Στο «Exit Party» ο εμφύλιος είναι η εύκολη εκδοχή του μέλλοντος

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Λος Άντζελες, 2031. Οι ειρηνευτικές δυνάμεις αποχωρούν, η απαγόρευση κυκλοφορίας αίρεται και οι άνθρωποι διασχίζουν μια πόλη με σκηνές του Ερυθρού Σταυρού και σκύλους ανίχνευσης εκρηκτικών για να φτάσουν σε ένα πάρτι. Μέσα στο διαμέρισμα χορεύουν σαν να γιορτάζουν την επιστροφή της κανονικής ζωής. Ύστερα εμφανίζεται ο σωσίας ενός καλεσμένου και ο οικοδεσπότης εξαφανίζεται.

Αυτό είναι το άνοιγμα του «Exit Party», του έβδομου μυθιστορήματος της Emily St. John Mandel. Η παράξενη νύχτα χωρίζει την αφήγηση σε δύο πιθανές Αμερικές. Στη μία, το πραξικόπημα και ο εμφύλιος έχουν διαλύσει τις Ηνωμένες Πολιτείες σε αντίπαλες δημοκρατίες. Στην άλλη, η χώρα παραμένει ενωμένη, ήρεμη και απολύτως επιτηρούμενη.

Ο τίτλος αυτού του κειμένου είναι σκόπιμα προκλητικός: ο εμφύλιος δεν παρουσιάζεται ως ανώδυνη ή επιθυμητή εξέλιξη. Μοιάζει, όμως, με την ευκολότερη δυστοπία να αναγνωρίσουμε. Έχει οδοφράγματα, ένοπλες ομάδες και κατεστραμμένες πόλεις. Η δεύτερη εκδοχή του μέλλοντος είναι πιο ύπουλη, επειδή λειτουργεί. Τα δέματα παραδίδονται, οι δρόμοι είναι καθαροί και η τάξη τηρείται. Το τίμημα κρύβεται μέσα στις καθημερινές συναλλαγές.

Μια ασφαλής χώρα στην οποία μπορείς να εξαφανίσεις κάποιον

Στο απόσπασμα που δημοσίευσε το Wired, η Ιμπάρι εργάζεται κρυφά για την Υπηρεσία Εσωτερικών Πληροφοριών, ενώ προς τα έξω είναι πανεπιστημιακός. Ζει σε μια όμορφη πόλη όπου απαιτούνται άδειες κατοικίας, οι κάμερες αναγνώρισης προσώπου είναι παντού και οι γείτονες μπορούν να καταγγείλουν ο ένας τον άλλον.

Όταν οι ιδιοκτήτες ενός ανθοπωλείου συλλαμβάνονται επειδή επέκριναν το κράτος στα κοινωνικά δίκτυα, η επιχείρησή τους αδειάζει μέσα σε λίγα λεπτά. Η Ιμπάρι γνωρίζει ότι ίσως οδηγηθούν σε καταναγκαστική εργασία και συνεχίζει τον περίπατο με τη μητέρα της. Η σκηνή δεν χρειάζεται υπόγεια φυλακή ή δημόσια εκτέλεση. Η βία χωρά σε δύο μαύρα βαν και σε μια πρόσοψη που βάφεται ώστε να μη θυμίζει τίποτε.

Αργότερα, ένα ζευγάρι σπασμένα γυαλιά μπερδεύει τον σαρωτή προσώπου. Για μια στιγμή η πράκτορας βλέπει τη χαραμάδα στο σύστημα που υπηρετεί. Στον κόσμο του βιβλίου, «φάντασμα» είναι ο άνθρωπος που έχει βρεθεί εκτός κρατικής αποδοχής: χωρίς σπίτι, περίθαλψη, τραπεζικό λογαριασμό, νομική προστασία ή πρόσβαση στους περισσότερους χώρους. Η εξαφάνιση δεν αρχίζει με τη φυσική απουσία. Αρχίζει όταν οι βάσεις δεδομένων παύουν να σε αναγνωρίζουν ως πρόσωπο με δικαιώματα.

Δύο χώρες χωρίς κοινό έδαφος

Η Mandel άρχισε να γράφει το βιβλίο την άνοιξη του 2022. Αρχικά θεωρούσε ότι η Αμερική του εμφυλίου βρισκόταν πιο κοντά στις ανησυχίες της εποχής. Στη συνέχεια δημιούργησε τη δεύτερη εκδοχή, έναν καθρέφτη όπου το χάος αντικαθίσταται από τον ολοκληρωτικό έλεγχο. Καθώς το χειρόγραφο προχωρούσε, ένιωθε ότι η ειδησεογραφία πλησίαζε όλο και περισσότερο αυτόν τον δεύτερο κόσμο.

Σε συνέντευξή της στον Guardian στις 13 Σεπτεμβρίου, η συγγραφέας περιέγραψε ως κεντρική απειλή για τις δυτικές δημοκρατίες την κατάρρευση μιας κοινά αποδεκτής πραγματικότητας. Αναφέρθηκε σε κοινωνίες όπου το μισό εκλογικό σώμα αμφισβητεί βασικά γεγονότα, από το αποτέλεσμα μιας εκλογής έως την ύπαρξη μιας πανδημίας.

Εδώ βρίσκεται το ουσιαστικό «γιατί τώρα» του βιβλίου. Τα παράλληλα σύμπαντα δεν λειτουργούν μόνο ως μηχανισμός επιστημονικής φαντασίας. Αντιστοιχούν σε μια καθημερινότητα όπου δύο πολίτες μπορούν να βλέπουν το ίδιο βίντεο, την ίδια κάλπη ή την ίδια δημόσια κρίση και να κατοικούν σε ασύμβατες εκδοχές των γεγονότων. Τα deepfakes επιδεινώνουν το πρόβλημα, αλλά δεν το δημιούργησαν. Η ρήξη έχει προηγηθεί: αφορά το ποιον εμπιστευόμαστε και ποια απόδειξη δεχόμαστε.

Η ελληνική συζήτηση διαθέτει το δικό της λογοτεχνικό προηγούμενο. Το «Λάθος» του Σαμαράκη επέστρεψε ως σύγχρονη δυστοπία ακριβώς επειδή η κατασκευασμένη ενοχή και η κρατική επιτήρηση δεν έμειναν στο 1965. Στο pelop.gr παρουσιάσαμε επίσης τη δυστοπία για τη λογοκρισία που βράβευσαν σχεδόν 200 κρατούμενοι. Το «Exit Party» συνομιλεί με αυτή τη γραμμή, αλλά μεταφέρει το βάρος από την απαγόρευση της πληροφορίας στη διάλυση της ίδιας της συμφωνίας γύρω από τα γεγονότα.

Στο μυθιστόρημα, η πολιτική διάλυση συναντά μια δεύτερη πραγματικότητα οργανωμένη γύρω από την κρατική επιτήρηση

Η Ελλάδα στον χάρτη της διάλυσης

Η εκδοτική παρουσίαση του βιβλίου ανοίγει την κλίμακά του πολύ πέρα από το πάρτι του Λος Άντζελες. Η διαδρομή περνά από μια μελλοντική Αμερική κομμένη σε κομμάτια στις παραθαλάσσιες πλαγιές της Ελλάδας, όπου έμποροι όπλων κρύβονται σε ένα κομψό θέρετρο, και συνεχίζει προς ένα θολωτό Παρίσι και μια αποικία στη Σελήνη.

Η ελληνική στάση έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, όχι ως τουριστικό νεύμα προς τον αναγνώστη, αλλά ως συμπύκνωση του κόσμου του βιβλίου. Το πολυτελές θέρετρο και το εμπόριο όπλων συνυπάρχουν στο ίδιο κάδρο. Η άνεση δεν διαψεύδει την καταστροφή· μπορεί να χρηματοδοτείται από αυτήν.

Η ηρωίδα Άρι Γουέικερ επιστρέφει από το παλαιότερο μυθιστόρημα της Mandel «The Singer’s Gun», έπειτα από 18 χρόνια στη φυλακή. Η συγγραφέας χτίζει έτσι ένα χαλαρό δίκτυο επανεμφανιζόμενων χαρακτήρων και εναλλακτικών ζωών, γνώριμο στους αναγνώστες του «Station Eleven», του «The Glass Hotel» και του «Sea of Tranquility». Παράλληλα γράφει ήδη το πιλοτικό επεισόδιο για τηλεοπτική μεταφορά του «Exit Party».

Πρόγνωση ή τρόπος να διαβάσουμε το παρόν;

Το «Station Eleven», που εκδόθηκε το 2014, διαβάστηκε μαζικά ξανά μέσα στην πανδημία και φόρτωσε στη Mandel τη φήμη της προφήτισσας. Η ίδια την απορρίπτει. Η χρησιμότητα της δυστοπίας της βρίσκεται αλλού: παίρνει τάσεις που υπάρχουν ήδη και τις μετακινεί λίγα βήματα μπροστά, ώσπου η καθημερινή τους λογική να γίνει ορατή.

Το «Exit Party» κυκλοφορεί στις ΗΠΑ στις 15 Σεπτεμβρίου από τον Knopf και στη Βρετανία στις 17 Σεπτεμβρίου από τον Picador. Μέχρι να διαβαστεί ολόκληρο, κάθε συνολική αξιολόγηση θα ήταν πρόωρη. Η κεντρική ιδέα του, ωστόσο, έχει ήδη καθαρό δημοσιογραφικό βάρος: μια χώρα μπορεί να χαθεί μέσα στον θόρυβο του εμφυλίου, αλλά μπορεί επίσης να παραμείνει ήσυχη ενώ εξαφανίζει, έναν έναν, όσους δεν χωρούν στο σύστημά της.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News