούσεις είναι ήδη προδιαγεγραμμένες. Σε άλλα, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κλιματική κρίση ή ο προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας, μπορεί να ανοίξει μια πιο σύνθετη συζήτηση για το πώς ένα Σύνταγμα του 1975 προσαρμόζεται στον κόσμο του 2026.
Με απλά λόγια, η Νέα Δημοκρατία δεν έφερε μια στενή λίστα διορθώσεων. Εφερε ένα σχέδιο με ισχυρό ιδεολογικό, διοικητικό και πολιτικό αποτύπωμα, που μπορεί να προκαλέσει από συμμαχίες μέχρι μετωπικές συγκρούσεις. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη συζήτηση που ανοίγει σήμερα τόσο βαριά: δεν αφορά απλώς το πώς θα αλλάξουν κάποια άρθρα, αλλά το ποια Ελλάδα θέλει να περιγράψει το επόμενο Σύνταγμα.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
