Δημήτρης Παπανδρέου: «Δεν διδαχθήκαμε από τις προειδοποιήσεις της Ιστορίας»

Κρίστυ Κουνινιώτη

Το νέο του βιβλίο με τίτλο «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού – Από το Βυζάντιο ως τα μέσα του 19ου αιώνα» (Εναλλακτικές Εκδόσεις) καλύπτει μια περίοδο περίπου δεκαέξι αιώνων, της οποίας τα γεγονότα αναλύει σε βάθος, αναζητώντας τα «γιατί» πίσω από το καθένα τους.

Ο πρέσβυς και ιστορικός Δημήτρης Παπανδρέου, με αφορμή την παρουσίαση του εξαιρετικά ενδιαφέροντος έργου του, που θα γίνει την Πέμπτη 11 Ιουνίου (ώρα 19:30) στην αίθουσα εκδηλώσεων του Επιμελητηρίου Αχαΐας, μιλάει στην «Π» για τον στόχο του βιβλίου του, την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού, την αδυναμία του Εθνους μας να διδαχθεί από τα μαθήματα της Ιστορίας.

 -Τι σας ώθησε γράψετε την «Ιστορική πραγματεία περί του Νέου Ελληνισμού»; 

Η απουσία σύγχρονων μελετών αναφορικά προς την ιστορική συνέχεια του Ελληνισμού ήταν το βασικό κίνητρο που με ώθησε στην συγγραφή της συγκεκριμένης πραγματείας. Υπάρχουν φυσικά ξεχωριστές εξειδικευμένες ανά περιόδους θεματικές μελέτες, αλλά αυτό δεν αρκεί για να δώσει ικανοποιητικές απαντήσεις στο κεντρικό ερώτημα περί επιβίωσης του Ελληνισμού στον ιστορικό χρόνο. Ας μην ξεχνάμε εξάλλου ότι βρισκόμαστε στο μέσο της δεκαετίας επετειακής ανάμνησης των 200 ετών από τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας, το οποίο θα χαρακτήριζα ως συμπληρωματικό κίνητρο που συνέβαλε στην απόφαση για τη σύνταξη του έργου αυτού.

-Το βιβλίο σας καλύπτει μια περίοδο περίπου δεκαέξι αιώνων, τα γεγονότα της οποίας δεν εξιστορείτε απλώς, αλλά αναλύετε σε βάθος. Ποιος ήταν ο βασικός στόχος σας;

Ο βασικός μου στόχος είναι να έρθει το αναγνωστικό κοινό σε επαφή με τις πιο αντιπροσωπευτικές στιγμές της διαχρονικής διαδρομής του Ελληνισμού. Προεξοφλώ ότι ο φιλίστωρ αναγνώστης και το ευρύτερο κοινό είναι εξοικειωμένοι ήδη με αυτές τις στιγμές στο επίπεδο μιας περιγραφικής ιστορικής αφήγησης. Αυτό όμως δεν είναι αρκετό. Ο σκοπός μου είναι να δοθούν απαντήσεις σε διαχρονικούς προβληματισμούς σε ζητήματα όπως οι αιτίες της Εικονομαχίας, το φαινόμενο των σταυροφοριών, οι λόγοι για τους οποίους ο Κωνσταντίνος μετέφερε τη νέα διοικητική έδρα του κράτους εκεί που ξέρουμε και όχι κάπου αλλού όπου μάλιστα οι συνθήκες ήταν πιο ευνοϊκές.

-Ενα από τα πολλά ενδιαφέροντα σημεία της μελέτης σας είναι η θέση ότι η Ελληνική Επανάσταση έγινε τη σωστή χρονική στιγμή. Τι μπορούσε να είχε συμβεί σε περίπτωση που είχε προηγηθεί ή καθυστερήσει;

Πράγματι δεν είχα τον παραμικρό δισταγμό να ονοματίσω τον Πόλεμο της Ανεξαρτησίας ως την τελευταία μας ευκαιρία για την αποτίναξη της οθωμανικής κυριαρχίας. Δεν ήταν λίγοι όσοι πρέσβευαν ότι θα έπρεπε να κάνουμε υπομονή αναμένοντας την νομοτελειακή πτώση της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Αγνοούσαν ή εθελοτυφλούσαν μπροστά στις επικείμενες εξελίξεις στα μέσα του 19ου αιώνα με την αφύπνιση των βαλκανικών εθνικισμών και τη σταδιακή θεσμική θωράκιση της Τουρκίας που παρέτεινε την επιβίωσή της. Ολα αυτά αναλύονται διεξοδικά στο βιβλίο χωρίς περιστροφές και δογματισμούς.

-Αναδεικνύετε τη συνέχεια του ελληνισμού. Γιατί θεωρείτε ότι παραμένει κρίσιμη για την κατανόηση της ελληνικής ιστορίας;

Είμαστε Εθνος συνέχειας. Η κατανόηση του Ελληνισμού δεν ερμηνεύεται αποσπασματικά. Μιλάμε την ίδια γλώσσα επί αιώνες. Αφομοιώσαμε γλωσσικά και εθνολογικά ξένες φυλές. Δείξαμε εντυπωσιακή προσαρμογή στις πιο αντίξοες συγκυρίες, όπως για παράδειγμα στον 16ο αιώνα όπου διατρέξαμε θανάσιμο κίνδυνο. Δεν επιβάλαμε τον εξελληνισμό του Βυζαντίου, ο οποίος επήλθε απρογραμμάτιστα και χωρίς κεντρικό σχεδιασμό. Η διαδρομή μας είναι συνεχής και ευθύγραμμη και οι μεγάλες πνευματικές μας μορφές «επικοινωνούν» ιστορικά ανά εποχές συμβάλλοντας στην οικοδόμηση της συνέχειας.

-Η εμπειρία σας ως πρέσβυ πώς έχει επηρεάσει τον τρόπο με τον οποίο προσεγγίζετε το παρελθόν του Ελληνισμού;

Αναμφίβολα η ιδιότητα του πρέσβυ και του ιστορικού αλληλοσυμπληρώνονται και αυτό παραμένει βασική μου επιδίωξη. Η ιστορική μου περιπλάνηση και αναζήτηση δεν σταματά εδώ, συνεχίζεται και διευρύνεται και με τη  συνδρομή της διπλωματικής ιδιότητας.

 -Στην Ελληνική Επανάσταση και στη συγκρότηση του ελληνικού κράτους ο ρόλος των Μεγάλων Δυνάμεων υπήρξε καθοριστικός. Βλέπετε αναλογίες με το σήμερα;

Οι λεγόμενες Μεγάλες Δυνάμεις δεν θα πάψουν ποτέ να διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στις τύχες των μικρότερων κρατών. Εφαρμόζοντας κριτήρια πολιτικού καιροσκοπισμού και απροκάλυπτου κυνισμού επιβάλλουν τη θέλησή τους και μόνο αν τα συμφέροντά τους συμπίπτουν με το μικρότερο κράτος τότε εκείνο μπορεί να επωφεληθεί από τους ανταγωνισμούς τους. Στην περίπτωσή μας, ο συγκερασμός συμφερόντων Αγγλίας Γαλλίας και Ρωσίας οδήγησε στη ναυμαχία του Ναυαρίνου της οποίας κύριος στόχος ήταν η αποτροπή ίδρυσης ισχυρού αιγυπτιακού κράτους στη Μεσόγειο που θα αντικαθιστούσε την ήδη παρηκμασμένη αυτοκρατορία των Οθωμανών. Η κατάσταση δεν έχει αλλάξει δραματικά στις μέρες μας, αντίθετα θα έλεγα εκεί όπου αναμέναμε ότι τα μικρότερα κράτη θα ανέκαμπταν φαίνεται ότι οδηγούμαστε πάλι σε συνθήκες που παραπέμπουν σε πρακτικές που θεωρήθηκαν ξεπερασμένες. Η Ιστορία κάνει κύκλους και ενίοτε επιστρέφει δριμύτερη…

-Είθισται να γιορτάζουμε με λαμπρότητα τις επετείους σημαντικών ιστορικών γεγονότων. Θεωρείτε ότι οι εορτασμοί συμβάλλουν στη διατήρηση της ιστορικής μνήμης ή απαιτείται κάτι ουσιαστικότερο;

Οι εορτασμοί χρειάζονται παρά τον φορμαλιστικό τους συνήθως χαρακτήρα. Ωστόσο η ιστορική μνήμη δεν πρέπει να βασίζεται μόνο σε πανηγυρικές εκδηλώσεις. Μελέτες, εκδόσεις, συνέδρια και άλλες παρεμφερείς δράσεις κρατούν και τη μνήμη ζωντανή και το ενδιαφέρον του φιλίστορος κοινού αμείωτο.

-Θα χρησιμοποιήσω τη λέξη «ποθούμενο», που πρόφερε συνεχώς ο Κοσμάς ο Αιτωλός, όπως διαβάζουμε. Ποιο θεωρείτε ότι είναι το «ποθούμενο» του ελληνικού έθνους σήμερα;

Πολύ σημαντική η αναφορά σας στον Κοσμά που ήταν ένας ολόκληρος νεοελληνικός Διαφωτισμός μόνος του και αναλύω το γιατί σε ειδικό τμήμα του βιβλίου. Ναι, σε κάθε εποχή υπάρχει ένας σκοπός, ένα ποθούμενο. Σε μια εποχή γενικής αναστάτωσης και απορρύθμισης του ιστορικού γίγνεσθαι, η ανεύρεση και η διαφύλαξη του «ποθούμενου» είναι επιβεβλημένη. Αυτή θα πρέπει να βασίζεται στο ιστορικό μας κεκτημένο που μας κράτησε όρθιους σε διαφορετικές εποχές.

-Υπάρχει κάποιο ιστορικό «μάθημα» που αρνιόμαστε πεισματικά να αφομοιώσουμε ως Εθνος;

Νομίζω ότι αυτό που επαναλαμβάνουμε τακτικά ως διαρκές λάθος είναι ο διχασμός των απόψεών μας. Διχασμός για εθνικές και γεωπολιτικές επιλογές, διχασμός θέσεων ανάμεσα στις μεγάλες προσωπικότητες της Ιστορίας μας, ακόμη και η μοναδική περίπτωση στα παγκόσμια χρονικά για κράτος του γλωσσικού μας διχασμού που χώρισε αδικαιολόγητα τους Ελληνες σε δύο τάσεις γλωσσικής έκφρασης. Από την εποχή των πνευματικών τιτάνων Γεννάδιου Σχολάριου και Γεωργίου Γεμιστού, τους ενωτικούς και τους ανθενωτικούς στο ζήτημα της αποκατάστασης της εκκλησιαστικής ενότητας μετά το Σχίσμα του 1054, τη διάσταση απόψεων ανάμεσα στους Ελληνες της Δύσης και τους Φαναριώτες της Πόλης, το δίπολο Μαυροκορδάτου και Καποδίστρια που εξέφραζε δύο διαφορετικούς κόσμους, και τους καταστροφικούς διχασμούς του 20^ου αιώνα φαίνεται ότι δεν διδαχθήκαμε όπως έπρεπε από τις προειδοποιήσεις της Ιστορίας.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News