Νέο Κληρονομικό Δίκαιο: Η μεγαλύτερη ανατροπή εδώ και 80 χρόνια – Τι αλλάζει από Σεπτέμβριο σε διαθήκες και περιουσίες

Μαρία Μπέλμπα

Ριζική αναδιάρθρωση στο τοπίο των μεταβιβάσεων περιουσίας, των διαθηκών και των οικογενειακών δικαιωμάτων φέρνει το νέο Κληρονομικό Δίκαιο (Ν. 5303/2026), το οποίο τίθεται σε πλήρη ισχύ από τις 16 Σεπτεμβρίου. Πρόκειται για την πρώτη ολοκληρωμένη και τόσο βαθιά παρέμβαση στο συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο μετά από περίπου οκτώ δεκαετίες, με στόχο τον εκσυγχρονισμό των διατάξεων ώστε να ανταποκρίνονται στις σύγχρονες κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες.

Οι αλλαγές αγγίζουν σχεδόν κάθε ελληνική οικογένεια, καθώς ανατρέπουν παγιωμένους κανόνες για τη νόμιμη μοίρα, εισάγουν νέα δικαιώματα για τους άγαμους συντρόφους και βάζουν φρένο στις «γκρίζες ζώνες» των ιδιόγραφων διαθηκών.

Το pelop.gr συγκέντρωσε και παρουσιάζει αναλυτικά όλα όσα πρέπει να γνωρίζετε για το νέο καθεστώς.

Τέλος στο «μπλοκάρισμα» ακινήτων – Αλλαγή στη Νόμιμη Μοίρα

Μέχρι σήμερα, η νόμιμη μοίρα είχε εμπράγματο χαρακτήρα. Αυτό σήμαινε ότι αν ένας γονέας άφηνε ένα ακίνητο σε ένα παιδί, αποκλείοντας ένα άλλο, το αποκλεισμένο τέκνο αποκτούσε αυτόματα ποσοστό συνιδιοκτησίας επί του ίδιου του ακινήτου. Το αποτέλεσμα ήταν ατέρμονες δικαστικές διαμάχες και ακίνητα που έμεναν ανεκμετάλλευτα για χρόνια.

Με το νέο πλαίσιο, η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται αποκλειστικά σε χρηματική αξίωση. Ο θιγόμενος κληρονόμος δεν μπορεί πλέον να διεκδικήσει μερίδιο από το σπίτι ή το οικόπεδο, αλλά δικαιούται να λάβει σε χρήμα το ποσό που αντιστοιχεί στο μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας του. Έτσι, η περιουσία απελευθερώνεται και μπορεί να πουληθεί ή να αξιοποιηθεί χωρίς εμπόδια.

Στροφή στις ψηφιακές και ασφαλείς διαθήκες

Οι παραδοσιακές ιδιόγραφες διαθήκες (αυτές που γράφονται στο χέρι) δεν καταργούνται, αλλά τίθενται υπό πολύ αυστηρότερο έλεγχο. Στόχος είναι να μειωθούν τα φαινόμενα πλαστογραφίας και οι αμφισβητήσεις στα δικαστήρια.

Παράλληλα:

• Απλοποιείται η δημόσια διαθήκη (αυτή που συντάσσεται ενώπιον συμβολαιογράφου), ενώ για τη μυστική διαθήκη θα απαιτούνται πλέον δύο μάρτυρες αντί για τρεις.

• Ηλικιακό όριο: Δικαίωμα να συντάξουν έγκυρη διαθήκη αποκτούν πλέον και οι έφηβοι από την ηλικία των 16 ετών.

• Προστασία της τρίτης ηλικίας: Απαγορεύεται ρητά η σύνταξη διαθήκης υπέρ του προσωπικού νοσοκομείων, γηροκομείων ή δομών φροντίδας όπου νοσηλεύεται ή φιλοξενείται ο διαθέτης, προκειμένου να αποφευχθούν φαινόμενα ψυχολογικής πίεσης και εκμετάλλευσης.

Αναγνώριση για τους συντρόφους χωρίς γάμο

Για πρώτη φορά το ελληνικό δίκαιο προχωρά σε μια σημαντική κοινωνική παραδοχή. Πέρα από την πλήρη εξίσωση του συμφώνου συμβίωσης με τον γάμο, αναγνωρίζονται κληρονομικά δικαιώματα και σε συντρόφους που συζούσαν χωρίς καμία νομική δέσμευση, υπό την προϋπόθεση ότι η σχέση τους είχε αποδεδειγμένη διάρκεια τουλάχιστον τριών ετών.

Ακόμη και στις περιπτώσεις που υπάρχουν τέκνα από προηγούμενους γάμους και ο σύντροφος δεν αποκτά άμεσο κληρονομικό δικαίωμα επί της περιουσίας, του παρέχεται το δικαίωμα δωρεάν διαμονής στην κοινή κατοικία για ένα έτος μετά τον θάνατο του διαθέτη.

Ενίσχυση του/της συζύγου στην εξ αδιαθέτου διαδοχή

Όταν δεν υπάρχει διαθήκη, ο επιζών σύζυγος ευνοείται σημαντικά με τις νέες ρυθμίσεις:

• Αν το ζευγάρι έχει μόνο ένα παιδί, ο/η σύζυγος λαμβάνει πλέον το 1/3 της κληρονομιάς (αντί για το 1/4 που ίσχυε).

• Αν υπάρχουν περισσότερα παιδιά, το ποσοστό παραμένει στο 1/4.

• Αν δεν υπάρχουν παιδιά, ο/η σύζυγος κληρονόμει πλέον το σύνολο της περιουσίας, αποκλείοντας από την πρώτη φάση τα αδέλφια ή τους γονείς του θανόντος.

«Ανάσα» για όσους κληρονομούν χρέη

Ένα από τα μεγαλύτερα κοινωνικά αγκάθια της τελευταίας δεκαετίας ήταν οι «τοξικές» κληρονομιές, όπου οι πολίτες κληρονομούσαν περισσότερα χρέη παρά περιουσία. Το νέο δίκαιο θεσπίζει ένα ισχυρό δίχτυ προστασίας.

Με το νέο σύστημα, η ατομική περιουσία του κληρονόμου θωρακίζεται αυτόματα. Οι δανειστές του θανόντος μπορούν να ικανοποιηθούν αποκλειστικά και μόνο από τα περιουσιακά στοιχεία της ίδιας της κληρονομιάς. Επιπλέον, δίνεται μια «δεύτερη ευκαιρία» σε όσους έχασαν τις παλιές προθεσμίες, καθώς παρέχεται μεταβατική περίοδος έως τον Νοέμβριο για τη διενέργεια απογραφής, ώστε να αποφευχθεί η κατάσχεση των δικών τους προσωπικών αγαθών.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News