Ματίς: Η δεύτερη ζωή του άρχισε με ένα ψαλίδι

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στο δωμάτιο του Ανρί Ματίς, τα κομμένα χαρτιά έπεφταν στο πάτωμα και τα καινούργια σχήματα ανέβαιναν στους τοίχους. Ο ζωγράφος κρατούσε ένα ψαλίδι. Οι βοηθοί του έφερναν χρωματισμένα φύλλα, στερέωναν όσα εκείνος έκοβε και τα μετακινούσαν σύμφωνα με τις οδηγίες του. Ο χώρος άλλαζε μαζί με το έργο.

Στις 3 Νοεμβρίου συμπληρώνονται 72 χρόνια από τον θάνατο του Γάλλου καλλιτέχνη. Η ύστερη δουλειά του προσφέρει έναν καλό τρόπο να τον πλησιάσει κανείς, ακόμη κι αν δεν θυμάται ονόματα κινημάτων και ημερομηνίες: αρκεί να παρακολουθήσει τι μπορούσε να κάνει με ένα χρωματιστό χαρτί.

Μετά τη σοβαρή επέμβαση του 1941, η υγεία περιόρισε την καθημερινότητά του. Η περίοδος που ακολούθησε περιγράφεται ως η «δεύτερη ζωή» του. Η δουλειά συνεχιζόταν καθιστός ή στο κρεβάτι, με το εργαστήριο να απλώνεται γύρω του. Σταδιακά, τα κομμένα χαρτιά απέκτησαν όλο και μεγαλύτερη αυτονομία και κλίμακα.

Ανρί Ματίς, Ο Παπαγάλος και η Γοργόνα, 1952. Stedelijk Museum, Άμστερνταμ

Τα χαρτιά δεν έμεναν ποτέ στην ίδια θέση

Η διαδικασία ξεκινούσε από φύλλα που οι βοηθοί του έβαφαν με γκουάς, ένα πυκνό, αδιαφανές χρώμα. Ο Ματίς έκοβε απευθείας τα σχήματα. Έτσι, η γραμμή και το χρώμα προέκυπταν μαζί, από την κίνηση του ψαλιδιού. Ο ίδιος μιλούσε για «σχέδιο με ψαλίδι».

Οι καρφίτσες επέτρεπαν να αλλάζουν οι θέσεις, οι αποστάσεις και οι συνδυασμοί. Η φαινομενική απλότητα του αποτελέσματος έκρυβε μια διαδικασία συνεχών δοκιμών. Στα μεγαλύτερα έργα, οι βοηθοί στερέωναν τις μορφές στους τοίχους, ακολουθώντας τις υποδείξεις του. Τα ίχνη από τις καρφίτσες σώζουν ακόμη κάτι από αυτή την προσωρινή ζωή των συνθέσεων.

Ο Ματίς είχε χρησιμοποιήσει κομμένο χαρτί πολύ νωρίτερα, σε σκηνικά και για να σχεδιάζει άλλες δουλειές. Στη δεκαετία του 1940 η μέθοδος εξελίχθηκε σε ξεχωριστό τρόπο δημιουργίας. Το «Jazz» του 1947 και οι μεγάλες επιτοίχιες συνθέσεις ανήκουν σε αυτή τη διαδρομή.

Διαβάστε επίσης: Ο Βαν Γκογκ των Νιάρχων επιστρέφει σε έκθεση μετά από 36 χρόνια

Έφτιαξε την πισίνα του στους τοίχους

Το καλοκαίρι του 1952, ο Ματίς θέλησε να δει βουτηχτές και επισκέφθηκε μια πισίνα στις Κάννες μαζί με τη βοηθό του, Λίντια Ντελεκτόρσκαγια. Η ζέστη τούς έκανε να επιστρέψουν. Στο σπίτι αποφάσισε να κατασκευάσει τη δική του πισίνα, με μια λευκή χάρτινη ζώνη γύρω από την τραπεζαρία και μπλε μορφές κολυμβητών πάνω της.

Η «Πισίνα» απλώθηκε γύρω από το δωμάτιο του Hôtel Régina στη Νίκαια. Το νερό αποδιδόταν μέσα από τις κινήσεις των σωμάτων και τα κενά ανάμεσά τους. Το έργο βρισκόταν στο ίδιο περιβάλλον όπου ο δημιουργός του ζούσε και έτρωγε. Σήμερα ανήκει στο MoMA.

Η Πισίνα στην τραπεζαρία του Ματίς στο Hôtel Régina της Νίκαιας, 1953

Την ίδια χρονιά, στον «Παπαγάλο και τη Γοργόνα», φύλλα και μορφές εξαπλώθηκαν σε δύο γειτονικούς τοίχους. Ο Ματίς περιέγραφε αυτό το περιβάλλον σαν έναν μικρό κήπο γύρω του. Στο «Σαλιγκάρι» του 1953, οι μεγάλες χρωματιστές επιφάνειες οργανώνονται σε μια σπειροειδή κίνηση, κρατώντας από το ζώο την ιδέα της περιέλιξης.

Για να πλησιάσεις αυτά τα έργα, παρατήρησε πού ακουμπά ένα χρώμα στο άλλο και πόσο λευκό μένει ανάμεσά τους. Έπειτα κοίτα τις φωτογραφίες του εργαστηρίου: τα ίδια σχήματα βρίσκονται δίπλα σε έπιπλα, κρεβάτια και ανθρώπους. Πριν γίνουν εικόνες που αναγνωρίζουμε σε μια αναπαραγωγή, ήταν κομμάτια χαρτιού που ο Ματίς μπορούσε ακόμη να μετακινήσει.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News