Το χωριό της Πελοποννήσου που «μετακόμιζε» κάθε χειμώνα

Γιώτα Δημητρίου

Ο δρόμος αφήνει πίσω του την Τρίπολη και αρχίζει να ανεβαίνει. Οι στροφές πυκνώνουν, ο αέρας γίνεται ψυχρότερος και οι μυρωδιές της πόλης δίνουν τη θέση τους στο βρεγμένο χώμα, στα έλατα και στα ξύλα που καίγονται στα τζάκια.

Τα Άνω Δολιανά εμφανίζονται αργά πάνω στην πλαγιά του Πάρνωνα. Πέτρινοι τοίχοι, κεραμοσκεπές, καλντερίμια και καμινάδες συνθέτουν ένα χωριό που δεν προσπαθεί να εντυπωσιάσει. Σε κερδίζει με τη σιωπή του και με τη θέα που ανοίγει ξαφνικά προς την πεδιάδα της Τρίπολης.

Το πιο ενδιαφέρον, όμως, δεν φαίνεται με την πρώτη ματιά. Για πολλές γενιές, οι κάτοικοι των Δολιανών μοίραζαν τη ζωή τους ανάμεσα σε δύο χωριά και δύο εντελώς διαφορετικά υψόμετρα.

Ένα χωριό με δύο ζωές

Τα Άνω Δολιανά, χτισμένα περίπου στα 1.000 μέτρα, αποτελούσαν τη θερινή κατοικία των Δολιανιτών. Όταν έφταναν τα πρώτα μεγάλα κρύα, οικογένειες, ζώα και περιουσίες κατηφόριζαν προς τα Κάτω Δολιανά, κοντά στην πεδιάδα της Θυρέας.

Η επιστροφή στα ορεινά γινόταν την άνοιξη. Μαζί με τους κατοίκους μεταφερόταν και η εικόνα του Αγίου Γεωργίου, μια τελετουργική διαδρομή που παραμένει ζωντανή ως στοιχείο της τοπικής πολιτιστικής μνήμης.

Σήμερα, τα Κάτω Δολιανά συγκεντρώνουν περισσότερους μόνιμους κατοίκους, ενώ τα Άνω ζωντανεύουν κυρίως τα Σαββατοκύριακα, στις γιορτές και τους θερμότερους μήνες. Η σχέση των δύο οικισμών, όμως, εξακολουθεί να εξηγεί τον χαρακτήρα του τόπου: το βουνό και ο κάμπος δεν είναι δύο διαφορετικοί προορισμοί, αλλά δύο μισά της ίδιας ιστορίας.

Η πλατεία όπου ακούς μόνο νερό και φύλλα

Η βόλτα αρχίζει από την πλατεία των Άνω Δολιανών. Το νερό τρέχει στις βρύσες, τα κλαδιά κινούνται πάνω από τις στέγες και οι μυρωδιές από καφέ και ψημένο κρέας βγαίνουν από τις λιγοστές ταβέρνες.

Δεν χρειάζεται πρόγραμμα. Ακολούθησε τα καλντερίμια, κοίταξε τις πέτρινες αυλόπορτες και στάσου στα ανοίγματα ανάμεσα στα σπίτια. Από εκεί, η Αρκαδία απλώνεται χαμηλότερα σαν ανάγλυφος χάρτης.

Το φθινόπωρο είναι η πιο ατμοσφαιρική εποχή. Τα φύλλα αλλάζουν χρώμα, η πρωινή ομίχλη μπαίνει στα σοκάκια και το χωριό αποκτά εκείνη τη σπάνια ησυχία που κάνει ακόμη και τα βήματα να ακούγονται δυνατότερα.

Η μάχη που έκανε τον Νικηταρά θρύλο

Στις 18 Μαΐου 1821, τα Άνω Δολιανά έγιναν πεδίο μιας από τις σημαντικές πρώτες συγκρούσεις της Ελληνικής Επανάστασης. Ο Νικήτας Σταματελόπουλος, ο Νικηταράς, και οι άνδρες του οχυρώθηκαν στα γερά πέτρινα σπίτια του χωριού και απέκρουσαν τις οθωμανικές δυνάμεις.

Η νίκη ακολούθησε τη μάχη του Βαλτετσίου και ενίσχυσε την ελληνική παρουσία γύρω από την Τριπολιτσά. Στα Δολιανά συνδέθηκε οριστικά ο Νικηταράς με το προσωνύμιο «Τουρκοφάγος».

Ένα από τα σπίτια στα οποία είχαν οχυρωθεί οι αγωνιστές είναι γνωστό ως «Το Ταμπούρι του Νικηταρά» και στεγάζει ιστορική και λαογραφική συλλογή. Επειδή η λειτουργία του δεν είναι καθημερινή, επικοινώνησε με τον Δήμο Βόρειας Κυνουρίας πριν οργανώσεις την επίσκεψή σου.

Ακόμη και όταν η πόρτα είναι κλειστή, η στάση έχει νόημα. Οι στενοί δρόμοι και οι βαρείς πέτρινοι τοίχοι βοηθούν να αντιληφθείς γιατί το χωριό μπορούσε να μετατραπεί σε φυσικό οχυρό.

Από το βουνό στον κάμπο

Τη δεύτερη ημέρα, ο δρόμος κατηφορίζει προς τα Κάτω Δολιανά. Μέσα σε λίγα χιλιόμετρα το τοπίο αλλάζει εντελώς. Τα έλατα υποχωρούν, ο αέρας γίνεται θερμότερος και τη θέση των ορεινών πλαγιών παίρνουν ελαιώνες, περιβόλια και χαμηλές καλλιέργειες.

Τα Κάτω Δολιανά δεν έχουν τη δραματική εικόνα του ορεινού οικισμού. Έχουν, όμως, την καθημερινή ζωή που λείπει από πολλά μικρά χωριά: καφενεία, φούρνους, καταστήματα και ανθρώπους στην πλατεία.

Εδώ καταλαβαίνεις καλύτερα γιατί οι Δολιανίτες κατέβαιναν τον χειμώνα. Το κλίμα είναι ηπιότερο, η γη πιο εύκολη στην καλλιέργεια και η πρόσβαση προς τον κάμπο και τη θάλασσα απλούστερη.

Μονή Λουκούς: Ησυχία πάνω από την αρχαία Εύα

Λίγα λεπτά μακριά βρίσκεται η Μονή Λουκούς, αφιερωμένη στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος. Ο περίβολος μυρίζει κερί, βασιλικό και παλιά πέτρα, ενώ οι πορτοκαλιές και τα κυπαρίσσια χαμηλώνουν τον θόρυβο του δρόμου μέχρι να εξαφανιστεί.

Μοναστική παρουσία καταγράφεται εδώ τουλάχιστον από τον 13ο αιώνα. Στους τοίχους της μονής έχουν ενσωματωθεί αρχαία αρχιτεκτονικά μέλη, μια ορατή σύνδεση με την πόλη Εύα και τη ρωμαϊκή εγκατάσταση που αναπτύχθηκε στην περιοχή.

Η ρωμαϊκή έπαυλη που παραμένει πίσω από την περίφραξη

Απέναντι από τη μονή βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος της Εύας Δολιανών, όπου αποκαλύφθηκε η πολυτελής έπαυλη που συνδέεται με τον Ηρώδη τον Αττικό.

Ο εύπορος ρήτορας και πολιτικός του 2ου αιώνα μ.Χ. δημιούργησε εδώ ένα μεγάλο συγκρότημα με αίθρια, στοές, λουτρικές εγκαταστάσεις, ψηφιδωτά και πλούσιο γλυπτό διάκοσμο. Τα ευρήματα φανερώνουν μια κατοικία που λειτουργούσε ταυτόχρονα ως αγροτικό κέντρο, χώρος φιλοξενίας και επίδειξη ισχύος.

Ο αρχαιολογικός χώρος δεν είναι οργανωμένος για κανονική επίσκεψη και παραμένει κλειστός για το κοινό.

Τι να φας

Στα Άνω Δολιανά αναζήτησε ζεστές σούπες, τραχανά, χειροποίητες πίτες, χοιρινό, κατσίκι και μαγειρευτά κατσαρόλας. Το φθινόπωρο εμφανίζονται στα τραπέζια κάστανα, καρύδια και μανιτάρια, όταν υπάρχουν ασφαλή και ελεγμένα προϊόντα.

Στα Κάτω Δολιανά η κουζίνα στρέφεται περισσότερο προς την παραγωγή του κάμπου. Ελαιόλαδο, ελιές, τυριά, χόρτα και ψητά κρέατα είναι οι πιο σταθερές επιλογές.

Τηλεφώνησε πριν ξεκινήσεις, ειδικά τον χειμώνα. Στα Άνω Δολιανά οι επιχειρήσεις είναι λίγες και δεν λειτουργούν όλες καθημερινά.

Έτοιμο πρόγραμμα δύο ημερών

Πρώτη ημέρα

• Αναχώρηση νωρίς το πρωί για τα Άνω Δολιανά
• Καφές και περίπατος στην πλατεία
• Βόλτα στα καλντερίμια και στα σημεία θέας
• Στάση στο «Ταμπούρι του Νικηταρά»
• Μεσημεριανό σε ταβέρνα του χωριού
• Απογευματινός περίπατος πριν πέσει η ομίχλη
• Διανυκτέρευση στα Άνω Δολιανά ή στην Τρίπολη

Δεύτερη ημέρα

• Πρωινή αναχώρηση προς τα Κάτω Δολιανά
• Βόλτα στην πλατεία και αγορά τοπικών προϊόντων
• Επίσκεψη στη Μονή Λουκούς
• Στάση έξω από τον αρχαιολογικό χώρο της Εύας
• Φαγητό στα Κάτω Δολιανά
• Επιστροφή μέσω Τρίπολης

Πώς θα πας από την Πάτρα

Από την Πάτρα υπολόγισε περίπου τρεις ώρες οδήγησης, ανάλογα με την κίνηση, τις στάσεις και τη διαδρομή που θα επιλέξει η πλοήγηση. Η πιο άνετη προσέγγιση γίνεται μέσω Τρίπολης, από την οποία τα Άνω Δολιανά απέχουν περίπου 25 χιλιόμετρα.

Το τελευταίο τμήμα είναι ορεινό, με στροφές και σημεία που χρειάζονται προσοχή. Τον χειμώνα έλεγξε την πρόγνωση για πάγο ή χιόνι και ξεκίνησε την επιστροφή πριν σκοτεινιάσει.

Πού να μείνεις

Στα Άνω Δολιανά, αν θέλεις την πλήρη εμπειρία του ορεινού χωριού, πρωινή ομίχλη και βραδινή ησυχία.

Στην Τρίπολη, αν προτιμάς περισσότερες επιλογές σε διαμονή, φαγητό και βραδινή έξοδο.

Στα Κάτω Δολιανά ή στο Άστρος, αν θέλεις η δεύτερη ημέρα να αρχίσει κοντά στη Μονή Λουκούς και στον κάμπο της Κυνουρίας.

Πότε να πας

Το φθινόπωρο είναι η πιο φωτογενής περίοδος, με χρώματα, ομίχλη και ιδανική θερμοκρασία για περπάτημα.

Ο χειμώνας προσφέρει τζάκια και καθαρή ορεινή ατμόσφαιρα, αλλά χρειάζεται έλεγχος του καιρού.

Η άνοιξη είναι κατάλληλη για πεζοπορία και για τη διαδρομή ανάμεσα στο βουνό και στον ανθισμένο κάμπο.

Το καλοκαίρι τα Άνω Δολιανά λειτουργούν ως δροσερή απόδραση από τις υψηλές θερμοκρασίες των πεδινών περιοχών.

Τι να έχεις μαζί σου

• Κλειστά παπούτσια με καλή σόλα
• Ζεστό μπουφάν ακόμη και στις αρχές του φθινοπώρου
• Αδιάβροχο ή ομπρέλα
• Νερό και μικρό σνακ
• Κατεβασμένο χάρτη στο κινητό
• Φορτισμένο κινητό
• Μετρητά για μικρές επιχειρήσεις
• Αντιολισθητικές αλυσίδες όταν προβλέπεται χιονόπτωση

Τα Άνω Δολιανά δεν είναι απλώς ένα ακόμη πετρόχτιστο χωριό. Είναι το ορεινό μισό μιας κοινότητας που έμαθε να ακολουθεί τις εποχές, να ζει ανάμεσα στον Πάρνωνα και στον κάμπο και να κουβαλά την Ιστορία της από σπίτι σε σπίτι.

Φεύγοντας, ο ήχος του νερού χάνεται πίσω από τις στροφές. Μένει η μυρωδιά των ξύλων, η ψύχρα πάνω στην πέτρα και η παράξενη αίσθηση ότι αυτό το χωριό δεν βρίσκεται μόνο σε ένα σημείο του χάρτη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• 5 ονειρεμένες διαδρομές με τρένο στην Ευρώπη
• Η Αχαΐα και η ορεινή Πελοπόννησος φορά τα φθινοπωρινά της-Εφτά προτάσεις για ορεινή απόδραση
• Σικελία: Η χώρα του μπαρόκ, τι να δείτε
• Μιλάνο σε 48 ώρες: Η πόλη που σε κάνει να θέλεις να ξαναγυρίσεις
• Οι Καρυάτιδες έχουν το δικό τους χωριό και βρίσκεται βρίσκεται σε μία από τις ωραιότερες διαδρομές της Πελοποννήσου

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News