Το smartphone σκότωσε το διάβασμα; Οι αριθμοί χαλάνε την εύκολη απάντηση

Το κινητό βρίσκεται συνήθως πρώτο στη λίστα των ενόχων. Δεν μπορούμε να συγκεντρωθούμε σε ένα βιβλίο, κοιτάζουμε την οθόνη κάθε λίγα λεπτά, εγκαταλείπουμε μια σελίδα για μια ειδοποίηση και ύστερα αναρωτιόμαστε γιατί διαβάζουμε λιγότερο.

Η εξήγηση μοιάζει σχεδόν αυτονόητη: ήρθαν τα smartphones, ακολούθησαν τα social media και χάσαμε την υπομονή μας για οτιδήποτε απαιτεί περισσότερη προσοχή από ένα βίντεο μερικών δευτερολέπτων.

Τα στοιχεία, όμως, χαλάνε αυτή την τόσο βολική ιστορία.

Η υποχώρηση της ανάγνωσης για ευχαρίστηση είχε αρχίσει πολύ πριν εμφανιστεί το πρώτο iPhone το 2007. Αυτό υποστηρίζει ο Σουηδός πανεπιστημιακός Joel Halldorf στο νέο βιβλίο του Reading Matters: A History for the Digital Age, εξετάζοντας την ιστορία της ανάγνωσης πολύ πριν φτάσουμε στη σημερινή ψηφιακή καθημερινότητα.

Το smartphone μπορεί να έκανε το πρόβλημα εντονότερο. Δεν φαίνεται, όμως, να το δημιούργησε.

Η πτώση είχε αρχίσει από τη δεκαετία του ’70

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά στοιχεία προέρχεται από τη μακροχρόνια αμερικανική έρευνα Monitoring the Future.

Στα τέλη της δεκαετίας του 1970 περίπου 6 στους 10 τελειόφοιτους λυκείου στις ΗΠΑ δήλωναν ότι διάβαζαν ένα βιβλίο ή περιοδικό σχεδόν καθημερινά για ευχαρίστηση. Το 2016 το αντίστοιχο ποσοστό είχε πέσει μόλις στο 16%.

Η πτώση είναι τεράστια. Το σημαντικό όμως για τη συζήτηση γύρω από τα smartphones είναι πότε ξεκίνησε.

Δεν εμφανίζεται ξαφνικά μετά το 2007 ούτε μπορεί να εξηγηθεί αποκλειστικά από το Instagram, το TikTok ή τα notifications. Η πορεία προς τα κάτω είχε ήδη αρχίσει όταν το πιο προηγμένο κινητό τηλέφωνο της εποχής χωρούσε με δυσκολία σε τσέπη και χρησίμευε κυρίως για τηλεφωνήματα.

Αυτό φυσικά δεν αθωώνει τις σημερινές οθόνες. Οι ίδιες έρευνες δείχνουν πόσο γρήγορα τα ψηφιακά μέσα κατέλαβαν μεγάλο μέρος του ελεύθερου χρόνου των εφήβων. Δείχνουν όμως ότι η ιστορία της ανάγνωσης είναι πιο σύνθετη από το «ήρθε το smartphone και σταματήσαμε να ανοίγουμε βιβλία».

Από τα 22 λεπτά στα 16

Παρόμοια εικόνα προκύπτει και από τον χρόνο που αφιερώνουν οι Αμερικανοί στην ανάγνωση για προσωπικό ενδιαφέρον.

Σύμφωνα με την American Time Use Survey του αμερικανικού Bureau of Labor Statistics, το 2003 ο μέσος χρόνος ήταν περίπου 21,9 λεπτά την ημέρα. Το 2010 είχε υποχωρήσει στα 18,3 λεπτά, ενώ το 2025 βρίσκεται περίπου στα 16 λεπτά ημερησίως.

Η καμπύλη κατεβαίνει, αλλά δεν παρουσιάζει έναν θεαματικό γκρεμό τη στιγμή που εμφανίζονται τα smartphones.

Ακόμη πιο χαρακτηριστική είναι η ηλικιακή διαφορά. Στα στοιχεία του 2024, οι νέοι 20 έως 24 ετών διάβαζαν για προσωπικό ενδιαφέρον κατά μέσο όρο μόλις οκτώ λεπτά την ημέρα, ενώ όσοι ήταν άνω των 75 έφταναν τα 46 λεπτά.

Το πρόβλημα επομένως είναι πραγματικό. Απλώς έχει μεγαλύτερη ηλικία από το κινητό μας.

Το βιβλίο, πάντως, δεν πέθανε

Εδώ βρίσκεται ακόμη μία ενδιαφέρουσα αντίφαση.

Παρά τη μείωση του καθημερινού χρόνου ανάγνωσης, τα βιβλία εξακολουθούν να έχουν μεγάλη παρουσία. Σε έρευνα της Pew Research Center που δημοσιεύθηκε το 2026, το 75% των Αμερικανών ενηλίκων δήλωσε ότι είχε διαβάσει ολόκληρο ή μέρος ενός βιβλίου μέσα στους προηγούμενους 12 μήνες.

Το έντυπο παραμένει μάλιστα πρώτο: 64% είχε διαβάσει χάρτινο βιβλίο, έναντι 31% που είχε διαβάσει e-book και 26% που είχε ακούσει audiobook.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ακόμη και στους 18 έως 29 ετών, μια ηλικιακή ομάδα με έντονη καθημερινή χρήση ψηφιακών μέσων, το 78% δήλωσε ότι είχε διαβάσει βιβλίο σε κάποια μορφή μέσα στην προηγούμενη χρονιά.

Δεν σταματήσαμε λοιπόν να διαβάζουμε. Αυτό που φαίνεται να αλλάζει είναι πόσο συχνά, για πόση ώρα και με τι είδους συγκέντρωση διαβάζουμε.

Διαβάστε επίσης: Η στοίβα που μας κοιτάζει: Γιατί αγοράζουμε βιβλία που δεν προλαβαίνουμε να διαβάσουμε

Δεν είναι μόνο θέμα οθόνης

Αυτό είναι και ένα από τα βασικά επιχειρήματα του Halldorf.

Στο Reading Matters αντιμετωπίζει την ψηφιακή επανάσταση ως μία ακόμη μεγάλη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι συναντούν το γραπτό κείμενο. Η ιστορία έχει ξαναδεί παρόμοιες μεταμορφώσεις: από τον πάπυρο στον κώδικα, από τα χειρόγραφα στην τυπογραφία και από το τυπωμένο βιβλίο στην οθόνη.

Κάθε αλλαγή επηρεάζει όχι μόνο το μέσο αλλά και τον τρόπο ανάγνωσης.

Διαβάστε επίσης: BookTok, spicy βιβλία και δράκοι: Πώς τα «ένοχα» αναγνώσματα έγιναν εκδοτικό φαινόμενο

Το σημερινό πρόβλημα επομένως δεν εξαντλείται στο αν έχουμε ένα κινητό δίπλα στο βιβλίο. Αφορά τον χρόνο που διαθέτουμε, τη θέση της ανάγνωσης στην καθημερινότητα, τον τρόπο που λειτουργούν τα σχολεία και οι βιβλιοθήκες, αλλά και το κατά πόσο το βιβλίο εξακολουθεί να αποτελεί φυσιολογικό κομμάτι της ζωής γύρω μας.

Τα smartphones και τα social media διεκδικούν χωρίς αμφιβολία την προσοχή μας με τρόπους που ένα βιβλίο δύσκολα μπορεί να ανταγωνιστεί. Οι αριθμοί όμως δείχνουν ότι, αν θέλουμε να καταλάβουμε γιατί διαβάζουμε λιγότερο, πρέπει να κοιτάξουμε αρκετά πιο πίσω από την ημερομηνία που βάλαμε για πρώτη φορά ένα iPhone στην τσέπη μας.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News