Τα κρυφά βιβλία του σινεμά: Από το «Matrix» στο «Se7en», έξι αναγνώσεις που αλλάζουν την ταινία

Το κείμενο περιλαμβάνει βασικά σημεία της πλοκής των ταινιών.

Στο σινεμά τίποτε δεν μπαίνει πραγματικά τυχαία στο κάδρο. Ένα βιβλίο πάνω σε ένα τραπέζι, ένας τίτλος που διακρίνεται για λίγα δευτερόλεπτα ή μια σελίδα που ανοίγει την κατάλληλη στιγμή μπορούν να λειτουργήσουν σαν μυστικό μήνυμα του σκηνοθέτη προς τον θεατή.

Ορισμένα από αυτά τα βιβλία αποκαλύπτουν κάτι για τον άνθρωπο που τα κρατά. Άλλα προσφέρουν το φιλοσοφικό κλειδί μιας ολόκληρης ταινίας. Υπάρχουν, τέλος, και εκείνα που παύουν να είναι απλώς αναγνώσματα και γίνονται κρυψώνες, αποδεικτικά στοιχεία ή ακόμη και εργαλεία απόδρασης.

Αν τα προσέξουμε, έξι πολύ γνωστές ταινίες αρχίζουν να αφηγούνται μια δεύτερη ιστορία.

«Matrix» – Ένα βιβλίο χωρίς βιβλίο

Στην αρχή του «Matrix», ο Neo βγάζει έναν παράνομο ψηφιακό δίσκο από ένα αντίτυπο του Ομοιώματα και προσομοίωση του Ζαν Μποντριγιάρ. Μόνο που το βιβλίο είναι κούφιο: οι σελίδες του έχουν αφαιρεθεί και έχει απομείνει το περίβλημα.

Είναι ένα από τα ευφυέστερα αντικείμενα της ταινίας. Ο Μποντριγιάρ έγραψε για έναν κόσμο στον οποίο τα σημεία και οι αναπαραστάσεις έχουν αντικαταστήσει την πραγματικότητα. Το βιβλίο του, όμως, εμφανίζεται ως ομοίωμα βιβλίου — διαθέτει τίτλο και εξώφυλλο, αλλά όχι περιεχόμενο.

Πριν ακόμη ο Neo ανακαλύψει ότι ο κόσμος γύρω του είναι μια κατασκευασμένη εικόνα, το κενό βιβλίο τού έχει ήδη αποκαλύψει την αλήθεια. Απλώς εκείνος, όπως και ο θεατής, δεν ξέρει ακόμη να τη διαβάσει.

«Τελευταία έξοδος: Ρίτα Χέιγουορθ» – Η σωτηρία βρισκόταν πράγματι μέσα

Ο διευθυντής των φυλακών Σάμιουελ Νόρτον χρησιμοποιεί τη Βίβλο ως σύμβολο της υποκριτικής του εξουσίας. Όταν την επιστρέφει στον Άντι Ντιφρέιν, του υπενθυμίζει ότι η σωτηρία βρίσκεται μέσα της.

Η φράση επιστρέφει στο τέλος με εντελώς διαφορετικό νόημα. Ο Νόρτον ανοίγει τη Βίβλο που έχει αφήσει πίσω του ο Άντι και ανακαλύπτει ότι οι σελίδες της έχουν κοπεί στο σχήμα του μικρού γεωλογικού σφυριού. Του ίδιου εργαλείου με το οποίο ο κρατούμενος άνοιγε, επί χρόνια, τον δρόμο προς την ελευθερία.

Η σωτηρία βρισκόταν κυριολεκτικά μέσα στο βιβλίο και το άνοιγμα για το σφυρί αρχίζει στην «Έξοδο». Μια λεπτομέρεια που μετατρέπει τη Βίβλο από όργανο επιβολής σε προσωπικό σχέδιο απελευθέρωσης.

«Before Sunrise» – Δύο βιβλία συστήνουν δύο αγνώστους

Πριν ανταλλάξουν σχεδόν οποιαδήποτε κουβέντα, ο Τζέσι και η Σελίν έχουν ήδη παρουσιαστεί μέσα από τα βιβλία τους. Εκείνη διαβάζει Ζορζ Μπατάιγ και την προκλητική Ιστορία του ματιού. Εκείνος κρατά την αυτοβιογραφία του Κλάους Κίνσκι, All I Need Is Love.

Οι επιλογές λειτουργούν σαν σιωπηλά πορτρέτα. Η Σελίν δείχνει από την αρχή την έλξη της προς τις τολμηρές ιδέες, την επιθυμία και όσα κρύβονται πίσω από τις κοινωνικές συμβάσεις. Ο Τζέσι επιλέγει την αφήγηση μιας εκρηκτικής προσωπικότητας και έναν τίτλο που μοιάζει σχεδόν υπερβολικά κατάλληλος για έναν νεαρό έτοιμο να ζητήσει από μια άγνωστη να κατέβει μαζί του στη Βιέννη.

Πριν αρχίσει ο μεγάλος τους διάλογος, τα βιβλία έχουν ήδη δημιουργήσει την πρώτη έλξη: δύο διαφορετικοί άνθρωποι αναγνωρίζουν ο ένας στον άλλον την υπόσχεση μιας ενδιαφέρουσας ιστορίας.

«Se7en» – Ο δολοφόνος γράφει τα εγκλήματά του με δανεικές λέξεις

Στο «Se7en», η λογοτεχνία δεν αποτελεί απλώς πολιτιστικό φόντο. Είναι η γραμματική των φόνων του Τζον Ντο. Για να κατανοήσει τη λογική του, ο ντετέκτιβ Σόμερσετ ανατρέχει στον Δάντη, στις Ιστορίες του Καντέρμπερι του Τζέφρι Τσόσερ και στον Χαμένο Παράδεισο του Τζον Μίλτον.

Ο έμπειρος Σόμερσετ διαβάζει επειδή γνωρίζει ότι ο δολοφόνος δεν επιλέγει μόνο θύματα· κατασκευάζει μια σκοτεινή πραγματεία για τις επτά θανάσιμες αμαρτίες. Ο νεότερος Μιλς αγοράζει το Καθαρτήριο και τις Ιστορίες του Καντέρμπερι, αλλά δυσκολεύεται να τα ακολουθήσει. Ακόμη και ο διαφορετικός τρόπος με τον οποίο οι δύο άνδρες προσεγγίζουν τα βιβλία αποκαλύπτει τον χαρακτήρα τους: ο ένας αναζητά το σύστημα πίσω από τη βία, ο άλλος θέλει να φτάσει γρήγορα στον ένοχο.

Ο Τζον Ντο δεν αντιγράφει απλώς τη λογοτεχνία. Τη μετατρέπει σε σκηνή εγκλήματος.

«Αποκάλυψη τώρα» – Η μυστική βιβλιοθήκη του Κουρτς

Η «Αποκάλυψη τώρα» ξεκινά από την Καρδιά του σκότους του Τζόζεφ Κόνραντ, αλλά γύρω από τον συνταγματάρχη Κουρτς χτίζεται μια ολόκληρη, σχεδόν αθέατη βιβλιοθήκη. Πάνω στο τραπέζι του βρίσκονται τα From Ritual to Romance της Τζέσι Γουέστον και The Golden Bough του Τζέιμς Τζορτζ Φρέιζερ.

Τα δύο έργα εξετάζουν μύθους, τελετουργίες, τη θυσία και τους κύκλους θανάτου και αναγέννησης. Υπήρξαν, επίσης, βασικές πηγές για την Έρημη χώρα του Τ. Σ. Έλιοτ, ενώ ο Κουρτς απαγγέλλει στην ταινία το ποίημά του Οι κούφιοι άνθρωποι.

Έτσι δημιουργείται ένα υπόγειο δίκτυο αναφορών: από τον Κόνραντ στον Έλιοτ και από εκεί στις αρχαίες τελετουργίες. Τα βιβλία πάνω στο τραπέζι δεν εξηγούν απλώς τι διαβάζει ο Κουρτς. Δείχνουν πώς αντιλαμβάνεται πλέον τον εαυτό του,  σαν αρχαίο άρχοντα μιας τελετής που απαιτεί αίμα.

«Donnie Darko» – Η καταστροφή ως μορφή δημιουργίας

Στην τάξη του Donnie διδάσκεται το διήγημα The Destructors («Οι καταστροφείς») του Γκράχαμ Γκριν. Σε αυτό, μια ομάδα αγοριών διαλύει ένα σπίτι από το εσωτερικό του, όχι για να το ληστέψει, αλλά για να δει τι θα συμβεί όταν ένας ολόκληρος κόσμος γίνει κομμάτια.

Ο Donnie εντοπίζει στην ιστορία την ιδέα ότι η καταστροφή μπορεί να αποτελεί μορφή δημιουργίας. Λίγο αργότερα θα πλημμυρίσει το σχολείο σπάζοντας έναν αγωγό, σε μια πράξη που αντανακλά σχεδόν κατά λέξη την καταστροφή του σπιτιού στο διήγημα.

Το βιβλίο πυροδοτεί και μια συζήτηση περί απαγόρευσής του, καθώς οι ενήλικες αναζητούν σε αυτό την εύκολη αιτία της βίας. Η ταινία, όμως, προτείνει κάτι πιο ανησυχητικό: η λογοτεχνία δεν έβαλε την καταστροφή στο μυαλό του Donnie. Του έδωσε τις λέξεις για να την καταλάβει.

Μια δεύτερη ταινία μέσα στην πρώτη

Τα βιβλία του σινεμά μπορούν να λειτουργήσουν σαν μικροσκοπικά σενάρια. Το κούφιο αντίτυπο του Μποντριγιάρ περιγράφει έναν κόσμο χωρίς σταθερή πραγματικότητα. Η Βίβλος του Άντι κρύβει την έξοδο από τη φυλακή. Ο Μπατάιγ και ο Κίνσκι συστήνουν δύο αγνώστους, ενώ ο Δάντης, ο Έλιοτ και ο Γκράχαμ Γκριν προσφέρουν τη γλώσσα για να διαβαστούν η αμαρτία, η τελετουργία και η καταστροφή.

Μερικές φορές, λοιπόν, το πιο αποκαλυπτικό βιβλίο δεν βρίσκεται στη βιβλιοθήκη. Βρίσκεται για λίγα δευτερόλεπτα μέσα σε ένα κινηματογραφικό πλάνο, περιμένοντας τον θεατή να το ανοίξει.

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News