Από το Μέγα Σπήλαιο μέχρι τις φυλακές Αγίου Στεφάνου: Η Βιβλιοθήκη του ΕΑΠ χτίζει μια συμμαχία γνώσης

Πελοπόννησος Newsroom

Τι κοινό μπορεί να έχουν μια ιστορική βιβλιοθήκη με σπάνια βιβλία, ένα μουσείο που διαφυλάσσει παλιές εφημερίδες, τα αρχεία μιας πόλης και μια πανεπιστημιακή βιβλιοθήκη που εξυπηρετεί φοιτητές από ολόκληρη την Ελλάδα; Πολύ περισσότερα από όσα φαίνονται με την πρώτη ματιά. Κυρίως, τη δυνατότητα να ενώσουν τις συλλογές, τη γνώση και τις υπηρεσίες τους, κάνοντας έναν σημαντικό πολιτιστικό πλούτο προσβάσιμο σε περισσότερους ανθρώπους.

Αυτό ήταν το ουσιαστικό αποτέλεσμα της ημερίδας «Ανοικτές Βιβλιοθήκες – Ανοικτές Ιδέες», που διοργάνωσε η Βιβλιοθήκη του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου (ΕΑΠ) στις 4 Νοεμβρίου 2026, στην Αγορά Αργύρη, στην Πάτρα.

Εκπρόσωποι βιβλιοθηκών, μουσείων και αρχείων της Δυτικής Ελλάδας συναντήθηκαν, παρουσίασαν τις συλλογές και τις εμπειρίες τους, συζήτησαν τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και κατέληξαν σε μια κοινή κατεύθυνση: τη δημιουργία δικτύου συνεργασίας, με πρώτο βήμα τη σύνταξη μνημονίου, έπειτα από πρόταση της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ που υιοθετήθηκε από όλους τους συμμετέχοντες.

Η ημερίδα είχε, όμως, και μία ακόμη σημαντική είδηση για την Πάτρα. Ο πρύτανης του ΕΑΠ, καθηγητής Εμμανουήλ Κουτούζης, ανακοίνωσε ότι το Πανεπιστήμιο έχει αγοράσει κτίριο στο κέντρο της πόλης για τη στέγαση των υπηρεσιών της Εξ Αποστάσεως Βιβλιοθήκης του, με στόχο να βρίσκεται πιο κοντά στους πολίτες και να γίνει περισσότερο προσβάσιμη.

Η νέα στέγη της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ στο κέντρο της Πάτρας

Η ανακοίνωση του Εμμανουήλ Κουτούζη αποτέλεσε μία από τις ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες ειδήσεις της ημερίδας, καθώς συνδέει τη συζήτηση για τις ανοικτές βιβλιοθήκες με μια συγκεκριμένη εξέλιξη για την πόλη.

Το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο έχει ήδη προχωρήσει στην αγορά κτιρίου στο κέντρο της Πάτρας, το οποίο προορίζεται να στεγάσει τις υπηρεσίες της Βιβλιοθήκης του. Η επιλογή αυτή αποσκοπεί στο να ενισχυθεί η επαφή της με την τοπική κοινωνία, πέρα από την εξυπηρέτηση των φοιτητών και των μελών της ακαδημαϊκής κοινότητας.

Δεν ανακοινώθηκαν, πάντως, η ακριβής θέση του ακινήτου, το χρονοδιάγραμμα λειτουργίας του ή περισσότερες τεχνικές λεπτομέρειες.

Ο πρύτανης υπογράμμισε την αξία των βιβλιοθηκών και τον ιδιαίτερο ρόλο της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ στην αποστολή του ιδρύματος, που συνδέεται με την ανοικτή και εξ αποστάσεως εκπαίδευση και την έρευνα.

Στην ίδια κατεύθυνση, ο αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων, αναπληρωτής καθηγητής Στασινός Σταυριανέας, χαρακτήρισε τη Βιβλιοθήκη «καρδιά του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου».

Όπως επισήμανε, η πλούσια συλλογή έντυπων και ψηφιακών πηγών της στηρίζει σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού υλικού των προγραμμάτων σπουδών, αλλά και την ερευνητική δραστηριότητα του Πανεπιστημίου. Διαβεβαίωσε, παράλληλα, ότι το ίδρυμα θα συνεχίσει να υποστηρίζει την περαιτέρω ανάπτυξή της.

Αξιοσημείωτη η προσέλευση φοιτητών

Ένα κοινό δίκτυο από την Πάτρα για τις βιβλιοθήκες, τα μουσεία και τα αρχεία

Η δεύτερη σημαντική εξέλιξη αφορά το μέλλον της συνεργασίας των πολιτιστικών και εκπαιδευτικών φορέων της Δυτικής Ελλάδας.

Η πρόεδρος της Επιτροπής Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ, καθηγήτρια Μαρία Χατζηνικολάου, περιέγραψε τον στόχο της πρωτοβουλίας: τη δημιουργία μιας κοινότητας συνεργασίας και αλληλεπίδρασης, όπου οι βιβλιοθήκες θα συνδέουν τις γνώσεις, τις συλλογές και τις εμπειρίες τους προς όφελος της εκπαίδευσης, του πολιτισμού και της κοινωνίας.

Η συνεργασία αυτή δεν επιδιώκει να καταργήσει την ιδιαίτερη ταυτότητα κάθε φορέα. Αντίθετα, στηρίζεται στον σεβασμό των διαφορετικών χαρακτηριστικών τους και στη δυνατότητα να αξιοποιούν από κοινού την εμπειρία και τους διαθέσιμους πόρους τους.

Η φιλοδοξία είναι η γνώση να αντιμετωπίζεται ως κοινό αγαθό, με πρόσβαση που δεν θα περιορίζεται στα γεωγραφικά όρια μιας πόλης ή μιας περιοχής, αλλά θα μπορεί να φτάνει από την Πάτρα και τη Δυτική Ελλάδα στη διεθνή κοινότητα.

Η πρόταση της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ για τη δικτύωση των φορέων έγινε αποδεκτή από όλους τους συμμετέχοντες, οι οποίοι συμφώνησαν να προχωρήσουν στα επόμενα βήματα.

Πρώτη προτεραιότητα είναι η σύνταξη μνημονίου συνεργασίας, με πρωτοβουλία της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ. Το μνημόνιο θα αποτελέσει τη βάση για την οργανωμένη και συστηματική συνεργασία των φορέων.

Παράλληλα, προβλέπεται η καθιέρωση τακτικής επικοινωνίας, η καταγραφή των συμμετεχόντων οργανισμών, των συλλογών και των υπηρεσιών τους, καθώς και η δημιουργία κοινού ψηφιακού χώρου στον οποίο θα συγκεντρώνονται πηγές, πληροφοριακοί πόροι, εκδηλώσεις και δράσεις.

Στους στόχους περιλαμβάνονται επίσης η ανάπτυξη κοινών πρωτοβουλιών, η ανταλλαγή εμπειριών και καλών πρακτικών και η διεύρυνση της πρόσβασης στις συλλογές, με ιδιαίτερη μέριμνα για τα άτομα με αναπηρία.

Το εγχείρημα βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της οργάνωσης και όχι της λειτουργίας ενός ολοκληρωμένου δικτύου. Ωστόσο, η κοινή αποδοχή της πρότασης δίνει συγκεκριμένη συνέχεια σε μια συζήτηση που διαφορετικά θα μπορούσε να περιοριστεί στα συμπεράσματα μιας ημερίδας.

Από τις σπάνιες συλλογές στην ψηφιοποίηση και τον άνθρωπο

Οι εισηγήσεις ανέδειξαν ότι, παρά τις διαφορές στην ιστορία, στη λειτουργία και στο αντικείμενο των φορέων, πολλές από τις ανάγκες τους είναι κοινές.

Πρώτη είναι η ανάγκη για μεγαλύτερη εξωστρέφεια. Μια συλλογή, όσο σημαντική κι αν είναι, δεν αρκεί απλώς να διατηρείται. Χρειάζεται να είναι γνωστή, προσβάσιμη και χρήσιμη σε ερευνητές, μαθητές, φοιτητές και πολίτες.

Αυτή τη διάσταση ανέδειξαν ιδιαίτερα τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Αχαΐας, με την αναφορά στην ανάγκη για ανοικτά αρχεία και πρόσβαση στην πληροφορία για κάθε πολίτη και ερευνητή.

Εξίσου σημαντική ήταν η ανθρώπινη πλευρά της λειτουργίας των βιβλιοθηκών. Η επικοινωνία, η προσωπική επαφή και οι υπηρεσίες προς τους χρήστες αναδείχθηκαν ως στοιχεία με αξία αντίστοιχη των ίδιων των συλλογών.

Χαρακτηριστικές ήταν οι εμπειρίες από την προσπάθεια ενεργοποίησης της Βιβλιοθήκης της Στέγης Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», αλλά και από τον εκσυγχρονισμό των δημοτικών βιβλιοθηκών, με αναφορές στην Παπαχαραλάμπειο Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσίασε η συζήτηση για την ψηφιοποίηση σπάνιου και ευάλωτου υλικού, όπως αναδείχθηκε και μέσα από την εμπειρία της Βαλβείου Βιβλιοθήκης Μεσολογγίου.

Η ψηφιοποίηση αποτελεί σημαντικό εργαλείο διάσωσης τεκμηρίων που κινδυνεύουν να φθαρούν ή να χαθούν, ενώ επιτρέπει την ανάπτυξη νέων μορφών πρόσβασης, ακόμη και από ανθρώπους που βρίσκονται μακριά από τον φυσικό χώρο μιας βιβλιοθήκης.

Δεν σημαίνει, όμως, ότι τα πρωτότυπα βιβλία και έγγραφα χάνουν τη σημασία τους. Αντίθετα, η Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας, το Μουσείο Τύπου και άλλες ιστορικές συλλογές ανέδειξαν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του έντυπου τεκμηρίου ως φορέα μνήμης, ιστορίας και πολιτισμού.

Στη συζήτηση τέθηκαν επίσης οι θεσμικοί περιορισμοί, οι τεχνικές δυσκολίες και τα νομικά ζητήματα της ανοικτής πρόσβασης. Η ανάγκη κοινής αντιμετώπισής τους αποτέλεσε έναν ακόμη λόγο για την προτεινόμενη δικτύωση.

Οι εισηγήσεις που ανέδειξαν τον πολιτιστικό πλούτο της Δυτικής Ελλάδας

Το πρόγραμμα της ημερίδας κάλυψε ένα ιδιαίτερα ευρύ φάσμα θεμάτων, από τις σύγχρονες πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες μέχρι τα ιστορικά αρχεία, τα μουσεία, τις μοναστηριακές συλλογές και τις βιβλιοθήκες ειδικού χαρακτήρα.

Στην ενότητα των πανεπιστημιακών βιβλιοθηκών, η Μαρία Χατζηνικολάου παρουσίασε την εισήγηση «Εξ αποστάσεως, αλλά όχι από απόσταση: η βιβλιοθήκη κοντά στην εκπαίδευση, την έρευνα και την τοπική κοινωνία», αναδεικνύοντας τον ρόλο της Βιβλιοθήκης του ΕΑΠ.

Από τη Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Γιάννης Τσάκωνας ανέπτυξε το θέμα «Η Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Πατρών ως φορέας γνώσης, μνήμης και κοινωνικής συνεισφοράς».

Στην ενότητα των δημοτικών και δημόσιων βιβλιοθηκών, η Μαρίνα Περιβολάρη παρουσίασε την εισήγηση «Ανοίγοντας μια νέα σελίδα: Η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών, όταν το νέο συναντά το παλιό!», ενώ η Ανδριανή Ζαφειροπούλου, από την Παπαχαραλάμπειο Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπάκτου, μίλησε με θέμα «Βιβλιοθήκες, παράθυρα ανοικτά: η περίπτωση της Παπαχαραλαμπείου Δημόσιας Κεντρικής Βιβλιοθήκης Ναυπάκτου».

Ο Μάκης Παπαγιαννόπουλος, από την Παπαχριστοπούλειο Δημοτική Βιβλιοθήκη Αμαλιάδας, παρουσίασε πτυχές της πολύχρονης ιστορίας της, ενώ η Αικατερίνη Κρομμυδάκη, από την Ιστορική Δημόσια Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας, ανέπτυξε το θέμα «Μια ιστορική βιβλιοθήκη στην ψηφιακή εποχή».

Από τη Βάλβειο Βιβλιοθήκη Μεσολογγίου, ο Αλέξανδρος Σωτηρακόπουλος παρουσίασε τις σύγχρονες πρακτικές εκσυγχρονισμού των δημοτικών βιβλιοθηκών και τη μετάβαση από την παραδοσιακή λειτουργία στη σύγχρονη ψηφιακή και ανθρωποκεντρική βιβλιοθήκη.

H Μαρία Χατζηνικολάου πρόεδρος της Επιτροπής της εξ Αποστάσεως Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του ΕΑΠ με μία εκ των υπευθύνων της διοργάνωσης Ζέττα Ζάχου

Η Σοφία Κολοκοτρώνη, από τη Δημοτική Βιβλιοθήκη Αιγίου «Γεώργιος Παναγόπουλος», αναφέρθηκε στο παρελθόν, στο παρόν και στο μέλλον της βιβλιοθήκης.

Ιδιαίτερη βαρύτητα είχαν οι παρουσιάσεις των αρχείων και των μουσείων. Οι Ανδριανή Μελίστα και Ειρήνη Πογιαντζή, από τα Γενικά Αρχεία του Κράτους Αχαΐας, ανέπτυξαν το θέμα «Ανοικτά αρχεία, πρόσβαση στην πληροφορία για κάθε πολίτη και ερευνητή».

Ο Γιώργος Ηλιόπουλος, από το Μουσείο Τύπου της ΕΣΗΕΠΗΝ, παρουσίασε την εισήγηση «Ο Τύπος ως ιστορικό τεκμήριο και φορέας γνώσης: ο ρόλος του Μουσείου Τύπου», φωτίζοντας τη σημασία των εφημερίδων και των δημοσιογραφικών αρχείων ως πηγών ιστορικής έρευνας.

Η Ροδάνθη Φλώρου, από τη Βυρωνική Εταιρεία Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου, παρουσίασε το έργο της Εταιρείας ως ερευνητικού κέντρου και μουσείου για τον Λόρδο Βύρωνα και τον Φιλελληνισμό.

Ο Σάββας Καζάνης, από τη Βιβλιοθήκη – Μουσείο Ολοκαυτώματος Καλαβρύτων, αναφέρθηκε στη Βιβλιοθήκη του Μουσείου Καλαβρυτινού Ολοκαυτώματος και στη σημασία της διατήρησης της ιστορικής μνήμης.

Την εικόνα συμπλήρωσαν οι ιστορικές και ειδικές βιβλιοθήκες, με συλλογές και αποστολές που συχνά παραμένουν λιγότερο γνωστές στο ευρύ κοινό.

Η Χρύσα Δημητρίου παρουσίασε την εισήγηση «Η βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής του Μεγάλου Σπηλαίου: ένας ζωντανός θησαυρός γνώσης, μνήμης και πολιτισμού».

Η Ειρήνη Σοφία Μωραΐτη, από τη Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», μίλησε για την πρόκληση ενεργοποίησης μιας βιβλιοθήκης, μέσα από την περίπτωση της Βιβλιοθήκης της Στέγης.

Ιδιαίτερη ήταν και η παρουσία της Βιβλιοθήκης των Φυλακών Αγίου Στεφάνου, την οποία εκπροσώπησαν η Αικατερίνη Γουργουρίνη και ο Μιχάλης Καραγεωργίου, παρουσιάζοντας την εισήγηση «Η βιβλιοθήκη ως πύλη γνώσης και ελευθερίας».

Η συγκεκριμένη συμμετοχή ανέδειξε μια διαφορετική διάσταση της πρόσβασης στη γνώση: τη σημασία που μπορεί να έχει το βιβλίο και η ανάγνωση για ανθρώπους που ζουν σε συνθήκες περιορισμού της ελευθερίας τους.

Οι χαιρετισμοί, η συμμετοχή των φοιτητών και η παρουσία μαθητών

Στην ημερίδα απηύθυναν χαιρετισμούς εκπρόσωποι της ακαδημαϊκής κοινότητας, της Αυτοδιοίκησης, της Εκκλησίας και της εκπαίδευσης.

Ο αντιπεριφερειάρχης Αχαΐας Φωκίων Ζαΐμης εξέφρασε τη βούληση της Περιφέρειας Δυτικής Ελλάδας να συνδράμει την προσπάθεια συνεργασίας των φορέων, ενώ ο διευθυντής Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Αχαΐας Γεώργιος Παπατσίμπας στάθηκε στη σημασία των σχολικών βιβλιοθηκών.

Τις ευχές του Μητροπολίτη Πατρών κ.κ. Χρυσοστόμου μετέφερε ο πατήρ Κωνσταντίνος Γουρδούπης.

Ο Μητροπολίτης Καλαβρύτων και Αιγιαλείας κ.κ. Ιερώνυμος αναφέρθηκε στην ιστορική Βιβλιοθήκη της Ιεράς Μονής Μεγάλου Σπηλαίου και στη συμβολή του μοναχισμού στη διαφύλαξη και μετάδοση της γνώσης.

Γραπτούς χαιρετισμούς απέστειλαν ο υφυπουργός Πολιτισμού Ιάσων Φωτήλας, ο βουλευτής Ανδρέας Κατσανιώτης και οι αντιπεριφερειάρχες Χαράλαμπος Μπονάνος και Τάκης Παπαδόπουλος.

Τις εργασίες παρακολούθησαν φοιτήτριες και φοιτητές και των τριών πανεπιστημίων της περιοχής, μέλη της διοίκησης του ΕΑΠ, πανεπιστημιακοί, εκπρόσωποι φορέων και πολίτες.

Από την ακαδημαϊκή κοινότητα και τη διοίκηση του ΕΑΠ παρευρέθηκαν, μεταξύ άλλων, ο αντιπρύτανης Ακαδημαϊκών Υποθέσεων Στασινός Σταυριανέας και ο καθηγητής Ιωάννης Καλαβρουζιώτης, τελευταίος πρόεδρος της πρώην Διοικούσας Επιτροπής του ΕΑΠ.

Παρόντες ήταν επίσης η αναπληρώτρια καθηγήτρια Μαρία Κατσαντώνη, μέλος της Επιτροπής Βιβλιοθήκης, και η κοσμήτορας της Σχολής Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας του ΕΑΠ, καθηγήτρια Ειρήνη Μαυρομμάτη.

Από τα μέλη ΔΕΠ συμμετείχαν ο καθηγητής Ευάγγελος Κουμανάκος, αντιπρόεδρος της Επιτροπής Ερευνών, οι αναπληρωτές καθηγητές Πέτρος Κόκκινος και Αργυρώ Σγουρού από τη Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας, οι επίκουρες καθηγήτριες Χριστίνα-Βασιλική Θεοδοσίου, από τη Σχολή Ανθρωπιστικών Επιστημών, και Μαγδαληνή Σπέλλα, από τη Σχολή Θετικών Επιστημών και Τεχνολογίας, καθώς και ο επίκουρος καθηγητής Ελευθέριος Πρωτόπαπας.

Ξεχωριστή νότα στην ημερίδα έδωσε η παρουσία μαθητών και μαθητριών της Γ΄ Λυκείου του Πειραματικού Σχολείου Πατρών.

Η συμμετοχή τους, μαζί με εκείνη των πολιτών που παρακολούθησαν τις εργασίες, συνέβαλε στην εκπλήρωση ενός από τους βασικούς στόχους της διοργάνωσης: να μη μείνει η συζήτηση για τις βιβλιοθήκες αποκλειστικά στους ειδικούς, αλλά να ανοίξει στην εκπαιδευτική κοινότητα και στην κοινωνία.

Σπάνια βιβλία, ιστορικά τεκμήρια και ξενάγηση στην οικία Παλαμά

Στο πλαίσιο της ημερίδας παρουσιάστηκε και έκθεση σπάνιων βιβλίων, δίνοντας στους επισκέπτες τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τεκμήρια που διαφυλάσσονται σε διαφορετικές συλλογές.

Στην έκθεση συμμετείχαν με υλικό το Μουσείο Τύπου, η Ιστορική Βιβλιοθήκη Ανδρίτσαινας, η Στέγη Γραμμάτων «Κωστής Παλαμάς», η Δημοτική Βιβλιοθήκη Πατρών, οι εκδόσεις του Ελληνικού Ανοικτού Πανεπιστημίου και ιδιωτική συλλογή.

Την επιμέλειά της είχε η ιστορικός τέχνης Δήμητρα Χριστοδουλοπούλου.

Η έκθεση λειτούργησε συμπληρωματικά στις εισηγήσεις, παρουσιάζοντας στην πράξη μέρος του υλικού που οι συμμετέχοντες φορείς επιδιώκουν να προστατεύσουν, να αναδείξουν και να καταστήσουν περισσότερο προσβάσιμο.

Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν με ξενάγηση στη Στέγη Γραμμάτων – Οικία «Κωστής Παλαμάς», από τον Ν. Μπακρόζη, συνδέοντας τη συζήτηση για τις βιβλιοθήκες με έναν χώρο ιδιαίτερης σημασίας για τη λογοτεχνική ιστορία της Πάτρας.

Η ημερίδα πραγματοποιήθηκε με ελεύθερη είσοδο και δυνατότητα διαδικτυακής παρακολούθησης. Η μαγνητοσκοπημένη μετάδοση έχει ήδη συγκεντρώσει περισσότερες από 900 επισκέψεις και παραμένει διαθέσιμη στο επίσημο κανάλι του ΕΑΠ, στη διεύθυνση:

Η συνέχεια της πρωτοβουλίας θα κριθεί πλέον από τη σύνταξη του μνημονίου συνεργασίας και από το κατά πόσο οι προτάσεις για κοινές δράσεις και ψηφιακή πρόσβαση θα μετατραπούν σε συγκεκριμένες υπηρεσίες.

Γιατί πίσω από τις βιβλιοθήκες, τα αρχεία και τα μουσεία της Δυτικής Ελλάδας δεν βρίσκονται απλώς βιβλία και παλιά έγγραφα. Βρίσκεται ένα σημαντικό μέρος της συλλογικής μνήμης του τόπου, που μπορεί να αποκτήσει νέα ζωή όταν οι φορείς που το διαφυλάσσουν αρχίσουν να συνεργάζονται συστηματικά.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News