Η Πάτρα ψήνεται και από κάτω – Τι έδειξαν οι μετρήσεις στα υλικά του Ρίου

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Στο campus του Πανεπιστημίου Πατρών, στο Ρίο, οι ερευνητές έστρεψαν τα όργανα μέτρησης στις επιφάνειες που συγκροτούν μια πόλη: άσφαλτο, σκυρόδεμα, μάρμαρο, φυσικούς λίθους, χαλίκι, επιστρώσεις δωμάτων και βλάστηση. Μέτρησαν πόση ηλιακή ακτινοβολία ανακλά κάθε υλικό και πόσο ανεβαίνει η θερμοκρασία του όταν εκτίθεται στον ήλιο.

Τα αποτελέσματα δίνουν μια τεκμηριωμένη τοπική αφετηρία για τη συζήτηση γύρω από την αστική θερμότητα στην Πάτρα. Δρόμοι, πεζοδρόμια, πλατείες, αυλές και στέγες απορροφούν ηλιακή ενέργεια κατά τη διάρκεια της ημέρας και την αποδίδουν ξανά στο άμεσο περιβάλλον, επηρεάζοντας τις συνθήκες που βιώνει ο πεζός.

Η μελέτη, η οποία δημοσιεύτηκε φέτος στο επιστημονικό περιοδικό «Case Studies in Thermal Engineering», υπογράφεται από τους Στέλλα Τσόκα, Ζωή Ζαραβέλη, Κωνσταντίνο Αλεξανδρή, Κατερίνα Μητσούλη και Νίκο Μάρκο. Η αξία της βρίσκεται κυρίως στο πεδίο: οι μετρήσεις πραγματοποιήθηκαν σε υπαρκτές, φυσικά γηρασμένες επιφάνειες του πανεπιστημιακού campus και όχι σε καινούργια εργαστηριακά δείγματα.

Από την παλαιωμένη άσφαλτο στο μάρμαρο

Οι ερευνητές υπολόγισαν την ανακλαστικότητα των υλικών –το λεγόμενο albedo– με διπλό πυρανόμετρο. Η τιμή αυτή εκφράζει το ποσοστό της ηλιακής ακτινοβολίας που ανακλά μια επιφάνεια αντί να το απορροφήσει.

Οι μετρήσεις του albedo έγιναν κατά τη χειμερινή περίοδο και υπό καθαρό ουρανό. Η θερμοκρασία των επιφανειών καταγράφηκε με υπέρυθρη θερμογραφία σε μια ζεστή ανοιξιάτικη ημέρα, ώστε να εξεταστεί πώς οι διαφορές στην ανακλαστικότητα μεταφράζονται σε πραγματική θέρμανση.

Διαβάστε επίσης: Η Πάτρα που δεν δροσίζει ούτε τη νύχτα

Στις ορυκτές επιφάνειες, η χαμηλότερη τιμή καταγράφηκε στην παλαιωμένη άσφαλτο, με albedo 0,24. Στην άλλη άκρη βρέθηκε το μάρμαρο, με τιμή 0,38. Ανάμεσά τους τοποθετήθηκαν οι διαφορετικές επιφάνειες σκυροδέματος, φυσικών λίθων, χαλικιού και επιστρώσεων στεγών.

Η αριθμητική απόσταση μοιάζει περιορισμένη, η θερμική της επίδραση όμως ήταν καθαρή. Τα υλικά με υψηλότερη ανακλαστικότητα εμφάνισαν μικρότερη άνοδο θερμοκρασίας, ενώ υπό τη μέγιστη ηλιακή ακτινοβολία η διαφορά έφτασε έως και τους 10°C.

Ισχυρή ήταν και η σχέση ανάμεσα στην απορροφούμενη ηλιακή ενέργεια και στην αύξηση της θερμοκρασίας της επιφάνειας, με συντελεστή R² 0,79. Το αποτέλεσμα επιβεβαιώνει τον καθοριστικό ρόλο της ανακλαστικότητας στην ημερήσια θέρμανση των αστικών υλικών.

Τα υλικά των δρόμων και των πεζοδρομίων αποθηκεύουν και αποδίδουν διαφορετικές ποσότητες θερμότητας.

Οι 10°C βρίσκονται στην επιφάνεια

Το εύρημα χρειάζεται σωστή ανάγνωση. Οι 10°C αφορούν τη διαφορά στην άνοδο της θερμοκρασίας των επιφανειών και όχι αντίστοιχη μεταβολή στη θερμοκρασία του αέρα στο Ρίο.

Η θερμοκρασία ενός πεζοδρομίου μπορεί να απέχει σημαντικά από εκείνη που εμφανίζει ένα θερμόμετρο τοποθετημένο στη σκιά. Η θερμή επιφάνεια, ωστόσο, εκπέμπει ακτινοβολία, θερμαίνει το λεπτό στρώμα αέρα ακριβώς από πάνω της και αυξάνει τη θερμική επιβάρυνση για όσους κινούνται ή στέκονται στο σημείο.

Ετσι εξηγείται γιατί δύο διαδρομές στην ίδια πόλη προσφέρουν εντελώς διαφορετική εμπειρία, ακόμη και όταν η επίσημη θερμοκρασία παραμένει κοινή. Η σκιά, η βλάστηση, η κίνηση του αέρα, το πλάτος του δρόμου και τα υλικά που περιβάλλουν τον πεζό δημιουργούν διαφορετικές μικροκλιματικές συνθήκες.

Η βλάστηση αλλάζει τους κανόνες

Οι φυτεμένες επιφάνειες του campus εμφάνισαν χαμηλότερη ανακλαστικότητα, με τιμές από 0,21 έως 0,22. Η θερμική συμπεριφορά τους, όμως, διαφοροποιήθηκε χάρη στην εξατμισοδιαπνοή: το νερό που αποδίδουν το έδαφος και τα φυτά στην ατμόσφαιρα λειτουργεί ως φυσικός μηχανισμός ψύξης.

Το εύρημα βάζει ένα αναγκαίο όριο στην απλουστευμένη λογική ότι μια πιο ανοικτόχρωμη επιφάνεια λύνει αυτομάτως το πρόβλημα. Η ανακλαστικότητα έχει σημαντικό ρόλο, αλλά λειτουργεί μαζί με τη σκίαση, την υγρασία, τη διαπερατότητα του εδάφους, τη θερμοχωρητικότητα και την παρουσία δέντρων.

Στην ίδια κατεύθυνση κινούνται και οι διεθνείς οδηγίες για τα λεγόμενα «ψυχρά» πεζοδρόμια. Η Υπηρεσία Προστασίας Περιβάλλοντος των ΗΠΑ εντάσσει σε αυτή την κατηγορία τόσο τα ανακλαστικά όσο και τα υδατοπερατά υλικά, επισημαίνοντας ότι η αποτελεσματικότητά τους εξαρτάται από τη χρήση, το σημείο εφαρμογής και τη συντήρηση.

Η κρυφή παράμετρος των αναπλάσεων

Οι μετρήσεις του Ρίου δεν επιτρέπουν να υπολογιστεί πόσους βαθμούς θερμότερη είναι μια συγκεκριμένη πλατεία ή ένας δρόμος στο κέντρο της Πάτρας. Για μια τέτοια σύγκριση χρειάζονται επιτόπιες καταγραφές σε διαφορετικά σημεία, ώρες και εποχές.

Δείχνουν, όμως, ότι κάθε ανάπλαση αποκτά ένα μικροκλιματικό αποτύπωμα το οποίο δεν φαίνεται στην αρχιτεκτονική μακέτα. Ο τύπος της πλάκας, η έκταση της ασφάλτου, η πυκνότητα της φύτευσης, η σκίαση και η δυνατότητα απορρόφησης νερού καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πόσο φιλικός θα παραμείνει ένας δημόσιος χώρος κατά τους θερινούς μήνες.

Πώς αντιδρά η άσφαλτος και το μάρμαρο κάτω από τον ΄διιο ήλιο

Η φυσική γήρανση των επιφανειών προσθέτει ακόμη μία παράμετρο. Η αρχική εργαστηριακή επίδοση ενός υλικού δεν αρκεί ως εγγύηση για τη συμπεριφορά του έπειτα από χρόνια έκθεσης, κυκλοφορίας και χρήσης. Οι τεχνικές προδιαγραφές χρειάζεται να περιλαμβάνουν τη διατήρηση της ανακλαστικότητας, τις απαιτήσεις καθαρισμού, τη συχνότητα συντήρησης και το κόστος αποκατάστασης της θερμικής απόδοσης.

Η έρευνα του Ρίου μεταφέρει έτσι τη συζήτηση από τη γενική επίκληση της «βιοκλιματικής ανάπλασης» σε συγκεκριμένα και μετρήσιμα ερωτήματα. Στην επόμενη πλατεία ή στο επόμενο πεζοδρόμιο της Πάτρας, η επιλογή του υλικού θα καθορίσει κάτι περισσότερο από την εικόνα: θα επηρεάσει τη θερμοκρασία της επιφάνειας πάνω στην οποία η πόλη θα περπατά για τα επόμενα καλοκαίρια.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News