Wall Street Journal: Η Ελλάδα παράδειγμα δημοσιονομικής υπευθυνότητας για την Ευρώπη μετά την κρίση χρέους

Απόστολος Αναστασόπουλος

Ως παράδειγμα δημοσιονομικής υπευθυνότητας για την υπόλοιπη Ευρώπη παρουσιάζει την Ελλάδα η Wall Street Journal, σε εκτενές δημοσίευμά της για τη μεταμόρφωση της ελληνικής οικονομίας μετά τη δεκαετή κρίση χρέους. Η αμερικανική εφημερίδα αναδεικνύει την αλλαγή στη διαχείριση των δημόσιων οικονομικών, την επίτευξη δημοσιονομικών πλεονασμάτων και την πρόωρη αποπληρωμή δανειακών υποχρεώσεων, επισημαίνοντας ότι η χώρα που πριν από περίπου 16 χρόνια βρέθηκε στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής κρίσης αποτελεί πλέον σημείο αναφοράς για κυβερνήσεις που δυσκολεύονται να ελέγξουν τα ελλείμματα και το δημόσιο χρέος.

Το άρθρο έχει τίτλο «What Greece Learned From Going Broke -and Others in Europe Still Haven’t» («Τι έμαθε η Ελλάδα από τη χρεοκοπία της και τι δεν έχει μάθει ακόμη η υπόλοιπη Ευρώπη»), ενώ ο υπότιτλός του χαρακτηρίζει την Ελλάδα ως την πιο δημοσιονομικά υπεύθυνη χώρα της Ευρώπης, σημειώνοντας ότι πρόκειται για μια εξέλιξη που δύσκολα θα περίμενε κανείς πριν από μερικά χρόνια.

Η ανάλυση επιχειρεί να εξηγήσει πώς η ελληνική εμπειρία της κρίσης άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζονται οι κρατικές δαπάνες, ο δανεισμός και οι δημοσιονομικές δεσμεύσεις, σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες βρίσκονται αντιμέτωπες με αυξανόμενες πιέσεις λόγω της γήρανσης του πληθυσμού και του υψηλού κόστους εξυπηρέτησης του χρέους.

Από τις διαδηλώσεις της Αθήνας στις σημερινές ευρωπαϊκές αντιδράσεις

Η Wall Street Journal ξεκινά την ανάλυσή της με αναφορές στις πρόσφατες διαδηλώσεις στο Παρίσι, το Μιλάνο και άλλες ευρωπαϊκές πόλεις, όπου οι κοινωνικές αντιδράσεις για την ακρίβεια και την υποβάθμιση των δημόσιων υπηρεσιών οδήγησαν σε συγκρούσεις και επεισόδια.

Οι εικόνες αυτές παραπέμπουν, σύμφωνα με την εφημερίδα, στην Αθήνα του 2010, όταν χιλιάδες πολίτες διαδήλωναν κατά των μέτρων λιτότητας, των περικοπών σε μισθούς και συντάξεις και της αυξημένης φορολογίας. Ήταν η περίοδος κατά την οποία η Ελλάδα βρέθηκε αντιμέτωπη με τον κίνδυνο ανεξέλεγκτης χρεοκοπίας και χρειάστηκε να προσφύγει σε διαδοχικά προγράμματα οικονομικής διάσωσης.

Το τίμημα της προσαρμογής υπήρξε ιδιαίτερα βαρύ. Η ελληνική οικονομία συρρικνώθηκε περίπου κατά ένα τέταρτο, η ανεργία εκτοξεύθηκε και τα εισοδήματα μειώθηκαν δραματικά. Η κρίση αποτέλεσε μία από τις βαθύτερες οικονομικές υφέσεις που γνώρισε ανεπτυγμένη οικονομία σε περίοδο ειρήνης μετά τη Μεγάλη Ύφεση της δεκαετίας του 1930.

Παράλληλα, η ελληνική κρίση λειτούργησε ως προειδοποίηση για τις υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες, τροφοδοτώντας την αμφισβήτηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης και επηρεάζοντας το πολιτικό κλίμα που οδήγησε, μεταξύ άλλων, στο Brexit.

Πώς άλλαξε η δημοσιονομική πολιτική

Ένα από τα βασικά συμπεράσματα της ανάλυσης είναι ότι η κρίση επέφερε βαθιά αλλαγή στη δημοσιονομική συμπεριφορά της Ελλάδας.

Πριν από το 2010, η χώρα χρηματοδοτούσε μεγάλο μέρος των κρατικών της δαπανών μέσω δανεισμού, συσσώρευε ελλείμματα και αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα φοροδιαφυγής, ενώ το κόστος του ασφαλιστικού συστήματος επιβάρυνε διαρκώς τα δημόσια οικονομικά.

Η εφαρμογή των μνημονίων συνοδεύτηκε από περικοπές μισθών και συντάξεων, αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης, φορολογικές επιβαρύνσεις και εκτεταμένες παρεμβάσεις στη λειτουργία του κράτους. Η κοινωνική και οικονομική επιβάρυνση ήταν μεγάλη, ωστόσο η εμπειρία αυτή διαμόρφωσε διαφορετική αντίληψη για τα όρια των δημόσιων δαπανών.

Η Wall Street Journal επισημαίνει ότι η Ελλάδα έχει καταφέρει τα τελευταία χρόνια να διατηρεί δημοσιονομικά πλεονάσματα, με εξαίρεση την περίοδο της πανδημίας, να βελτιώνει την είσπραξη των φόρων και να συγκρατεί τις κρατικές δαπάνες.

Σημαντική είναι και η μεταβολή στο κόστος δανεισμού της χώρας, το οποίο έχει υποχωρήσει σε σχέση με τα χρόνια της κρίσης. Παράλληλα, η Ελλάδα προχωρά σε πρόωρες αποπληρωμές δανειακών υποχρεώσεων, εξέλιξη που αποτυπώνει τη διαφορετική θέση στην οποία βρίσκεται πλέον η ελληνική οικονομία έναντι των πιστωτών της.

Η αλλαγή νοοτροπίας σε πολιτικό σύστημα και ψηφοφόρους

Ιδιαίτερη έμφαση δίνει η αμερικανική εφημερίδα και στις πολιτικές συνέπειες της κρίσης. Όπως αναφέρει, η δημοσιονομική πειθαρχία δεν αποτελεί πλέον αποκλειστική θέση ενός πολιτικού χώρου, αλλά έχει αποκτήσει ευρύτερη αποδοχή στο ελληνικό πολιτικό σύστημα.

Η εμπειρία των μνημονίων, των περικοπών και της απώλειας εισοδημάτων έχει αφήσει ένα ισχυρό αποτύπωμα τόσο στους πολιτικούς όσο και στους ψηφοφόρους. Η κοινωνία έχει πλέον μεγαλύτερη επίγνωση των συνεπειών που μπορεί να έχει η ανάληψη οικονομικών δεσμεύσεων χωρίς εξασφαλισμένους πόρους.

Σύμφωνα με την ανάλυση, οι ψηφοφόροι εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμοι να αποδεχθούν υποσχέσεις για παροχές που δεν μπορούν να χρηματοδοτηθούν, ενώ η δημοσιονομική σταθερότητα έχει εξελιχθεί σε ευρύτερα αποδεκτή προτεραιότητα.

Η μεταβολή αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αντιμετωπίζουν έντονες κοινωνικές αντιδράσεις όταν επιχειρούν να προχωρήσουν σε αλλαγές στα συνταξιοδοτικά συστήματα, στη φορολογία και στις δημόσιες υπηρεσίες.

Η άλλη όψη της ανάκαμψης: Χαμηλοί μισθοί και απώλειες που δεν αναπληρώθηκαν

Παρά τη θετική αποτίμηση της δημοσιονομικής πορείας, η Wall Street Journal δεν παραβλέπει τις εκκρεμότητες και το κοινωνικό κόστος που εξακολουθεί να συνοδεύει την ελληνική ανάκαμψη.

Το ελληνικό ΑΕΠ παραμένει περίπου 20% χαμηλότερο σε σχέση με τα επίπεδα πριν από την κρίση, ενώ οι μισθοί εξακολουθούν να βρίσκονται σε χαμηλά επίπεδα και η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις φτωχότερες χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Με άλλα λόγια, η αποκατάσταση της δημοσιονομικής ισορροπίας δεν έχει οδηγήσει αυτομάτως στην ανάκτηση του βιοτικού επιπέδου που χάθηκε κατά τη διάρκεια της πολυετούς ύφεσης.

Αυτή είναι και μία από τις βασικές αντιφάσεις που αναδεικνύει το δημοσίευμα: η Ελλάδα μπορεί να αποτελεί πλέον παράδειγμα διαχείρισης των δημόσιων οικονομικών, αλλά εξακολουθεί να αντιμετωπίζει τις μακροχρόνιες συνέπειες της οικονομικής κατάρρευσης.

Η δημοσιονομική σταθερότητα αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση, όχι όμως επαρκή συνθήκη για την ευημερία. Η ενίσχυση της παραγωγικότητας, η αύξηση της οικονομικής δραστηριότητας και η βελτίωση των εισοδημάτων παραμένουν κρίσιμες προκλήσεις για την επόμενη περίοδο.

Το δίδαγμα για την υπόλοιπη Ευρώπη

Η ελληνική εμπειρία αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την υπόλοιπη Ευρώπη, καθώς αρκετές χώρες καλούνται να διαχειριστούν ολοένα μεγαλύτερες δημοσιονομικές πιέσεις.

Η γήρανση του πληθυσμού αυξάνει τις ανάγκες χρηματοδότησης των συντάξεων και της υγειονομικής περίθαλψης, την ώρα που τα υψηλά επίπεδα δημόσιου χρέους περιορίζουν τα περιθώρια για νέες κρατικές δαπάνες. Την ίδια στιγμή, οι κοινωνικές αντιδράσεις απέναντι σε περικοπές και αλλαγές στα συστήματα κοινωνικής προστασίας δυσκολεύουν την εφαρμογή μεταρρυθμίσεων.

Το βασικό δίδαγμα που αναδεικνύει η Wall Street Journal είναι ότι οι κυβερνήσεις οφείλουν να αντιμετωπίζουν εγκαίρως τις μακροχρόνιες δημοσιονομικές ανισορροπίες, αντί να αναβάλλουν τις δύσκολες αποφάσεις μέχρι να βρεθούν αντιμέτωπες με μια κρίση.

Ωστόσο, η δημοσιονομική προσαρμογή δεν μπορεί να αποτελεί τον μοναδικό στόχο. Χωρίς ταχύτερη ανάπτυξη, ενίσχυση της παραγωγικότητας και δημιουργία καλύτερα αμειβόμενων θέσεων εργασίας, οι οικονομίες δύσκολα θα μπορέσουν να αντιμετωπίσουν τις προκλήσεις των επόμενων δεκαετιών.

Η Ελλάδα χρειάστηκε να περάσει μέσα από μία από τις πιο επώδυνες οικονομικές κρίσεις της σύγχρονης ευρωπαϊκής ιστορίας για να αλλάξει τη δημοσιονομική της πορεία. Το ερώτημα που θέτει η αμερικανική εφημερίδα είναι εάν οι υπόλοιπες ευρωπαϊκές χώρες μπορούν να αντλήσουν τα απαραίτητα διδάγματα εγκαίρως, χωρίς να χρειαστεί να υποστούν μια αντίστοιχη δοκιμασία.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News