Γεώργιος Σουρής: Ο άνθρωπος που έγραφε μόνος του μια εφημερίδα, και την έγραφε σε στίχους

Αλεξάνδρα Παναγοπούλου

Μια ολόκληρη εφημερίδα, κάθε εβδομάδα, γραμμένη σχεδόν από έναν άνθρωπο. Πολιτική, κοινωνία, σχόλια, γελοιογραφίες, διαφημίσεις, ακόμη και μικρές αγγελίες. Και όλα αυτά σε στίχους.

Στις 26 Αυγούστου συμπληρώνονται 107 χρόνια από τον θάνατο του Γεωργίου Σουρή, του σατιρικού ποιητή και δημοσιογράφου που κατάφερε κάτι που ακόμη και με τα σημερινά δεδομένα της ταχύτητας στην ενημέρωση μοιάζει σχεδόν εξωφρενικό: επί περίπου 35 χρόνια μετέτρεπε την εβδομαδιαία ελληνική επικαιρότητα σε ομοιοκαταληξία μέσα από τον «Ρωμηό». Το Αρχείο της ΕΡΤ καταγράφει ότι την εφημερίδα την έγραφε αποκλειστικά ο ίδιος μέχρι το τελευταίο της φύλλο, τον Νοέμβριο του 1918.

«Εφημερίς που την γράφει ο Σουρής»

Ο «Ρωμηός» πρωτοκυκλοφόρησε στις 2 Απριλίου 1883. Δεν έκρυβε μάλιστα καθόλου ποιος βρισκόταν πίσω από το περιεχόμενό του. Κάτω από τον τίτλο του έγραφε: «Εφημερίς που την γράφει ο Σουρής».

Η ψηφιακή συλλογή «Πλειάς» της Βιβλιοθήκης και Κέντρου Πληροφόρησης του Πανεπιστημίου Πατρών διασώζει σήμερα τα τεύχη και τα βασικά στοιχεία της έκδοσης. Ο «Ρωμηός» ήταν εβδομαδιαίος, κυκλοφορούσε το Σάββατο, είχε τέσσερις σελίδες και δεν έβγαινε τους θερινούς μήνες. Η τιμή του ξεκίνησε από τα πέντε λεπτά και αργότερα έφτασε τα δέκα.

Είχε όμως και μια ακόμη ιδιορρυθμία: δεν είχε συνδρομητές. Ο ίδιος ο Σουρής το ανακοίνωνε, φυσικά, με στίχους, ξεκαθαρίζοντας στους αναγνώστες του ότι όσα φύλλα κι αν κρατούσαν, συνδρομητές δεν γίνονταν. Ακόμη και η εμπορική λειτουργία της εφημερίδας έμπαινε έτσι μέσα στο παιχνίδι της σάτιρας.

Μέχρι και οι αγγελίες είχαν ομοιοκαταληξία

Εδώ βρίσκεται ίσως το στοιχείο που κάνει τον «Ρωμηό» τόσο παράξενο ακόμη και σήμερα.

Δεν επρόκειτο για μια συμβατική εφημερίδα που φιλοξενούσε μια σατιρική στήλη ή ένα έμμετρο χρονογράφημα. Το ίδιο το έντυπο ήταν έμμετρο από την αρχή έως το τέλος. Ακόμη και οι διαφημίσεις και οι μικρές αγγελίες γράφονταν σε στίχους.

Ο Σουρής έπαιρνε όσα συνέβαιναν γύρω του – πολιτικές αντιπαραθέσεις, οικονομικές δυσκολίες, κοινωνικά ήθη, συμπεριφορές και πρόσωπα της δημόσιας ζωής – και τα ξανάγραφε μέσα από τη σάτιρα.

Στο κέντρο αυτής της ιδιότυπης εβδομαδιαίας αφήγησης βρίσκονταν δύο μορφές που έγιναν ιδιαίτερα γνωστές στους αναγνώστες του: ο Φασουλής και ο Περικλέτος.

Ο Γεώργιος Σουρής σε απεικόνιση του 1889

Ο Φασουλής, ο Περικλέτος και ο μέσος Ελληνας

Οι δύο ήρωες λειτουργούσαν σαν ένας διαρκής διάλογος πάνω σε όσα συνέβαιναν στη χώρα.

Σύμφωνα με το αρχείο του Πανεπιστημίου Πατρών, ο Φασουλής συγκέντρωνε αντιφατικά χαρακτηριστικά του μέσου Ελληνα: μπορούσε να είναι ενθουσιώδης και αδιάφορος, εγωιστής και έξυπνος, επιπόλαιος και ταυτόχρονα έτοιμος να κοροϊδέψει τους πάντες. Ο Περικλέτος ήταν περισσότερο πρακτικός και αισιόδοξος και λειτουργούσε ως αντίβαρο, αν και οι διάλογοί τους δεν τελείωναν πάντοτε… ειρηνικά.

Η εικόνα είχε επίσης σημαντική θέση στον «Ρωμηό». Στην τρίτη σελίδα δημοσιευόταν συνήθως γελοιογραφία. Στα πρώτα χρόνια τη φιλοτεχνούσε ο Θέμος Άννινος και αργότερα στις σελίδες του εμφανίστηκαν έργα δημιουργών όπως ο Δημήτριος Γαλάνης και ο Γεώργιος Ροϊλός.

Ετσι το φύλλο γινόταν ένα παράξενο μείγμα ποίησης, πολιτικού σχολίου, γελοιογραφίας, καθημερινής είδησης και λαϊκής σάτιρας.

Περισσότερα από 1.400 φύλλα

Η διάρκεια του εγχειρήματος είναι ίσως εξίσου εντυπωσιακή με τη μορφή του.

Ο «Ρωμηός» συνέχισε να κυκλοφορεί μέχρι τις 17 Νοεμβρίου 1918. Ο κατάλογος της ψηφιακής συλλογής του Πανεπιστημίου Πατρών καταγράφει αριθμημένα φύλλα από το 1 έως το 1.442. Με άλλα λόγια, πίσω από την εκκεντρική ιδέα δεν υπήρχε ένα σύντομο εκδοτικό πείραμα αλλά μια εφημερίδα που άντεξε περισσότερο από τρεις δεκαετίες.

Και σήμερα υπάρχει μια ενδιαφέρουσα σύνδεση με την Πάτρα: τα ιστορικά φύλλα του «Ρωμηού» είναι διαθέσιμα ψηφιακά στη συλλογή «Πλειάς» του Πανεπιστημίου Πατρών, επιτρέποντας στον αναγνώστη να ξεφυλλίσει το ίδιο το έντυπο και να δει πώς έμοιαζε στην πράξη αυτή η έμμετρη εφημερίδα.

Εννέα υποψηφιότητες για Νόμπελ σε πέντε χρονιές

Η δημοτικότητα του Σουρή δεν έμεινε μόνο στις σελίδες του «Ρωμηού». Το επίσημο αρχείο των Βραβείων Νόμπελ καταγράφει εννέα υποψηφιότητες για το Νόμπελ Λογοτεχνίας σε πέντε διαφορετικές χρονιές, το 1907, το 1908, το 1909, το 1911 και το 1912. Μεταξύ εκείνων που τον πρότειναν ήταν πανεπιστημιακοί, λογοτεχνικοί φορείς αλλά και μέλη της ελληνικής Βουλής.

Ο Γεώργιος Σουρής πέθανε στις 26 Αυγούστου 1919. Ο «Ρωμηός» είχε σταματήσει να κυκλοφορεί μόλις εννέα μήνες νωρίτερα.

Περισσότερο από έναν αιώνα μετά, ίσως το πιο εντυπωσιακό στην ιστορία του να μην είναι ότι κατάφερε να σατιρίζει μια ολόκληρη εποχή. Είναι ο τρόπος με τον οποίο το έκανε: εβδομάδα μετά την εβδομάδα, για δεκαετίες, μετατρέποντας σχεδόν μια ολόκληρη εφημερίδα σε ποίηση της επικαιρότητας.

Σε μια εποχή όπου η είδηση έπρεπε πρώτα να γραφτεί, να στοιχειοθετηθεί και να τυπωθεί, ο Σουρής είχε προσθέσει μόνος του ακόμη έναν βαθμό δυσκολίας: έπρεπε και να ομοιοκαταληκτεί.

Η «Πελοπόννησος» και το pelop.gr σε ανοιχτή γραμμή με τον Πολίτη

Η φωνή σου έχει δύναμη – στείλε παράπονα, καταγγελίες ή ιδέες για τη γειτονιά σου.

Viber: +306909196125

Στείλε μήνυμα στο Viber

Ακολουθήστε μας για όλες τις ειδήσεις στο Bing News και το Google News