Το θέατρο την 28η Οκτωβρίου 1940: Τι παιζόταν εκείνη την ημέρα
Αυλαία εμψύχωσης λαού και στρατιωτών
Κατά την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού Πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940, το ελληνικό θέατρο βρέθηκε στην πρώτη γραμμή της πνευματικής και ψυχολογικής αντίστασης, λειτουργώντας ως βασικός μοχλός εμψύχωσης του λαού και των στρατιωτών.
Παρόλο που η επιστράτευση και ο αιφνιδιασμός προκάλεσαν ένα προσωρινό, ολιγοήμερο κλείσιμο των σκηνών, η αντίδραση του θεατρικού κόσμου ήταν ακαριαία. Το θέατρο στην Ελλάδα εκείνης της εποχής έχει μια συναρπαστική ιστορία. Δεν σταμάτησε να λειτουργεί όταν ξέσπασε ο πόλεμος. Αντίθετα, μετατράπηκε σε μέσο έκφρασης του πατριωτισμού, ψυχαγωγίας, αλλά και έμμεσης αντίστασης.
Ταυτόχρονα, οι ηθοποιοί, οι συγγραφείς και οι θιασάρχες έπρεπε να αντιμετωπίσουν την επιστράτευση και τις δημιουργηθείσες δυσκολίες. Τη Δευτέρα 28 Οκτωβρίου 1940, η Αθήνα ξύπνησε με την είδηση ότι η Ιταλία είχε επιτεθεί στην Ελλάδα. Μέχρι εκείνη την ημέρα, τα θέατρα λειτουργούσαν κανονικά και οι θίασοι είχαν ήδη προγραμματίσει τις παραστάσεις τους. Εκείνο το πρωινό, όμως, όλα άλλαξαν. Οι ηθοποιοί, οι συγγραφείς και οι θεατές βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα. Πολλοί άνδρες ηθοποιοί επιστρατεύτηκαν, ενώ οι θεατρικές επιχειρήσεις έπρεπε να αποφασίσουν πώς θα συνεχίσουν τη λειτουργία τους. Σύμφωνα με το Αρχείο της ΕΡΤ, εκείνη την ημέρα παρουσιάζονταν στην Αθήνα έργα διαφορετικών ειδών, από κωμωδίες μέχρι δραματικά έργα. Μέσα σε λίγες ημέρες, το πρόγραμμα πολλών θεάτρων άλλαξε ριζικά.
Τι παιζόταν εκείνη την ημέρα;
Ορισμένα χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα εξής:
– Βασιλικό Θέατρο, το σημερινό Εθνικό
«Ο Πειρασμός» του Γρηγορίου Ξενόπουλου
– Θέατρο Κοτοπούλη
«Μαντάμ Μποβαρί», με τη Μαρίκα Κοτοπούλη
– Θέατρο Αργυρόπουλου
«Πρωτευουσιάνος» του Γεωργίου Ρούσσου
– Θέατρο Μοντιάλ
«Βραδινές τρέλες» των Φιλιππίδη, Κοκκίνη και Κυριακού
– Θέατρο Βρετάνια
Ετοιμαζόταν η πρεμιέρα του έργου «Νύχτα γεμάτη θάματα» του Ξενόπουλου, η οποία τελικά δεν πραγματοποιήθηκε όπως είχε σχεδιαστεί
Την ημέρα της κήρυξης του πολέμου και για τις επόμενες 3-4 ημέρες (29 έως 31 Οκτωβρίου), τα θέατρα της πρωτεύουσας διέκοψαν τη λειτουργία τους. Πάνω από 40 ηθοποιοί και τεχνικοί επιστρατεύτηκαν αμέσως για το μέτωπο.
Τα περισσότερα ιδιωτικά θέατρα κατάφεραν να ανασυγκροτήσουν τους θιάσους τους με μεγαλύτερους σε ηλικία άνδρες και γυναίκες, ανοίγοντας ξανά τις πόρτες τους την 1η ή 2α Νοεμβρίου 1940. Το Εθνικό Θέατρο, έχοντας χάσει τους περισσότερους πρωταγωνιστές του λόγω επιστράτευσης και αντιμετωπίζοντας γραφειοκρατικές δυσκολίες για νέες προσλήψεις, καθυστέρησε περισσότερο και σήκωσε ξανά αυλαία στις 24 Νοεμβρίου 1940 με τους «Πέρσες» του Αισχύλου.
Οι συγγραφείς της αθηναϊκής επιθεώρησης (του κατεξοχήν είδους που σχολίαζε την επικαιρότητα) άλλαξαν τα κείμενα και τα νούμερα κυριολεκτικά μέσα σε μία νύχτα. Το ανάλαφρο προπολεμικό περιεχόμενο αντικαταστάθηκε αμέσως από τη σάτιρα κατά του Μπενίτο Μουσολίνι και των Ιταλών εισβολέων. Το θέατρο μετατράπηκε σε έναν χώρο γεμάτο πατριωτικό παλμό, γέλιο και συγκίνηση, που αποτελούσε διέξοδο για τα μετόπισθεν. Χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν το Θέατρο Μοντιάλ και το Θέατρο Βρετάνια, όπου ο θίασος του Βασίλη Αυλωνίτη παρουσίασε την περίφημη πολεμική επιθεώρηση «Κορόιδο Μουσολίνι». Εκεί μεσουράνησε η Σοφία Βέμπο, η οποία αναδείχθηκε σε «Τραγουδίστρια της Νίκης». Τραγούδια όπως το «Παιδιά της Ελλάδος παιδιά» (που άλλαξε στίχους πάνω στην προπολεμική μελωδία της «Ζεχράς») και το «Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του» γεννήθηκαν μέσα από αυτές τις θεατρικές παραστάσεις, ξεσηκώνοντας το κοινό.
Μάλιστα, ο Σακελλάριος έγραψε την πολεμική επιθεώρηση «Μπράβο Κολονέλο», η οποία παρουσιάστηκε από τον θίασο του Μουσούρη, με μουσική του Θεόφραστου Σακελλαρίδη. Η παράσταση δόθηκε χωρίς σκηνικά, σε συνθήκες που απείχαν πολύ από την κανονική θεατρική παραγωγή Η θεατρική ζωή δεν εξαφανίστηκε. Αλλαξε περιεχόμενο, καθώς οι δημιουργοί προσπάθησαν να ανταποκριθούν στα συναισθήματα του κοινού, που ζούσε με αγωνία για την εξέλιξη του πολέμου.
– Οι πολεμικές επιθεωρήσεις έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλείς. Επρόκειτο για παραστάσεις που συνδύαζαν:
- Σατιρικά και κωμικά σκετς.
- Τραγούδια και μουσική.
- Σχόλια για τον Μουσολίνι και τον ιταλικό στρατό.
- Αναφορές στις επιτυχίες του ελληνικού στρατού.
- Πατριωτικά μηνύματα και αναφορές στους στρατιώτες του μετώπου. Ηταν ειδικές οι συνθήκες λειτουργίας.
Συσκότιση: Λόγω των αεροπορικών επιδρομών, τα θέατρα λειτουργούσαν υπό αυστηρά μέτρα ασφαλείας. Τα εξωτερικά φώτα και οι επιγραφές τους καλύπτονταν με σκούρο μπλε χαρτί («διά κυανού χάρτου») για να μην είναι ορατά από τα εχθρικά αεροπλάνα.
Οι θεατές: Εκτός από τους απλούς πολίτες, τις παραστάσεις παρακολουθούσαν συχνά και τραυματισμένοι στρατιώτες που επέστρεφαν από το μέτωπο, στους οποίους προσφερόταν δωρεάν ψυχαγωγία και ηθική στήριξη.
Το θέατρο λοιπόν λειτούργησε σαν φάρμακο ενάντια στον πόλεμο.
Σαν το καλύτερο αντικαταθλιπτικό.
* Η Μαριάννα Σταματιάδου είναι ιατρός παθολόγος, πρώην αντιδήμαρχος Δήμου Πατρέων, μέλος ΔΣ ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας, πρόεδρος Συλλόγου «Φίλων ΔΗΠΕΘΕ Πάτρας».
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Viber: +306909196125
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
Από το Δίκτυο
Κάθε πότε πρέπει να αλλάζουμε οδοντόβουρτσα και γιατί δεν πρέπει να το αμελούμε
Η Apple παρουσίασε το νέο MacBook Pro 14 ιντσών με M6
Το ΚΚΕ τιμά τον Μήτσο Ρεμπούτσικα από την Κάτω Αχαΐα
Πότε γιορτάζει ο Μιχάλης και ο Άγγελος το 2026; Ταξιάρχες, παραλλαγές και Άγιοι
Η Apple φέρνει ξανά το φωτιζόμενο λογότυπο στο νέο OLED MacBook Pro
H Αντιδημαρχία Υγείας και Πρόνοιας Πατρέων υποστηρίζει την εθελοντική αιμοδοσία
ΡΟΗ ΕΙΔΗΣΕΩΝ
ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ
12:40
Ναυπακτία: Νέα ευρήματα στην υπόθεση ναρκωτικών, 119 μπουκαλάκια κάνναβης σε κατάστημα στην Αθήνα
12:35
Γρηγόρης Δημητριάδης: «Στο Μαξίμου είχα δύο συνεργάτες που παρακολουθούσαν μόνο τα τοπικά ΜΜΕ»
