Αγία Σοφία: Ο κρυμμένος κόσμος κάτω από τον ναό αποκαλύπτει 9 σήραγγες και ίχνη μιας άλλης εποχής

Σχεδόν 3.000 τόνοι χώματος και μπάζων απομακρύνθηκαν από τους υπόγειους χώρους του ιστορικού μνημείου στην Κωνσταντινούπολη. Έχουν καθαριστεί 420 μέτρα σηράγγων, ενώ ορισμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ενδέχεται να προηγούνται του ναού του Ιουστινιανού. Το ενδεχόμενο να ανοίξουν οι στοές στους επισκέπτες και τα εντυπωσιακά βίντεο από το εσωτερικό τους

Αγία Σοφία: Ο κρυμμένος κόσμος κάτω από τον ναό αποκαλύπτει 9 σήραγγες και ίχνη μιας άλλης εποχής

Κάτω από τον τεράστιο τρούλο της Αγίας Σοφίας, σε σημεία όπου το φως του ήλιου δεν φτάνει και το έδαφος είχε καλύψει για αιώνες παλιές κατασκευές, αποκαλύπτεται σταδιακά ένας διαφορετικός κόσμος. Στενοί διάδρομοι, θολωτές στοές, υπόγειοι χώροι και αρχαία κανάλια νερού συνθέτουν ένα δίκτυο που διατηρεί ίχνη από διαφορετικές περιόδους της ιστορίας της Κωνσταντινούπολης.

Οι εκτεταμένες εργασίες αποκατάστασης στην Αγία Σοφία έφεραν στο φως νέα στοιχεία για τον υπόγειο κόσμο του μνημείου, με τις τουρκικές αρχές να ανακοινώνουν ότι έχουν εντοπιστεί έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες.

Μέχρι σήμερα έχει ολοκληρωθεί ο καθαρισμός συνολικά 420 μέτρων υπόγειων διαδρομών, ενώ έχουν απομακρυνθεί σχεδόν 3.000 τόνοι χώματος, λάσπης και άλλων υλικών επίχωσης.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι σε ορισμένα σημεία οι ερευνητές εντόπισαν αρχιτεκτονικά κατάλοιπα που ενδέχεται να είναι παλαιότερα από τον σημερινό ναό, ο οποίος ανεγέρθηκε τον 6ο αιώνα, επί αυτοκράτορα Ιουστινιανού.

Έξι υπόγειοι χώροι και εννέα σήραγγες κάτω από την Αγία Σοφία

Την πρόοδο των εργασιών παρουσίασε την Παρασκευή 20 Νοεμβρίου ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού, Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, ο οποίος κατέβηκε στους υπόγειους χώρους συνοδευόμενος από ειδικούς που συμμετέχουν στο πρόγραμμα αποκατάστασης.

Οι έρευνες επικεντρώνονται σε δύο περιοχές του μνημείου, τον Κήπο του Βεζίρη και τον Δυτικό Κήπο.

Στον δεύτερο έχουν καταγραφεί έξι διαφορετικοί χώροι και εννέα υπόγειες σήραγγες, που συνδέονται μεταξύ τους σε διάφορα σημεία.

Οι πρώτοι τρεις χώροι εκτιμάται ότι αποτελούσαν τμήματα του υπογείου της αρχαίας αυλής, του λεγόμενου αίθριου της Αγίας Σοφίας.

Ένας τέταρτος χώρος, στον οποίο οι επιστήμονες έφτασαν μέσω του τρίτου, φαίνεται πως ανήκε σε διαφορετική κατασκευή, νότια της αρχικής αυλής.

Άλλοι διάδρομοι συνεχίζονται προς τα βόρεια, με ορισμένα τμήματά τους να παραμένουν ακόμη καλυμμένα από επιχώσεις ή αποκλεισμένα από μεταγενέστερους τοίχους.

Η διαδικασία είναι ιδιαίτερα απαιτητική, καθώς κάθε νέα πρόσβαση μπορεί να αποκαλύπτει διαφορετική οικοδομική φάση, άγνωστη σύνδεση ή στοιχεία για τον τρόπο χρήσης των υπόγειων εγκαταστάσεων.

Το εντυπωσιακό δίκτυο των 420 μέτρων

Οι καθαρισμένες υπόγειες διαδρομές έχουν συνολικό μήκος 420 μέτρων.

Από τις εννέα σήραγγες που έχουν εντοπιστεί, οι επτά έχουν υποβληθεί σε εργασίες απομάκρυνσης των υλικών επίχωσης, ενώ στις υπόλοιπες δύο συνεχίζονται οι διαδικασίες αναγνώρισης και επιστημονικής τεκμηρίωσης.

Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του τουρκικού υπουργείου, η μεγαλύτερη καταγεγραμμένη διαδρομή είναι η σήραγγα 4, μήκους 180 μέτρων.

Η συγκεκριμένη σήραγγα εκτείνεται παράλληλα με την πλευρά της κύριας εισόδου της Αγίας Σοφίας, από την περιοχή μπροστά στο μεντρεσέ Φατίχ προς την είσοδο των επισκεπτών.

Η κλίση της φτάνει περίπου το 3%, στοιχείο που ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους επιστήμονες, καθώς θα μπορούσε να σχετίζεται με τη διαχείριση και τη μεταφορά νερού.

Μάλιστα, εξετάζεται εάν η διαδρομή σχετίζεται με την αρχαία ρωμαϊκή οδό της περιοχής, χωρίς ωστόσο να έχει επιβεβαιωθεί οριστικά μια τέτοια σύνδεση.

Οι υπόγειες κατασκευές δεν αποτελούσαν απαραίτητα μυστικά περάσματα με τη σημασία που τους αποδίδουν οι λαϊκοί θρύλοι. Πολλές φαίνεται πως εξυπηρετούσαν απολύτως πρακτικές ανάγκες, όπως η ύδρευση και η απομάκρυνση των όμβριων υδάτων.

Τα ευρήματα που μπορεί να είναι παλαιότερα από τον ναό του Ιουστινιανού

Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές εξελίξεις αφορά ένα υπόγειο ταφικό οικοδόμημα, γνωστό ως υπόσκαφος τάφος ή υπόγειο (hypogeum), στην περιοχή του Κήπου του Βεζίρη.

Οι ανασκαφικές εργασίες στο συγκεκριμένο κτίσμα έχουν ολοκληρωθεί.

Ο κύριος χώρος του έχει διαστάσεις περίπου 8 επί 8 μέτρα και περιλαμβάνει δύο διαδρομές που εκτείνονται προς διαφορετικές κατευθύνσεις.

Η ανατολική έχει μήκος περίπου 25 μέτρα και έχει ήδη καθαριστεί, ενώ στη δυτική συνεχίζονται οι εργασίες.

Κατά την απομάκρυνση της λάσπης, οι αρχαιολόγοι κατέβηκαν περίπου ενάμισι μέτρο χαμηλότερα από το επίπεδο που αρχικά θεωρούνταν το δάπεδο.

Εκεί εντοπίστηκαν κατασκευαστικά κατάλοιπα που, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, ενδέχεται να προηγούνται της ανέγερσης της σημερινής Αγίας Σοφίας.

Αυτό έχει ιδιαίτερη ιστορική σημασία, καθώς ο ναός που γνωρίζουμε σήμερα ολοκληρώθηκε το 537 μ.Χ., αλλά δεν ήταν ο πρώτος που υπήρξε στη συγκεκριμένη θέση.

Είχαν προηγηθεί δύο παλαιότερες εκκλησίες, η πρώτη του 4ου και η δεύτερη του 5ου αιώνα, οι οποίες καταστράφηκαν πριν από την οικοδόμηση του μνημείου της εποχής του Ιουστινιανού.

Επομένως, η πιθανή ύπαρξη προγενέστερων κατασκευών στο υπέδαφος θα μπορούσε να προσφέρει νέα στοιχεία για την ιστορία του χώρου πριν από τον 6ο αιώνα.

Προς το παρόν, πάντως, η ακριβής χρονολόγηση των συγκεκριμένων καταλοίπων δεν έχει ολοκληρωθεί.

Τα κανάλια που οδηγούν προς τη Βασιλική Κινστέρνα

Ξεχωριστό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η σχέση των σηράγγων με το ιστορικό δίκτυο ύδρευσης της Κωνσταντινούπολης.

Ο καθηγητής Αχμέτ Γκιουλέτς, μέλος της επιστημονικής επιτροπής της Αγίας Σοφίας, εξήγησε ότι οι εργασίες αποκάλυψαν διαδρομές που κατευθύνονται προς τη Βασιλική Κινστέρνα, την περίφημη υπόγεια δεξαμενή του Ιουστινιανού.

Σε ορισμένα σημεία εξακολουθεί να υπάρχει ροή νερού.

Η παρουσία του, σε συνδυασμό με την κλίση των σηράγγων, προσφέρει σημαντικές ενδείξεις για τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούσαν τα δίκτυα υδροδότησης και αποστράγγισης της βυζαντινής πρωτεύουσας.

Ωστόσο, χρειάζονται περισσότερες έρευνες για να προσδιοριστεί η ακριβής προέλευση του νερού και να αποδειχθούν οι πιθανές συνδέσεις ανάμεσα στα διαφορετικά τμήματα του δικτύου.

Οι επιστήμονες εξετάζουν επίσης παλαιές ιστορικές αναφορές για υπόγειες διαδρομές που συνδέονταν με ευρύτερες περιοχές της Κωνσταντινούπολης.

Δεν έχουν, πάντως, επιβεβαιωθεί οι υποθέσεις περί ενός συνεχούς δικτύου που συνέδεε όλα τα μεγάλα μνημεία της ιστορικής χερσονήσου.

Σχεδόν 3.000 τόνοι χώματος απομακρύνθηκαν

Το μέγεθος της επιχείρησης αποκατάστασης αποτυπώνεται στην ποσότητα των υλικών που χρειάστηκε να απομακρυνθούν.

Σύμφωνα με τους υπεύθυνους των εργασιών, περίπου 1.000 κυβικά μέτρα επιχώσεων, που αντιστοιχούν σε σχεδόν 3.000 τόνους, απομακρύνθηκαν από τους υπόγειους χώρους.

Πρόκειται για χώμα, λάσπη και υλικά που είχαν συσσωρευτεί επί μεγάλο χρονικό διάστημα.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι επιχώσεις συνδέονται και με μεταγενέστερες διαμορφώσεις των εξωτερικών χώρων του μνημείου.

Η απομάκρυνσή τους γίνεται με ιδιαίτερη προσοχή, καθώς πρέπει να διασφαλιστεί ότι δεν θα καταστραφούν αρχαιολογικά στοιχεία.

Παράλληλα πραγματοποιούνται εργασίες στερέωσης στις τοιχοποιίες και στις θολωτές οροφές, με υλικά συμβατά προς τα ιστορικά δομικά στοιχεία.

Χαρακτηριστικά, στη σήραγγα 4 έχουν γίνει ενισχύσεις με ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία σε μήκος 50 μέτρων, ενώ αντίστοιχες επεμβάσεις συνεχίζονται σε άλλες περιοχές.

Θα μπορούν οι επισκέπτες να περπατούν κάτω από την Αγία Σοφία;

Αυτό είναι ένα από τα ενδεχόμενα που εξετάζουν οι τουρκικές αρχές.

Το υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού σχεδιάζει την εκπόνηση ειδικής μελέτης για την ανάδειξη ορισμένων υπόγειων χώρων, με σκοπό να καταστούν επισκέψιμοι.

Η ιδέα είναι οι επισκέπτες να έχουν κάποια στιγμή τη δυνατότητα να γνωρίσουν όχι μόνο τον επιβλητικό εσωτερικό χώρο της Αγίας Σοφίας, αλλά και ένα τμήμα των αρχαίων εγκαταστάσεων που βρίσκονται κάτω από αυτήν.

Ωστόσο, δεν έχει ληφθεί οριστική απόφαση, ούτε έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι πρέπει να προηγηθούν έλεγχοι στατικής επάρκειας, εξαερισμού και ασφαλούς διέλευσης των επισκεπτών.

Το υπόγειο περιβάλλον παρουσιάζει ιδιαίτερες δυσκολίες, καθώς οι στενοί διάδρομοι, η υγρασία και οι ιστορικές κατασκευές απαιτούν ειδικές συνθήκες προστασίας.

Η δυνατότητα επίσκεψης θα εξαρτηθεί, επομένως, από τα αποτελέσματα των τεχνικών μελετών και από το εάν μπορεί να εξασφαλιστεί η προστασία του μνημείου.

Ένα ακόμη κεφάλαιο στην ιστορία της Αγίας Σοφίας

Η Αγία Σοφία, ένα από τα σημαντικότερα μνημεία της παγκόσμιας αρχιτεκτονικής και της βυζαντινής ιστορίας, εξακολουθεί να προσφέρει νέα στοιχεία για τον τρόπο κατασκευής και λειτουργίας της.

Το σημερινό οικοδόμημα ανεγέρθηκε σε μόλις λίγα χρόνια, μεταξύ 532 και 537, επί Ιουστινιανού, και αποτέλεσε για αιώνες το σημαντικότερο θρησκευτικό κέντρο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας.

Μετά την Άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453 μετατράπηκε σε τέμενος, το 1935 άρχισε να λειτουργεί ως μουσείο, ενώ από το 2020 χρησιμοποιείται ξανά ως μουσουλμανικός χώρος λατρείας.

Κάτω από τα μάρμαρα, τις ψηφιδωτές διακοσμήσεις και τους θόλους που έχουν προσελκύσει το ενδιαφέρον εκατομμυρίων επισκεπτών, οι υπόγειες κατασκευές αφηγούνται μια άλλη ιστορία: εκείνη της καθημερινής λειτουργίας του μνημείου, των συστημάτων που το εξυπηρετούσαν και των οικοδομικών φάσεων που προηγήθηκαν ή ακολούθησαν την ανέγερσή του.

Οι νέες εργασίες δεν σημαίνουν ότι μόλις τώρα ανακαλύφθηκε για πρώτη φορά η ύπαρξη υπόγειων χώρων στην Αγία Σοφία. Σηματοδοτούν, όμως, σημαντική πρόοδο στη συστηματική αποκάλυψη και επιστημονική καταγραφή τους.

Και το γεγονός ότι ορισμένα αρχιτεκτονικά κατάλοιπα ενδέχεται να είναι παλαιότερα από τον ναό του 537 καθιστά τη συνέχεια της έρευνας ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα για την ιστορία της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Από το Δίκτυο