Η κρυφή playlist της Πάτρας: 266 παρτιτούρες από βαλς μέχρι οπερέτες

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Διακόσιες εξήντα έξι εγγραφές με παρτιτούρες φιλαρμονικών βρίσκονται σήμερα καταχωρισμένες στο ψηφιακό αποθετήριο της Δημοτικής Βιβλιοθήκης Πατρών. Βαλς, εμβατήρια, καντάδες, οπερέτες, θρησκευτική μουσική και τετράδια οργάνων σχηματίζουν μια διαφορετική μουσική διαδρομή: εκείνη των έργων που έφταναν μπροστά στους μουσικούς για μελέτη και εκτέλεση.

Η περιήγηση στη συλλογή θυμίζει playlist άλλης εποχής. Στη θέση του κουμπιού «play» υπάρχουν κιτρινισμένες σελίδες, αριθμημένοι φάκελοι, ιταλικοί μουσικοί όροι και ξεχωριστές «πάρτες» για κλαρίνα, κορνέτες, τρομπόνια και κρουστά.

Ο αριθμός 266 αφορά τις εγγραφές της επίσημης υποσυλλογής «Παρτιτούρες Φιλαρμονικών» και όχι κατ’ ανάγκη ισάριθμες διαφορετικές συνθέσεις. Μία εγγραφή μπορεί να περιλαμβάνει ολόκληρο φάκελο έργων, διαφορετικό αντίτυπο, μουσική μέθοδο ή το μέρος ενός συγκεκριμένου οργάνου. Σε ορισμένες περιπτώσεις διατίθενται ψηφιοποιημένες σελίδες, ενώ σε άλλες μόνο τα στοιχεία του τεκμηρίου.

Από τον Στράους και τον Ροσσίνι στις ελληνικές οπερέτες

Το διεθνές ρεπερτόριο εμφανίζεται με εντυπωσιακή ποικιλία. Στον κατάλογο συναντάμε το «Wiener Blut» του Γιόχαν Στράους, την «Ιταλίδα στο Αλγέρι» του Ροσσίνι, την «Ελαφρά Ταξιαρχία» του Φραντς φον Σουπέ, τον «Τανχόιζερ» του Βάγκνερ και τον πέμπτο «Ουγγρικό Χορό» του Μπραμς.

Δίπλα στα ευρωπαϊκά έργα βρίσκονται γνωστές ελληνικές οπερέτες: «Η γυναίκα του δρόμου» του Νίκου Χατζηαποστόλου, «Στα παραπήγματα», «Ο Βαπτιστικός» και «Η Χριστίνα» του Θεόφραστου Σακελλαρίδη. Καντάδες, ραψωδίες και ελληνικοί χοροί συμπληρώνουν μια μουσική βιβλιοθήκη που δεν περιοριζόταν σε ένα είδος ή σε μία χώρα.

Η εγγραφή «16 Ελληνικά Τραγούδια», με χρονολογία 1971 και τόπο δημιουργίας τη Ναύπακτο, αναφέρει στα περιεχόμενά της τίτλους όπως «Ο Μύθος», «Τριλαντά» και «Οι Μόρτες». Αλλού εμφανίζονται «Ελληνικές Καντάδες προς επιδιόρθωση», χοροί γραμμένοι σε μικρά τετράδια και τραγούδια ταξινομημένα σε μείζονα ή ελάσσονα τρόπο.

Ένα βιεννέζικο βαλς, μια ιταλική όπερα και μια ελληνική οπερέτα μπορούσαν έτσι να συνυπάρχουν μέσα στον ίδιο μουσικό φάκελο.

Στις φιλαρμονικές, η ίδια σύνθεση μοιράζεται σε ξεχωριστά μουσικά μέρη για κάθε όργανο

Η σύνθεση μοιραζόταν σε δεκάδες «πάρτες»

Τα τετράδια των οργάνων αποκαλύπτουν πώς οργανωνόταν στην πράξη μια φιλαρμονική. Η ίδια σύνθεση χωριζόταν σε διαφορετικά μέρη και κάθε μουσικός διάβαζε τη δική του γραμμή.

Στη συλλογή βρίσκονται ξεχωριστές «πάρτες» για κλαρίνο, κορνέτα, τρομπόνι, φλικόρνο, αλτικόρνο, τύμπανο και μπάσο. Το «Balse Lux No1», σε καταχώριση του 1973, περιγράφεται ως έργο για μπάντα με 21 μέρη. Η θρησκευτική μαρς «Santa Thecla» καταγράφεται με 28.

Οι φάκελοι αυτοί λειτουργούσαν ως εργαλεία δουλειάς. Οι σελίδες αποκτούσαν πλήρη μουσική μορφή μόνο όταν συγκεντρωνόταν το σύνολο και κάθε όργανο έπαιζε τη θέση του μέσα στη σύνθεση.

Ο Σπυρίδων Μιτζίλας και το ερώτημα που αφήνει το αρχείο

Η βάση αποδίδει 189 από τις 266 εγγραφές στον Σπυρίδωνα Μιτζίλα. Ακολουθούν ο Αιμίλιος Σπήλιος με 15 και ο Σπυρίδων Δουκάκης με τρεις, ενώ στον κατάλογο εμφανίζονται επίσης Έλληνες και ξένοι μουσικοί.

Η ένδειξη «δημιουργός» δεν μπορεί σε όλες τις περιπτώσεις να διαβαστεί ως «συνθέτης». Σε καταχωρίσεις που αποδίδονται στον Μιτζίλα, ο τίτλος αναφέρει διαφορετικό δημιουργό, όπως τον Ιβάνοβιτς, τον Ροσσίνι ή τον Σακελλαρίδη. Το υλικό φαίνεται επομένως να περιλαμβάνει αντίγραφα, μεταγραφές, ενορχηστρώσεις και φακέλους που πέρασαν από τα χέρια του.

Το αποθετήριο δεν δίνει αρκετά βιογραφικά στοιχεία για να προσδιοριστεί ο ακριβής ρόλος του. Το όνομά του, όμως, ανοίγει ένα ενδιαφέρον ερευνητικό ερώτημα για τους ανθρώπους που αντέγραφαν, ταξινομούσαν και κρατούσαν διαθέσιμο το ρεπερτόριο των φιλαρμονικών.

Οι σελίδες που μπορούν να αποκτήσουν ξανά ήχο

Το ψηφιακό αποθετήριο επιτρέπει σε μουσικούς, ερευνητές και πολίτες να περιηγηθούν σε ένα υλικό που παρέμενε για χρόνια προσβάσιμο κυρίως μέσα από τους χώρους φύλαξής του. Η μουσική του, ωστόσο, εξακολουθεί να υπάρχει μόνο πάνω στις σελίδες.

Μια σημερινή φιλαρμονική θα μπορούσε να επιλέξει ορισμένα από αυτά τα έργα, να τα ερμηνεύσει και να συνδέσει τις ηχογραφήσεις με τις αντίστοιχες εγγραφές. Οι 266 παρτιτούρες θα αποκτούσαν τότε το στοιχείο που μπορεί να τις φέρει πιο κοντά στο ευρύ κοινό: τον ήχο τους.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News