Πώς ακούγεται ο φόβος; Ο Τζέρι Γκόλντσμιθ έγραψε τη μουσική των εφιαλτών μας

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Πριν εμφανιστεί ο Ντέμιαν στην οθόνη, η χορωδία έχει ήδη αρχίσει να ψέλνει. Στο «Alien», το Διάστημα ακούγεται παράξενο και αφιλόξενο πολύ πριν αποκαλυφθεί το πλάσμα. Στο «Poltergeist», ένα γλυκό παιδικό θέμα προετοιμάζει το έδαφος για όσα θα εισβάλουν στο οικογενειακό σπίτι.

Ο Τζέρι Γκόλντσμιθ γνώριζε πως ο φόβος δεν έχει έναν μόνο ήχο. Άλλοτε έρχεται σαν τελετουργία, άλλοτε σαν αδιόρατη παρουσία και άλλοτε κρύβεται μέσα σε μια μελωδία που θα μπορούσε να είναι νανούρισμα.

Ο σπουδαίος Αμερικανός συνθέτης πέθανε στις 21 Ιουλίου 2004, έχοντας διανύσει σχεδόν μισό αιώνα στο σινεμά και την τηλεόραση. Η φιλμογραφία του περιλαμβάνει την «Τσαϊνατάουν», τον «Πλανήτη των Πιθήκων», το «Star Trek», το «Rambo», το «Βασικό Ένστικτο», το «L.A. Confidential» και τη «Μουλάν». Στις ταινίες τρόμου, η ευρηματικότητά του ακούστηκε με ιδιαίτερη καθαρότητα.

«Η Προφητεία»: Το κακό αποκτά τη δική του λειτουργία

Για την «Προφητεία» του 1976, ο Γκόλντσμιθ χρησιμοποίησε χορωδία και λατινικές φράσεις για να δημιουργήσει το «Ave Satani». Η σύνθεση ακούγεται σαν σκοτεινή αντιστροφή θρησκευτικής λειτουργίας, με τις φωνές να χαρίζουν στο κακό τη δική του τελετουργία.

Μέχρι τότε, η μουσική τρόμου είχε συνδεθεί κυρίως με ορχηστρικές εξάρσεις, απότομα έγχορδα και επαναλαμβανόμενα μοτίβα αγωνίας. Ο Γκόλντσμιθ έφερε στο κέντρο της ταινίας μια οργανωμένη χορωδία. Η απειλή έμοιαζε πλέον μεγαλύτερη από έναν άνθρωπο ή ένα περιστατικό. Ακουγόταν σαν μια δύναμη με πιστούς, σύμβολα και τελετές.

Η «Προφητεία» τού χάρισε το μοναδικό Όσκαρ της καριέρας του, ενώ το «Ave Satani» προτάθηκε και για το Όσκαρ τραγουδιού. Τα δύο επιτεύγματα καταγράφονται στο επίσημο αρχείο της Αμερικανικής Ακαδημίας Κινηματογράφου.

«Alien»: Η ομορφιά του Διαστήματος διαλύεται

Ο Γκόλντσμιθ προσέγγισε το «Alien» του Ρίντλεϊ Σκοτ έχοντας αρχικά στο μυαλό του το μυστήριο και τη γοητεία του Διαστήματος. Το κεντρικό θέμα ανοίγει έναν απέραντο κόσμο, σχεδόν ρομαντικό, ο οποίος σταδιακά χάνει κάθε αίσθηση ασφάλειας.

Στο «Alien», η μουσική του Γκόλντσμιθ μετατρέπει το άγνωστο του Διαστήματος σε διαρκή ακουστική απειλή

Η ορχήστρα αφήνει μεγάλα κενά και οι ήχοι μοιάζουν να ταξιδεύουν μέσα στους διαδρόμους του «Νοστρόμο». Καθώς η ιστορία εξελίσσεται, οι μελωδικές γραμμές υποχωρούν και τη θέση τους παίρνουν μεταλλικοί ήχοι, κοφτές κινήσεις και ασυνήθιστα ηχοχρώματα. Το διαστημόπλοιο αποκτά τη δική του ανησυχητική ακουστική ζωή.

Η συνεργασία του Γκόλντσμιθ με τον Σκοτ υπήρξε δύσκολη. Τμήματα της μουσικής άλλαξαν θέση ή αφαιρέθηκαν, ενώ στην τελική κόπια χρησιμοποιήθηκε και υλικό από την παλαιότερη σύνθεσή του για το «Freud». Η περιπετειώδης αυτή ιστορία δεν εμπόδισε το soundtrack να εξελιχθεί σε σημείο αναφοράς για την κινηματογραφική επιστημονική φαντασία. Ο ίδιος ο συνθέτης είχε εξηγήσει ότι φανταζόταν το Διάστημα ως το «μεγάλο άγνωστο», μια ιδέα που διατρέχει ολόκληρη τη μουσική του, όπως καταγράφεται στην αναδρομή του RogerEbert.com.

«Poltergeist»: Το νανούρισμα μέσα στο στοιχειωμένο σπίτι

Στο «Poltergeist», η ιστορία εκτυλίσσεται σε ένα φωτεινό αμερικανικό προάστιο. Στο κέντρο της βρίσκεται η μικρή Κάρολ Αν, για την οποία ο Γκόλντσμιθ έγραψε μια απλή και τρυφερή μελωδία.

Το παιδικό «Carol Anne’s Theme» βρίσκεται στην καρδιά της μουσικής του «Poltergeist»

Το «Carol Anne’s Theme» ακούγεται σαν παιδικό νανούρισμα. Η αθωότητά του δημιουργεί μια παράξενη αντίθεση με όσα συμβαίνουν στο σπίτι. Όταν η κατάσταση γίνεται επικίνδυνη, η ορχήστρα περνά σε βίαιες εξάρσεις και ατονικούς ήχους, χωρίς να χάνεται εντελώς η αρχική μελωδία.

Η μουσική κρατά την προσοχή πάνω στο παιδί και στην οικογένεια. Πίσω από το υπερφυσικό θέαμα υπάρχει μια ιστορία αποχωρισμού και επιστροφής. Για τη συγκεκριμένη σύνθεση ο Γκόλντσμιθ κέρδισε ακόμη μία υποψηφιότητα για Όσκαρ.

«Gremlins»: Το χάος χορεύει

Στα «Gremlins» του Τζο Ντάντε, ο Γκόλντσμιθ συνδύασε την ορχήστρα με ηλεκτρονικούς ήχους και έγραψε ένα από τα πιο παιχνιδιάρικα θέματα της καριέρας του. Το «Gremlin Rag» ακολουθεί τα πλάσματα σαν ένα στραβό, σκανταλιάρικο εμβατήριο.

Στα «Gremlins», ο Γκόλντσμιθ ένωσε τον τρόμο με ένα παράξενο, παιχνιδιάρικο μουσικό μοτίβο

Η μουσική μετακινείται διαρκώς ανάμεσα στην κωμωδία και τον τρόμο. Οι συνθεσάιζερ ακούγονται αλλόκοτοι, τα μοτίβα επαναλαμβάνονται με παιδική επιμονή και η ορχήστρα μπορεί ξαφνικά να γίνει βαριά και απειλητική. Ο τόνος αλλάζει μαζί με τα ίδια τα Gremlins: χαριτωμένα για μια στιγμή, ανεξέλεγκτα την επόμενη.

Αυτή η αστάθεια ήταν το κλειδί της ταινίας. Ο Γκόλντσμιθ αντιλήφθηκε ότι το χιούμορ και ο φόβος δεν χρειάζονταν ξεχωριστή μουσική. Μπορούσαν να κατοικούν στην ίδια μελωδία.

Ο φόβος χωρίς έτοιμη συνταγή

Οι τέσσερις μουσικές απέχουν πολύ μεταξύ τους. Η «Προφητεία» στηρίζεται στις φωνές, το «Alien» στον χώρο και στην αβεβαιότητα, το «Poltergeist» στην ευθραυστότητα μιας παιδικής μελωδίας και τα «Gremlins» στο αλλόκοτο παιχνίδι.

Ο Γκόλντσμιθ ξεκινούσε κάθε φορά από την ίδια την ιστορία. Αναζητούσε τον χαρακτήρα της απειλής, τον κόσμο μέσα στον οποίο εμφανιζόταν και το συναίσθημα που έπρεπε να μείνει στον θεατή. Γι’ αυτό και οι συνθέσεις του εξακολουθούν να λειτουργούν έξω από τις ταινίες, χωρίς να χάνουν τη σχέση τους με τις εικόνες για τις οποίες γράφτηκαν.

Είκοσι δύο χρόνια μετά τον θάνατό του, η επιρροή του παραμένει ζωντανή στη μουσική του τρόμου και της επιστημονικής φαντασίας. Οι δημιουργοί που ακολούθησαν κληρονόμησαν από εκείνον κάτι ουσιαστικό: κάθε εφιάλτης χρειάζεται τη δική του φωνή.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News