Άυλη Πολιτιστική Κληρονομιά: 10 νέα ελληνικά έθιμα και παραδόσεις στο Εθνικό Ευρετήριο

Γιώτα Δημητρίου

Δέκα διαφορετικές παραδόσεις, έθιμα και τεχνικές από πολλές γωνιές της Ελλάδας εντάσσονται στο Εθνικό Ευρετήριο Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, ανεβάζοντας πλέον τον συνολικό αριθμό των καταγεγραμμένων στοιχείων στα 199.

Ανάμεσά τους βρίσκονται η νυχτερινή λιτανεία της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας, η Κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου, η Ζουπανιώτικη τέχνη της πέτρας, ο Καβοντορίτικος χορός, αλλά και έθιμα από τον Έβρο, τις Σέρρες, τα Ιωάννινα, την Καρδίτσα, τη Ροδόπη και την Καστοριά.

Οι νέες εγγραφές αποφασίστηκαν μετά τη συστηματική επεξεργασία της Διεύθυνσης Νεότερης Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη γνωμοδότηση του αρμόδιου Συμβουλίου Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς. Το Υπουργείο Πολιτισμού εφαρμόζει από το 2006 τη Σύμβαση της UNESCO του 2003 για τη διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

Η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη τόνισε ότι οι νέες εγγραφές αποτελούν μέρος της προσπάθειας καταγραφής, διαφύλαξης και ανάδειξης του άυλου πολιτιστικού πλούτου της χώρας.

Κάθε στοιχείο, όπως επισήμανε, αποτυπώνει διαφορετικές γνώσεις, δεξιότητες, πρακτικές και κομμάτια συλλογικής μνήμης που μεταδίδονται από γενιά σε γενιά. Στόχος, σε συνεργασία με τις τοπικές κοινωνίες και τους φορείς τους, είναι αυτές οι παραδόσεις να παραμένουν ζωντανές, να αποτελούν οργανικό μέρος της σύγχρονης κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής και να λειτουργούν ως πηγή έμπνευσης για τη σύγχρονη δημιουργία.

Με τις νέες προσθήκες, το Ευρετήριο φτάνει τα 199 στοιχεία, αποτυπώνοντας, όπως σημείωσε η υπουργός, την πολυμορφία, τη δημιουργικότητα και τη συνέχεια του ελληνικού πολιτισμού, με την προστασία και την ανάδειξή τους να αποτελεί κοινή ευθύνη απέναντι στις επόμενες γενιές.

Παναγία Βουλκανιώτισσα: Μια ολονύχτια διαδρομή 20 χιλιομέτρων

Η Λιτανεία της Ιερής Εικόνας της Παναγίας της Βουλκανιώτισσας πραγματοποιείται κάθε χρόνο τη νύχτα της 19ης προς την 20ή Σεπτεμβρίου, σε ανάμνηση, κατά την παράδοση, της διάσωσης κατοίκων της περιοχής από λοιμό τον 17ο ή 18ο αιώνα.

Η πορεία καλύπτει περίπου 20 χιλιόμετρα μέσα στη νύχτα, με πλήθος πιστών να συνοδεύουν πεζή την εικόνα.

Η κάθοδος αρχίζει από την Ιερά Μονή Βουλκάνου στη 1 τα ξημερώματα και ολοκληρώνεται περίπου στις 10 το πρωί στη Μεσσήνη, όπου ο ηγούμενος παραδίδει την εικόνα στον Μητροπολίτη Μεσσηνίας.

Η εικόνα μεταφέρεται μέσα σε χρυσοκέντητο σακούλι και συνοδεύεται από καντήλι που παραμένει άσβηστο καθ’ όλη τη λιτανεία. Ακολουθεί πομπή μέσα στη Μεσσήνη και στη συνέχεια η εικόνα ενθρονίζεται στο Μετόχι της Ζωοδόχου Πηγής.

Τότε αρχίζει και το ιστορικό εμπορικό πανηγύρι, διάρκειας εννέα ημερών, ένα από τα μεγαλύτερα και ιστορικότερα της Πελοποννήσου, με ιδιαίτερη θρησκευτική και πολιτιστική σημασία.

Η Κουλουρία που ανοίγει το γαμήλιο τραπέζι στη Ρόδο

Η Κουλουρία του Αρχάγγελου Ρόδου είναι ένα παραδοσιακό τοπικό ζυμαρικό που σερβίρεται ως πρώτο πιάτο στο γαμήλιο τραπέζι.

Μερικές ημέρες πριν από τον γάμο, οι συγγενείς του ζευγαριού συγκεντρώνονται στο σπίτι της νύφης. Οι γυναίκες πλάθουν την κουλουρία, τραγουδώντας και δίνοντας ευχές στους νεόνυμφους, ενώ στη συνέχεια την απλώνουν πάνω σε πανιά στις ταράτσες για να στεγνώσει.

Την ημέρα του γάμου, γυναίκες μαγείρισσες από τον Αρχάγγελο τη μαγειρεύουν σε μεγάλα καζάνια με ζωμό κρέατος. Σερβίρεται με λίγο τριμμένο τυρί και αποτελεί παραδοσιακά το πρώτο πιάτο της γαμήλιας γιορτής.

«Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι»

Η Παραδοσιακή Ζουπανιώτικη Τέχνη της Πέτρας περιλαμβάνει την τεχνογνωσία και τις δεξιότητες της λατόμευσης, της λιθοξοϊκής και της δόμησης με πέτρα.

Πρόκειται για παράδοση των μαστοροχωρίων του Βοΐου Κοζάνης, μιας περιοχής γνωστής για τους τεχνίτες της. Η τέχνη εξακολουθεί να ασκείται από τους λίγους μαστόρους που έχουν απομείνει στον Πεντάλοφο, τον Βυθό, το Δίλοφο και τον Αυγερινό.

Παράλληλα, παραμένει ισχυρή στη συλλογική μνήμη και αποτυπωμένη στα πολυάριθμα έργα των τεχνιτών. Για τις τοπικές κοινότητες και συνολικά τη Δυτική Μακεδονία αποτελεί κομμάτι της ταυτότητας και της τοπικής υπερηφάνειας, που επιβιώνει σε αφηγήσεις, τραγούδια, έθιμα και πολιτιστικά δρώμενα.

Δεν είναι τυχαία η χαρακτηριστική τοπική φράση: «Πέτρα είχαμι, πέτρα δουλέψαμι».

Ο Καβοντορίτικος της Νότιας Εύβοιας

Ο Καβοντορίτικος χορός αποτελεί χαρακτηριστικό στοιχείο της χορευτικής παράδοσης της Νότιας Εύβοιας.

Χορεύεται στην περιοχή του Καβοντόρο και της Καρυστίας από άνδρες και γυναίκες, μεγάλο μέρος των οποίων είναι αρβανίτικης καταγωγής.

Τη χαρακτηριστική μελωδία του συνοδεύουν συνήθως βιολί, λαούτο, τσαμπούνα, τουμπί, καβοντορίτικη λύρα και φύλλο. Είναι ένας απλός και λιτός χορός, που κατά βάση χορεύεται με οργανική μουσική, μπορεί όμως να συνοδεύεται και από τραγούδι με αρβανίτικο ή ελληνικό στίχο.

Το «Κόλι» της Καβύλης Έβρου

Το Κόλι είναι ανδρικό αγερμικό δρώμενο του Δωδεκαημέρου και πραγματοποιείται στην κοινότητα της Καβύλης Έβρου στις 24 και 25 Δεκεμβρίου.

Πρόκειται για τα παραδοσιακά κάλαντα της κοινότητας, τα οποία τραγουδούν οι νέοι της Καβύλης με τη συνοδεία μουσικών οργάνων, με σκοπό την ευετηρία και την εξασφάλιση καλής συγκομιδής.

Οι Λαζαρίνες της Λιβαδιάς Σερρών

Το Σάββατο του Λαζάρου, νεαρά κορίτσια στη Λιβαδιά Σερρών φορούν παραδοσιακές νυφιάτικες ενδυμασίες και, χωρισμένα σε ομάδες, επισκέπτονται τα σπίτια του χωριού τραγουδώντας παινέματα για το πρωτότοκο παιδί κάθε οικογένειας.

Αγόρια συνοδεύουν την ομάδα κρατώντας ένα ανθοστολισμένο καλάθι, ενώ η αρχηγός, η λεγόμενη «Μπογιάντσος», παραλαμβάνει το φιλοδώρημα από τη νοικοκυρά.

Η οικοδέσποινα βάζει στο καλάθι αλεύρι και αυγά και στη συνέχεια αφήνει ένα κόσκινο να κυλήσει. Από τον τρόπο που θα πέσει επιχειρείται να προβλεφθεί η απόδοση της σοδειάς.

Την Κυριακή των Βαΐων, οι Λαζαρίνες ρίχνουν βάγια στο ποτάμι. Εκείνη της οποίας το βάι θα περάσει μπροστά από τα υπόλοιπα παίρνει τον τίτλο της «κουμπάρας» και αναλαμβάνει να κάνει το τραπέζι στις άλλες ανήμερα το Πάσχα.

Το πανηγύρι της Αγίας Παρασκευής στους Καλαρρύτες

Στους Καλαρρύτες Ιωαννίνων, κάθε 26 Ιουλίου, ανήμερα της Αγίας Παρασκευής, η ημέρα αρχίζει με λειτουργία σε ναΐσκο που βρίσκεται μέσα σε σπηλιά, περίπου 6 χιλιόμετρα έξω από το χωριό και σε υψόμετρο 1.740 μέτρων.

Ακολουθεί γλέντι στη θέση «Λιβάδι», ενώ το βράδυ το πανηγύρι μεταφέρεται στην πλατεία του χωριού.

Οι κάτοικοι συνδέουν την παράδοση με θαύμα της Αγίας Παρασκευής για τη σωτηρία και τον πολλαπλασιασμό ενός κοπαδιού. Το έθιμο διατηρεί έτσι στενή σχέση με τη μετακινούμενη κτηνοτροφία, που αποτέλεσε θεμέλιο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής της περιοχής.

Το πανηγύρι λειτουργεί ταυτόχρονα ως ζωντανή μνήμη του ποιμενικού βίου και της εποχικής μετακίνησης ανθρώπων και ζώων προς τα ορεινά βοσκοτόπια.

Τα Σεργιάνια της Κρανιάς: Ο χορός χωρίς όργανα

Τα Σεργιάνια στην Κρανιά Καρδίτσας είναι ένας τελετουργικός γυναικείος χορός των Καραγκούνηδων, που πραγματοποιείται τις Απόκριες και το Πάσχα.

Το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι ότι δεν χρησιμοποιούνται μουσικά όργανα. Ο χορός συνοδεύεται αποκλειστικά από το συλλογικό τραγούδι των γυναικών.

Στο παρελθόν αποτελούσε μία από τις ελάχιστες δυνατότητες δημόσιας παρουσίας και έκφρασης για τις γυναίκες της καραγκούνικης κοινότητας. Σήμερα εξακολουθεί να είναι ζωντανός και δημοφιλής τόσο στις μεγαλύτερες όσο και στις νεότερες γυναίκες, που αναγνωρίζουν σε αυτόν ένα ουσιαστικό κομμάτι της πολιτισμικής τους ταυτότητας.

Τα «Καλογιάννια» των Σαρακατσάνων

Τα «Καλογιάννια» πραγματοποιούνται κάθε χρόνο στις 24 Ιουνίου στον υπαίθριο Παραδοσιακό Μουσειακό Οικισμό των Σαρακατσάνων στην Περιφερειακή Ενότητα Ροδόπης.

Πρόκειται για δημόσια αναπαράσταση τελετουργίας λαϊκής λατρείας προς τιμήν του Ιωάννη του Προδρόμου.

Το έθιμο τελούσαν οι πολίτες Σαρακατσάνοι της Ανατολικής Μακεδονίας και Θράκης, οι οποίοι στο παρελθόν μετακινούνταν σε περιοχές κοντά στην Κωνσταντινούπολη.

Η Ροδάνη που γυρίζει κάθε Πάσχα στην Καστοριά

Το Πασχαλινό Έθιμο της Ροδάνης διατηρείται στη συνοικία Απόζαρι του Δήμου Καστοριάς.

Στο κέντρο του βρίσκεται η ροδάνη, μια ιδιότυπη χειροποίητη ξύλινη κατασκευή που θυμίζει περιστρεφόμενη κούνια με καθίσματα και στήνεται κάθε χρόνο στην κεντρική πλατεία της συνοικίας στο πλαίσιο των πασχαλινών εορτασμών.

Το «γύρισμα» της ροδάνης αρχίζει τη Μεγάλη Πέμπτη, σταματά τη Μεγάλη Παρασκευή, συνεχίζεται το Μεγάλο Σάββατο και παραδοσιακά ολοκληρώνεται την Κυριακή του Θωμά.

Τα τελευταία χρόνια, πάντως, η λειτουργία της παρατείνεται για ακόμη δύο εβδομάδες.

Στα καθίσματα ανεβαίνουν μικρότεροι και μεγαλύτεροι, είτε κάτοικοι του Απόζαρι είτε επισκέπτες, κρατώντας ζωντανό ένα πασχαλινό έθιμο που εξακολουθεί να αποτελεί μέρος της ζωής της συνοικίας.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

• Πάτρα: Η μνήμη γίνεται σύγχρονη τέχνη στην Achaia ClaussWelcome to UP 2026: Η Πάτρα σε πέντε μέρες
• Welcome to UP 2026: Η Πάτρα σε πέντε μέρες
• Μνήμες αντίστασης και αγώνα στην Πάτρα – Τριήμερο εκδηλώσεων για την απελευθέρωση της πόλης
• Μαρκάτια 2026: Μια γειτονιά, δύο οθόνες, 16 ταινίες

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News