Νομίζεις ότι γνωρίζεις τον συγγραφέα που διαβάζεις; Η παράξενη οικειότητα που γεννούν τα βιβλία

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Εχεις διαβάσει τέσσερα, πέντε, ίσως όλα τα βιβλία του. Αναγνωρίζεις το χιούμορ του, ξέρεις περίπου τι τον θυμώνει, ποιες εμμονές επανέρχονται στις ιστορίες του και πώς κοιτάζει τον έρωτα, την οικογένεια ή τη μοναξιά. Κάπου στην πορεία συμβαίνει κάτι περίεργο: αρχίζεις να αισθάνεσαι ότι γνωρίζεις τον άνθρωπο που τα έγραψε.

Οι λεγόμενες parasocial σχέσεις έχουν συνδεθεί τα τελευταία χρόνια κυρίως με influencers, pop stars και celebrities. Είναι η μονόπλευρη αίσθηση προσωπικής σύνδεσης με έναν άνθρωπο που στην πραγματικότητα δεν μας γνωρίζει. Το «parasocial» έγινε μάλιστα η λέξη της χρονιάς του Cambridge Dictionary για το 2025. Μόνο που οι αναγνώστες είχαν ανακαλύψει αυτή την παράξενη οικειότητα πολύ πριν υπάρξουν Instagram, TikTok και podcasts.

Η συγγραφέας που έμοιαζε με φίλη

Η συζήτηση επέστρεψε αυτές τις ημέρες χάρη στη Βρετανονεοζηλανδή συγγραφέα Meg Mason, γνωστή από το διεθνές bestseller «Sorrow and Bliss».

Η Mason έχει περιγράψει τη βαθιά σχέση που ανέπτυξε ως έφηβη με τα βιβλία της Nancy Mitford, σε μια περίοδο μεγάλης μοναξιάς. Οι ιστορίες τής πρόσφεραν αρχικά συντροφιά. Σταδιακά, όμως, η αίσθηση οικειότητας πέρασε από τους χαρακτήρες και στην ίδια τη συγγραφέα: είχε φτάσει να φαντάζεται ότι, αν οι δυο τους είχαν γνωριστεί, θα μπορούσαν να γίνουν φίλες.

Η εμπειρία δεν έμεινε απλώς μια προσωπική ανάμνηση. Βρίσκεται και στον πυρήνα του νέου μυθιστορήματος της Mason, «Sophie, Standing There», που κυκλοφορεί στη Βρετανία στις 27 Αυγούστου.

Η ηρωίδα του είναι μια μοναχική γυναίκα που ξαναβρίσκει μια συγγραφέα την οποία είχε διαβάσει παλαιότερα. Τα βιβλία της, οι συνεντεύξεις και τα podcasts της αρχίζουν να λειτουργούν σαν συντροφιά και καταφύγιο. Μέχρι που η αίσθηση της σύνδεσης γίνεται κάτι πολύ περισσότερο. Η ίδια η Bloomsbury περιγράφει το μυθιστόρημα ως ιστορία γύρω από την εμμονή, τη μοναξιά και την ανάγκη για σύνδεση.

Διαβάστε επίσης: Το Netflix έγινε βιβλιοπωλείο: Πώς η οθόνη ξαναβάζει βιβλία στα μπεστ σέλερ

Γιατί ένα βιβλίο μπορεί να σε κάνει να νομίζεις ότι ξέρεις τον άνθρωπο

Ο όρος «parasocial interaction» δεν γεννήθηκε στο διαδίκτυο. Τον εισήγαγαν το 1956 οι Donald Horton και R. Richard Wohl, μελετώντας την ψευδαίσθηση μιας σχεδόν προσωπικής σχέσης που μπορούσαν να δημιουργήσουν οι προσωπικότητες του ραδιοφώνου και της τηλεόρασης με το κοινό τους.

Στην περίπτωση των βιβλίων, όμως, υπάρχει μια ενδιαφέρουσα διαφορά.

Ο συγγραφέας δεν κοιτάζει τον αναγνώστη από μια οθόνη. Ούτε του μιλά απευθείας κάθε βράδυ. Ο αναγνώστης, όμως, μπορεί να περάσει δεκάδες ώρες μόνος με τη φωνή του.

Διαβάζει τον τρόπο με τον οποίο περιγράφει τους ανθρώπους. Βλέπει ποια πράγματα παρατηρεί. Αναγνωρίζει φράσεις, διαθέσεις, επαναλαμβανόμενες ιδέες. Κι όταν ένα βιβλίο κατορθώσει να διατυπώσει κάτι που ο ίδιος είχε αισθανθεί αλλά δεν είχε μπορέσει να εκφράσει, δημιουργείται ίσως η ισχυρότερη μορφή οικειότητας: η αίσθηση ότι «αυτός ο άνθρωπος με καταλαβαίνει».

Εδώ όμως κρύβεται και η παγίδα. Το ότι γνωρίζουμε τη συγγραφική φωνή κάποιου δεν σημαίνει ότι γνωρίζουμε και τον ίδιο.

Η αίσθηση προσωπικής σύνδεσης με έναν συγγραφέα δεν γεννήθηκε με τα social media: το βιβλίο μπορούσε ήδη να γίνει συντροφιά πολύ πριν από το Instagram και το TikTok

Μετά ήρθαν τα social media

Κάποτε αυτή η απόσταση ήταν πολύ πιο καθαρή. Ενας αναγνώστης μπορούσε να αγαπά έναν συγγραφέα για δεκαετίες και να έχει στη διάθεσή του ελάχιστα περισσότερα από τα βιβλία του, μια ασπρόμαυρη φωτογραφία και μερικές συνεντεύξεις.

Σήμερα, το βιβλίο μπορεί να είναι μόνο η αρχή. Ο ίδιος άνθρωπος βρίσκεται έπειτα στο Instagram, στο TikTok, σε podcasts, newsletters και βίντεο από την καθημερινότητά του. Δείχνει τι διαβάζει, το γραφείο του, τον σκύλο του, τι μαγειρεύει, ποια σειρά παρακολουθεί. Ο συγγραφέας παύει σταδιακά να εμφανίζεται μόνο ως όνομα στο εξώφυλλο και μετατρέπεται σε δημόσιο πρόσωπο – και συχνά σε brand.

Αυτό δεν είναι απλή εντύπωση. Σύγχρονη έρευνα για τις ψηφιακές λογοτεχνικές κοινότητες εξετάζει ακριβώς τον τρόπο με τον οποίο BookTube, Bookstagram και BookTok άλλαξαν τη σχέση ανάμεσα σε αναγνώστες, δημιουργούς και εκδότες, ενισχύοντας μεταξύ άλλων και parasocial δεσμούς. Μελέτη του 2025 για «λογοτεχνικές διασημότητες» στα social media κατέγραψε επίσης πώς η επιλεκτική αλληλεπίδραση με το κοινό μπορεί να δημιουργεί αίσθηση εγγύτητας και συναισθηματικής σύνδεσης.

Διαβάστε επίσης: Το μπεστ σέλερ που άργησε 27 χρόνια: Η απίθανη επιστροφή της Ζακλίν Χαρπμάν

Ο άνθρωπος που συμπληρώνουμε μόνοι μας

Η σχέση αυτή δεν είναι απαραίτητα σκοτεινή ή προβληματική. Ενας συγγραφέας που σε συντρόφευσε σε δύσκολη περίοδο, ένα βιβλίο στο οποίο επιστρέφεις επί χρόνια ή μια φωνή που σου έδωσε τις λέξεις για κάτι δικό σου μπορούν πράγματι να αποκτήσουν τεράστια συναισθηματική σημασία.

Το ενδιαφέρον αρχίζει όταν ξεχνάμε ότι υπάρχουν κενά. Ο άνθρωπος που πιστεύουμε ότι γνωρίζουμε έχει δημιουργηθεί από τα βιβλία του, τις δημόσιες εμφανίσεις του και όσα ο ίδιος επέλεξε να δείξει. Τα υπόλοιπα τα έχουμε συμπληρώσει εμείς.

Σήμερα η σχέση με έναν συγγραφέα μπορεί να συνεχίζεται μετά την τελευταία σελίδα, μέσα από podcasts, συνεντεύξεις και social media

Ισως γι’ αυτό μια δήλωση ή μια συμπεριφορά ενός αγαπημένου συγγραφέα μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει τόσο έντονη απογοήτευση. Δεν ανακαλύπτουμε απλώς ότι διαφωνούμε μαζί του. Ανακαλύπτουμε ότι ο πραγματικός άνθρωπος δεν είναι απολύτως ίδιος με εκείνον που είχαμε κατασκευάσει διαβάζοντάς τον.

Τα social media, λοιπόν, δεν εφηύραν αυτή τη σχέση, απλώς έκαναν πολύ πιο εύκολο να ξεχάσουμε πού τελειώνει η φωνή μέσα στο βιβλίο και πού αρχίζει ο άνθρωπος που το έγραψε.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News