Σοφία Ντενίση: «Η πένα έχει πάντα δύναμη και θα συνεχίσει να έχει»
Μέσω της ανάγνωσης των κειμένων, ενδεχομένως να συνειδητοποιεί κανείς πως αυτά που μας χωρίζουν με τις γυναίκες των παλαιότερων εποχών είναι στης ουσία πολύ λιγότερα
Εζησαν τον 19ο αιώνα και, παρότι εγκλωβισμένες στα ασφυκτικά πλαίσια της πατριαρχίας και των κοινωνικών συμβάσεων, χρησιμοποίησαν τη γραφίδα τους για να αρθρώσουν πολιτικό λόγο, μέσα από επιστολές-εκκλήσεις θεατρικά έργα, μυθιστορήματα, ποιήματα με επίκεντρο τον Αγώνα του ’21 . Τα έργα αυτά συγκέντρωσε η Σοφία Ντενίση σε έναν τόμο με τίτλο «Με την πένα σπαθί» (εκδ. Πατάκη), αναδεικνύοντας τις τολμηρές γυναικείες φωνές εκείνης της εποχής. Το βιβλίο παρουσιάζει ο Ροταριανός Ομιλος Πατρών «Κωστής Παλαμάς» τη Δευτέρα 15 Ιουνίου (ώρα 19:30) στο ξενοδοχείο «My Way». Με αφορμή την εκδήλωση, η Σοφία Ντενίση, καθηγήτρια της Ιστορίας και Κριτικής της Λογοτεχνίας στο Τμήμα Θεωρίας και Ιστορίας της Τέχνης της Ανωτάτης Σχολής Καλών Τεχνών, μιλάει στην «Π» για τη δημιουργία του βιβλίου, τη διαχρονική δύναμη της πένας, τη μικρή, τελικά, απόσταση που χωρίζει παρελθόν και παρόν σε ό,τι αφορά τη θέση των γυναικών και τις διεκδικήσεις τους.
Πώς γεννήθηκε η ιδέα για το «Με την πένα σπαθί», έχοντας προηγηθεί το βραβευμένο σας δοκίμιο «Ανιχνεύοντας την ‘’αόρατη’’ γραφή: γυναίκες και γραφή στα χρόνια του ελληνικού διαφωτισμού-ρομαντισμού», που είχε κυκλοφορήσει το 2014;
Το βιβλίο μου «Με την πένα σπαθί» είναι παιδί της «Αόρατης γραφής», γιατί αν δεν είχε προηγηθεί αυτό το βιβλίο δεν θα είχα έρθει σε επαφή με τα κείμενα που ανθολογούνται εδώ. Οταν ολοκλήρωσα το «Ανιχνεύοντας την αόρατη γραφή» επιθυμούσα να εκδώσω και έναν δεύτερο τόμο, μια ανθολογία σημαντικών κειμένων τα οποία αναλύω στο βιβλίο μου. Κάτι τέτοιο δεν ήταν εφικτό, δεδομένου πως τα επιστημονικά βιβλία που αναφέρονται σε γυναικεία θέματα περασμένων εποχών δεν είναι και best-sellers, οπότε εγκατέλειψα την ιδέα. Οταν πλησίαζε η επέτειος των 200 χρόνων από την Επανάσταση του 1821 σκέφτηκα πως θα μπορούσα, τουλάχιστον, να εκδώσω ένα ανθολόγιο θεματικό με σημαντικά άγνωστα έργα γυναικών του προπερασμένου αιώνα και αυτή η ιδέα έγινε το βιβλίο μου «Με την πένα σπαθί».
-Τι απαίτησε ο εντοπισμός των κειμένων που ανθολογείτε, καθότι τα περισσότερα δεν είναι ευρέως γνωστά;
Ο εντοπισμός των κειμένων που αναλύονται στο προγενέστερο βιβλίο μου, κάποια από τα οποία συμπεριλαμβάνονται στο παρόν βιβλίο, απαίτησε έρευνα δεκαπέντε ετών σε βιβλιοθήκες της Ελλάδας και του εξωτερικού και πολύ κόπο ώστε να αποκτηθούν οι απαιτούμενες άδειες για να έρθουν στην κατοχή μου τα κείμενα.
-Ποια από τις συγγραφείς που περιλαμβάνετε στο βιβλίο σας σάς εντυπωσίασε περισσότερο και γιατί;
Πιστεύω πως η προσωπικότητα που συγκλονίζει είναι αυτή της Μαντούς Μαυρογένους· για τον πολιτικό λόγο που αρθρώνει, για τη δυνατή πένα της, την οποία δεν γνωρίζαμε, και για τους επιδέξιους διπλωματικούς χειρισμούς της, όταν ζητά με τις εκκλήσεις της τη βοήθεια των φιλελληνίδων. Ασφαλώς δεν θα υποτιμήσω καθόλου τις πολύ διαφορετικές, αλλά εξίσου ενδιαφέρουσες, προσωπικότητες των: Ευανθία Καΐρη, με τη δυναμική πολιτική της υπόσταση, που φανερώνεται τόσο μέσω των εκκλήσεών της όσο και μέσω του θεατρικού της, πρώτου θεατρικού με θέμα του τον Αγώνα, την αυτοδίδακτη Αντωνούσα Καμπουράκη, που πρώτη καταγράφει τον ξεσηκωμό στην περιοχή των Χανίων και ασφαλώς της Ελισάβετ Μουτζάν-Μαρτινέγκου, αυτού του εκρηκτικού λογοτεχνικού ταλέντου, που χάθηκε πρόωρα, χωρίς να δει ούτε ένα έργο της δημοσιευμένο.
-Η πατριαρχία και τα κοινωνικά «πρέπει» του 19ου αιώνα φυλάκιζαν την ελεύθερη έκφραση των γυναικών -«τα μακρά φορέματα της γυναικείας σκλαβίας» όπως τα περιγράφει η Μαρτινέγκου. Τι ωθούσε αυτές τις γυναίκες να τολμήσουν να ορθώσουν το ανάστημά τους μέσα από τα γραπτά τους;
Η πατριαρχία και τα κοινωνικά «πρέπει» υπάρχουν δυστυχώς ακόμη, απλώς σήμερα περισσότερο συγκεκαλυμμένα. Δυνατές γυναίκες που δεν υποτάσσονται και ορθώνουν το ανάστημά τους υπήρξαν στο παρελθόν και θα υπάρχουν πάντα. Υπήρξαν ήδη από τον 18ο αιώνα αλλά και πριν από αυτόν στην Ευρώπη γυναίκες, όπως η Olympe de Gouges ή η Mary Wollstonecraft, οι πρωτεργάτριες του φεμινισμού. Ετσι και στην Ελλάδα του 19ου αιώνα υπήρχαν γυναίκες τολμηρές, με αγάπη στη συγγραφή και μεγάλη επιθυμία για αλλαγή της θέσης των γυναικών και κυρίως για ελευθερία εθνική και προσωπική.
-Ο τίτλος «Με την πένα σπαθί» είναι δηλωτικός της λειτουργίας της γραφής ως πράξη αντίστασης. Σήμερα, η πένα έχει την ίδια δύναμη;
Σωστά το θέτετε, η πένα σπαθί είναι η πένα με την οποία κάποιες επιθυμούν να συμμετάσχουν στον Αγώνα, με την οποία ταυτόχρονα αγωνίζονταν για το δικαίωμα να εκφραστούν στον δημόσιο χώρο, κάτι όχι αυτονόητο εκείνη την εποχή. Η πένα έχει πάντα δύναμη και θα συνεχίσει να έχει γιατί μέσω αυτής εκφράζεται και η ψυχή του γράφοντος.
-Οι επιστολές-εκκλήσεις, τα θεατρικά έργα, τα μυθιστορήματα και τα ποιήματα των γυναικών συγγραφέων του τόμου μπορεί να αποτελέσουν το έναυσμα για να δούμε το παρόν διαφορετικά;
Πιστεύω πως μέσω της ανάγνωσης των κειμένων οι γυναίκες αυτές ενώνουν το παρελθόν με το παρόν και μπορούμε να δούμε πώς, για παράδειγμα η συνείδηση του φύλου και οι διεκδικήσεις του, που νομίζαμε πως είναι κάτι πρόσφατο ή και σημερινό έχει τις ρίζες του πίσω στον χρόνο. Ετσι ενδεχομένως να συνειδητοποιεί κανείς πως αυτά που μας χωρίζουν με τις γυναίκες των παλαιότερων εποχών είναι στην ουσία πολύ λιγότερα και πως οι άνθρωποι μέσα στον χρόνο τελικά δεν διαφέρουν και τόσο.
-Σε ένα υποτιθέμενο ταξίδι στον χρόνο, με ποια από τις γυναίκες συγγραφείς του βιβλίου σας θα θέλατε να συναντηθείτε και τι θα τη ρωτούσατε;
Σίγουρα με τη Μαντώ και θα τη ρωτούσα πώς άντεξε να αφήσει έναν πολιτισμένο κόσμο, αυτόν της άρχουσας τάξης της Τεργέστης στον οποίο μεγάλωσε, και τι ήταν αυτό που την έκανε να δώσει όλη της την περιουσία αλλά και να αρπάξει τα άρματα για να πολεμήσει για μια πατρίδα που δεν την είχε γνωρίσει.
– Παρά τις σημαντικές κατακτήσεις των σύγχρονων γυναικών σε σχέση με εκείνες που έζησαν δύο αιώνες πριν, περιστατικά έμφυλης βίας εξακολουθούν να συμβαίνουν με ανησυχητική συχνότητα. Πώς εξηγείτε αυτή την αντίφαση;
Oπως σας είπα και παραπάνω νομίζουμε πως απέχουμε πολύ από εκείνη την εποχή δεν είναι όμως αλήθεια. Δυστυχώς, έχουμε ακόμη πολύ δρόμο να διανύσουμε για να δούμε την ημέρα που περιστατικά έμφυλης βίας θα πάψουν να υπάρχουν στη χώρα μας, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο.
Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη
Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.
Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News
