Από την απορρόφηση στην τεκμηρίωση: η επόμενη γενιά της ελληνικής αναπτυξιακής πολιτικής
Του Βασίλη Τουντόπουλου, Οικονομολόγος, Managing Partner, MPDO Consulting S.A., Υποψήφιος Διδάκτωρ Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
Η ελληνική οικονομία εισέρχεται σε μια νέα περίοδο μετάβασης. Τα τελευταία χρόνια, η ανάπτυξη στηρίχθηκε σε μεγάλο βαθμό στην ισχυρή ροή ευρωπαϊκών πόρων, στη δημοσιονομική σταθεροποίηση και στην ανάκαμψη των επενδύσεων. Το ερώτημα που πλέον τίθεται είναι αν η χώρα μπορεί να μετατρέψει τη χρηματοδότηση σε πραγματική παραγωγική δυναμική και αν διαθέτει τα εργαλεία για να το τεκμηριώσει.
Το διεθνές περιβάλλον παραμένει ασταθές. Οι γεωπολιτικές εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, η ενεργειακή αβεβαιότητα, οι πληθωριστικές πιέσεις και η επιβράδυνση της ευρωπαϊκής οικονομίας διαμορφώνουν ένα σύνθετο σκηνικό, που αποτυπώνεται στις προβλέψεις για το 2026: το ΔΝΤ προβλέπει ανάπτυξη 1,8% για την Ελλάδα, ο ΟΟΣΑ 2,1% και η Ευρωπαϊκή Επιτροπή 2,2%, με τον πληθωρισμό στο 3,5% λόγω της ενεργειακής πίεσης. Η απόκλιση των εκτιμήσεων από μόνη της αντικατοπτρίζει την αβεβαιότητα του διεθνούς σκηνικού.
Παρά τις δυσκολίες, η ελληνική οικονομία εμφανίζει αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. Η σταδιακή αποκλιμάκωση του δημόσιου χρέους προς το 140% του ΑΕΠ, τα υψηλά πρωτογενή πλεονάσματα, η βελτίωση της απασχόλησης και η ενίσχυση των επενδύσεων δημιουργούν ένα πιο σταθερό περιβάλλον. Η πραγματική πρόκληση όμως βρίσκεται αλλού: στη μετάβαση από μια οικονομία που απορροφά ευρωπαϊκούς πόρους, σε μια οικονομία που τεκμηριώνει το παραγωγικό της αποτύπωμα.
Η ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης το 2026 δεν σημαίνει το τέλος των δημόσιων επενδύσεων. Αντιθέτως, η επόμενη πενταετία θα χαρακτηρίζεται από μια πολυεπίπεδη ροή κεφαλαίων μέσα από τέσσερις άξονες.
Ο πρώτος είναι η συνέχιση των έργων του ίδιου του Ταμείου Ανάκαμψης. Παρότι το πρόγραμμα ολοκληρώνεται θεσμικά το 2026, σημαντικό μέρος των δανειακών συμβάσεων θα συνεχίσει να εκταμιεύεται έως και το 2029, στηρίζοντας ιδιωτικές επενδύσεις σε ενέργεια, υποδομές, ψηφιακή μετάβαση και βιομηχανική αναβάθμιση.
Ο δεύτερος πυλώνας είναι το ΕΣΠΑ 2021-2027, συνολικού προϋπολογισμού €26,3 δισ., από τα οποία απομένουν προς απορρόφηση περίπου €19 δισ. τα επόμενα χρόνια. Η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στη δεύτερη θέση μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ ως προς την απορρόφηση της τρέχουσας προγραμματικής περιόδου, ποσοτική επιτυχία που καλείται να μετασχηματιστεί σε ποιοτικό αποτύπωμα. Η πρόσφατη ανακατεύθυνση πόρων προς τον στόχο της προσιτής στέγης, διαχείρισης υδάτων, υποδομών διπλής χρήσης και τεχνολογικής καινοτομίας, αποτυπώνει τη νέα ευρωπαϊκή κατεύθυνση: περισσότερη ανθεκτικότητα, στρατηγική αυτονομία, παραγωγική οικονομία.
Ο τρίτος άξονας αφορά τα νέα εργαλεία της κλιματικής και ενεργειακής πολιτικής. Το Κοινωνικό Κλιματικό Ταμείο (€5,3 δισ.), το Ταμείο Εκσυγχρονισμού (€1,6 δισ.) και το Ταμείο Απανθρακοποίησης Νησιών συνθέτουν ένα πακέτο άνω των €8 δισ. που θα διοχετευθεί στην ελληνική οικονομία έως το 2032, ποσό ισοδύναμο με σχεδόν το ήμισυ του Ταμείου Ανάκαμψης, χρηματοδοτώντας ενεργειακή αναβάθμιση, μεταφορές, υποδομές και κοινωνική συνοχή.
Τέλος, ξεκινά ήδη η συζήτηση για το νέο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034. Η Ευρώπη αναπροσανατολίζει τις προτεραιότητές της προς την άμυνα, την τεχνολογική κυριαρχία και την ψηφιακή μετάβαση. Η Ελλάδα καλείται να διασφαλίσει ότι οι πόροι της πολιτικής συνοχής θα παραμείνουν επαρκείς αλλά και, -εξίσου κρίσιμο σημείο-, να αποδείξει ότι τους αξιοποιεί παραγωγικά.
Εδώ ακριβώς βρίσκεται η μεγάλη πρόκληση ωρίμανσης. Η Ελλάδα έχει χτίσει τα τελευταία χρόνια ένα ολοκληρωμένο πλέγμα παρεμβάσεων στήριξης της επιχειρηματικότητας από τις άμεσες ενισχύσεις του Αναπτυξιακού Νόμου και των μεγάλων δράσεων ΕΣΠΑ (Ανταγωνιστικότητα, Εξωστρέφεια, Παράγουμε στην Ελλάδα) μέχρι τις έμμεσες υποστηρικτικές δομές: περιφερειακούς μηχανισμούς ΜμΕ, κόμβους ψηφιακού μετασχηματισμού, παρατηρητήρια διάγνωσης αναγκών της αγοράς εργασίας. Πρόκειται για μια συγκροτημένη υποδομή στήριξης, μέσω της οποίας έχουν διοχετευθεί δισεκατομμύρια ευρώ σε χιλιάδες επιχειρήσεις και αποτελεί σημαντικό κεκτημένο της ελληνικής αναπτυξιακής πολιτικής.
Το επόμενο βήμα είναι σαφές: η τεκμηρίωση της προστιθέμενης αξίας τους με μετρήσιμο τρόπο. Στις άμεσες ενισχύσεις, παρακολουθούμε αξιόπιστα την υλοποίηση των επενδύσεων, τη δημιουργία θέσεων εργασίας και την τήρηση των μακροχρόνιων υποχρεώσεων. Σπάνια όμως απαντάμε με στοιχεία στα κρίσιμα αναπτυξιακά ερωτήματα: ποιες επενδύσεις θα είχαν πραγματοποιηθεί και χωρίς την επιδότηση (deadweight), πόσες θέσεις εργασίας προστέθηκαν στην οικονομία αντί να αντικαταστήσουν θέσεις σε μη επιδοτούμενους ανταγωνιστές (displacement), ποια είναι η μακροπρόθεσμη επίπτωση στην παραγωγικότητα των κλάδων που ενισχύονται. Στις έμμεσες δράσεις στήριξης η ασάφεια είναι ακόμη μεγαλύτερη: παρακολουθούμε εκροές, πόσες επιχειρήσεις υποστηρίχθηκαν, πόσες υπηρεσίες παρασχέθηκαν, σπανίως όμως τι άλλαξε μεσοπρόθεσμα για τις επιχειρήσεις αυτές.
Η ευρωπαϊκή κατεύθυνση είναι ξεκάθαρη. Στο νέο ΠΔΠ 2028-2034, η σύνδεση χρηματοδότησης με τεκμηριωμένο αναπτυξιακό αποτύπωμα μέσω αντιπαραδειγματικής αξιολόγησης επιπτώσεων (counterfactual impact evaluation) και αξιοποίησης διοικητικών δεδομένων από ΑΑΔΕ, ΕΡΓΑΝΗ, ΕΛΣΤΑΤ και το Business Portal του ΓΕΜΗ, θα παύσει να αποτελεί εξαίρεση και θα γίνει κανόνας. Η Περιφέρεια ή ο φορέας υλοποίησης που θα κινηθεί πρώτος προς αυτή την κατεύθυνση, θα έχει σαφές στρατηγικό πλεονέκτημα στην επόμενη διαπραγμάτευση πόρων και θα ορίσει το νέο πρότυπο για τη χώρα.
Η επόμενη ημέρα απαιτεί έναν νέο τρόπο σκέψης για την αναπτυξιακή πολιτική: από την απορρόφηση στην τεκμηρίωση, από τους δείκτες εκροής στους δείκτες αξίας. Είναι η ώρα να κάνουμε το επόμενο βήμα από τα προγράμματα στήριξης στις υποδομές που αποδεικνύουν την αξία τους. Όσοι το αντιληφθούν έγκαιρα, Περιφέρειες, φορείς υλοποίησης, αναπτυξιακοί εταίροι και επιχειρήσεις, θα ηγηθούν της επόμενης γενιάς αναπτυξιακής πολιτικής στην Ελλάδα.
Του Βασίλη Τουντόπουλου, Οικονομολόγος, Managing Partner, MPDO Consulting S.A., Υποψήφιος Διδάκτωρ Τμήματος Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
